II SA/Wa 1610/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Mierzejewska, Sędzia WSA Ewa Kwiecińska, Sędzia WSA Joanna Kube (spr.), Protokolant Bartosz Piwoński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 listopada 2006 r. sprawy ze skargi M.L. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...] 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lipca 2006 r. znak sprawy: [...], po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy wcześniejszą decyzję z dnia [...] czerwca 2006 znak sprawy: [...], wydaną w oparciu o art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) – powoływanej nadal jako ustawa o emeryturach i rentach, o odmowie przyznania M.L. świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes ZUS stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił jednocześnie, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. Prezes ZUS oceniając wniosek uznał, że w sprawie brak jest szczególnych okoliczności, na skutek których wnioskodawca nie nabył uprawnień do świadczeń w trybie ustawowym. W toku postępowania ustalono, że M.L. lat 43 posiada okres ubezpieczenia wynoszący 21 lat, 1 miesiąc i 10 dni. Ostatnio udokumentowany okres ubezpieczenia przypada na dzień [...] listopada 2000 r. Lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 2005 r. orzekł o całkowitej niezdolności do pracy od stycznia 2005 r. W ocenie organu po zaprzestaniu przez wnioskodawcę ubezpieczenia w listopadzie 2000 r. do momentu powstania całkowitej niezdolności do pracy, tj. do stycznia 2005 r. nie został udowodniony żaden okres pracy potwierdzony opłacaniem składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie kwestionując, że skarżący był chory już przed 2005 r., wskazał jednak, że niezdolnym do pracy stał się dopiero z datą wskazaną w orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS, tj. od stycznia 2005 r. Dodatkowo organ uznał, że kwestia trudnych warunków materialnych nie stanowi wystarczającej podstawy do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. W skardze do Sądu na powyższą decyzję M.L. uznał ją za krzywdzącą oraz wniósł o wnikliwe przeanalizowanie jego sprawy przy uwzględnieniu specyfiki choroby i przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu skargi wskazał, że jest osobą [...]. Pierwsze oznaki choroby pojawiły się podczas odbywania zasadniczej służby wojskowej. W ocenie skarżącego jego choroba wyklucza możliwość świadomego kierowania swoim postępowaniem i tym samym uniemożliwia racjonalne podejmowanie decyzji. Skarżący podkreślił, że to od nasilenia się objawów choroby zależy czy jest w stanie wykonywać proste czynności i nie zagrażać bezpieczeństwu innych. Obecnie ze względu na pogorszenie się stanu zdrowia pozostaje pod opieką rodziców. Podał, że pomimo [...] pracował zawodowo do 2000 r. i opłacał regularnie składki na ubezpieczenie społeczne. Podniósł również, że irracjonalne zachowanie uniemożliwiło mu uzyskanie stwierdzenia niezdolności do pracy. Skarżący wyjaśnił, że nawet rodzice nie mieli wpływu na podjęcie przez niego leczenia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 tej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Dokonana według tego kryterium kontrola zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, że skarga jest zasadna. Zbadania wymaga kwestia, czy Wicedyrektor Departamentu Świadczeń Emerytalno-Rentowych w Centrali Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – E.N. była osobą uprawnioną do wydawania decyzji w imieniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z powołanym wyżej przepisem, kompetencje do wydawania decyzji w zakresie przyznania i odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku posiada Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Brak jest podstaw do uznania, że pełnomocnictwa do wydania decyzji w imieniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych E.N., Wicedyrektorowi Departamentu Świadczeń Emerytalno-Rentowych w Centrali Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, mogła udzielić Członek Zarządu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych W.P. Upoważnienie do wydania decyzji na podstawie art. 83 powołanej ustawy mogło być skutecznie udzielone jedynie przez Prezesa ZUS, który personifikuje organ. Nie jest kwestionowane, że E.N., do dnia wydania zaskarżonej decyzji, nie posiadała pełnomocnictwa do wydawania i podpisywania decyzji w imieniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W ustawie ubezpieczeniowej nie zawarto innego uregulowania, dotyczącego udzielania konkretnym pracownikom upoważnień przez Prezesa ZUS do działania w jego imieniu, niż to, które wynika z art. 268a kpa. W art. 74 ust. 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) zawarta jest delegacja dla Ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego do wydania rozporządzenia w sprawie nadania Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych statutu. Na podstawie tego przepisu zezwolono na określenie nim w szczególności; struktury organizacyjnej Zakładu i zakresu rzeczowego działania centrali i terenowych jednostek organizacyjnych Zakładu oraz trybu funkcjonowania i kompetencji organów Zakładu. Zgodnie z § 3 ust. 2 załącznika do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 4 października 1999 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 1999 r. Nr 80, poz. 914 ze zm.), Prezes Zakładu może upoważnić m.in. dyrektorów komórek organizacyjnych do: 1. reprezentowania Zakładu i podejmowania decyzji w jego imieniu w określonych przez niego sprawach, 2. upoważniania innych pracowników Zakładu w zakresie określonym w pkt 1. Nie ulega wątpliwości, że § 3 ust. 2 pkt 2 powołanego załącznika do rozporządzenia pozostaje w sprzeczności z treścią art. 268a kpa. Prezes ZUS nie może upoważnić członka zarządu ZUS do upoważniania innych pracowników do reprezentowania Zakładu i podejmowania decyzji w jego imieniu w zastrzeżonych w ustawie dla niego sprawach. Udzielając delegacji do wydania rozporządzenia w sprawie nadania statutu Zakładowi, ustawodawca nie wskazał, że organ wykonawczy może w sposób odmienny, niż czyni to ustawa (kpa) uregulować kwestię udzielania konkretnym pracownikom upoważnień przez Prezesa ZUS do działania w jego imieniu. W związku z powyższym uznać należy, że decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie została podpisana przez osobę upoważnioną do jej wydania. Decyzja administracyjna wydana przez osobę nieposiadającą umocowania do jej wydania jest z mocy art. 156 § 1 pkt 1 kpa nieważna. W konsekwencji również zaskarżona decyzja utrzymująca, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, w mocy decyzję obarczoną wadą nieważności, rażąco narusza prawo i stąd jest nieważna stosownie do art. 156 § 1 pkt 2 kpa. W takiej sytuacji należało stwierdzić nieważność zarówno zaskarżonej, jak i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] czerwca 2006 r. Wprawdzie z uwagi na treść rozstrzygnięcia zbyteczne są rozważania w zakresie zarzutów podniesionych w skardze, to jednak należy wskazać, że stwierdzenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, iż w rozpatrywanej sprawie brak jest po stronie ubezpieczonego szczególnych okoliczności, które spowodowały niewypracowanie ustawowych uprawnień do świadczeń o charakterze emerytalno-rentowych, było zbyt ogólnikowe i niepoparte bliższą analizą zebranych materiałów dowodowych oraz całokształtu okoliczności faktycznych sprawy. Należy zwrócić uwagę, że M.L. we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skierowanym do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podnosił, że choroba [...], na którą cierpi wystąpiła u niego znacznie wcześniej, tj. podczas odbywania służby wojskowej. Rozwijała się ona systematycznie powodując, iż objawy nasilały się bądź słabły. Ponadto podkreślał, że na 43 lata życia przepracował ponad 21 lat wpłacając należne składki na ubezpieczenie społeczne. W związku z powyższym rolą organu przy ponownym rozpoznawaniu wniosku o przyznanie skarżącemu świadczenia w drodze wyjątku będzie ustalenie czy wnioskodawca w okresie od listopada 2000 r. do daty stwierdzonej przez lekarza orzecznika ZUS całkowitej niezdolności do pracy był w stanie kierować swoim postępowaniem w związku z [...]. Na konieczność takich ustaleń wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie zakończonej wyrokiem z dnia 25 stycznia 2006 r. sygn. akt I OSK 1139/05 wydanym na tle zbliżonego stanu faktycznego. Dokonując oceny przedmiotowych kwestii należy wziąć pod uwagę, także fakt, że skarżący urodzony w 1963 r., chorując od 1986 r. na [...] posiada od 1979 r. do końca 1999 r. ponad 20 letni nieprzerwany staż pracy. Ponadto należy także odnieść się do niewyjaśnionego dotychczas faktu przebywania przez M.L. w szpitalu od [...] października 1999 r. do [...] grudnia 1999 r. na oddziale [...] (karta nr [...] akt administracyjnych). Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w związku z art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 156 § 1 pkt 1 i 2 kpa, orzekł jak w sentencji. W oparciu o przepis art. 152 powołanej ustawy, Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.