II SA/Wa 1611/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Walawski (spr.) Sędziowie WSA Sławomir Antoniuk Ewa Grochowska-Jung Protokolant specjalista Aleksandra Weiher po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lutego 2011 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] o odmowie przyznania J. S. świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu swojej decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), jest możliwe jeżeli wnioskodawca spełnia następujące warunki: 1. jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; 2. nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności; 3. nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; 4. nie ma niezbędnych środków utrzymania. Wyjaśnił, że wszystkie te przesłanki powinny być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Wskazał, że w rozpoznawanej sprawie nie stwierdzono zaistnienia przesłanki szczególnych okoliczności, o których mowa w art. 83 ustawy, rozumianej jako zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową danej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Ponadto organ ustalił, iż 45 letni wnioskodawca, do dnia całkowitej niezdolności do pracy, tj. do dnia [...] kwietnia 2009 r., posiada udokumentowany okres składkowy i nieskładkowy w wysokości około 4,5 roku oraz niewiele ponad 2 lata i 10 miesięcy okresów opłacania składek na Fundusz Ubezpieczenia Społecznego Rolników. W latach 1987-1989, 1990-1993, 1993-1995, 1997-2004 i 2004-2009 skarżący nie podejmował zatrudnienia, ani innej działalności skutkującej ubezpieczeniem. Ponadto organ wskazał, iż rejestracja w urzędzie pracy w charakterze osoby bezrobotnej, ani też podnoszona przez wnioskodawcę praca za granicą bez ubezpieczenia nie mogą stanowić okoliczności szczególnej dla której wnioskodawca nie podejmował zatrudnienia, ani też innej działalności objętej ubezpieczeniem. Dodatkowo organ wskazał, iż trudna sytuacja materialna wnioskodawcy nie może stanowić samoistnej podstawy do przyznania wnioskowanego świadczenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję J. S. wniósł o jej uchylenie. Zarzucił jej naruszenie prawa w szczególności art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 7, art. 8, art. 9, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, poprzez błędną analizę materiału dowodowego w sprawie i odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia, poprzez błędne uznanie, iż skarżący nie spełnia przesłanek z art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Skarżący wyjaśnił, iż jego zdaniem wykazał, iż spełnia warunki do przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. Ponadto zarzucił organowi, iż jego stanowisko w sprawie jest niezrozumiałe i wewnętrznie sprzeczne, ponieważ organ wskazuje, iż udokumentowane przez wnioskodawcę okresy ubezpieczenia są niewielkie, ale staż pracy nie ma bezpośredniego wpływu na możliwość przyznania przedmiotowego świadczenia. Dalej organ podaje, że skarżący był zarejestrowany jako osoba bezrobotna, ale jednocześnie wskazuje, że nie można kwestionować dużej skali bezrobocia i związanych z tym trudności w znalezieniu pracy. Ponadto organ zauważa trudna sytuację materialną skarżącego, ale jednocześnie stwierdza, iż nie stanowi ona podstawy do przyznania świadczenia. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Oznacza to, iż sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z obowiązującymi przepisami prawa. Rozpatrywana skarga J. S. nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.). Przewiduje on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne (kumulatywne) spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła jedna z obligatoryjnych przesłanek, tj. przesłanka szczególnych okoliczności usprawiedliwiających brak aktywności zawodowej skarżącego. Niewątpliwie skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, jednak świadczenie przewidziane w powyższym przepisie, co należy podkreślić, nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym według potrzeb determinowanych warunkami życia osoby o nie ubiegającej się. Przepis ten wprost nie uzależnia przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku od stażu ubezpieczeniowego, ani od długości przerw w zatrudnieniu. Z przepisu tego wynika natomiast przede wszystkim konieczność wykazania, iż ubezpieczony, nie wypracował prawa do świadczenia ubezpieczeniowego na ogólnych zasadach, w następstwie zaistnienia pewnych szczególnych okoliczności, które mu to uniemożliwiały. W aktach sprawy brak jest dowodów mogących wskazywać, że wnioskodawca nie podjął zatrudnienia skutkującego dłuższym stażem ubezpieczeniowym z powodów szczególnych i uniemożliwiających zatrudnienie i pracę. Nie można było podzielić poglądu skarżącego, iż spełnił on warunki do przyznania świadczenia. W niniejszej sprawie skarżący na przestrzeni 45 lat życia posiada udokumentowany okres składkowy i nieskładkowy w wysokości około 4,5 roku oraz niewiele ponad 2 lata i 10 miesięcy okresów opłacania składek na Fundusz Ubezpieczenia Społecznego Rolników. Niewątpliwie jest to okres nieadekwatny do wieku skarżącego. Do czasu orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy, tj. do [...] kwietnia 2009 r. skarżący miał liczne przerwy w zatrudnieniu, które nie zostały usprawiedliwione szczególnymi okolicznościami. Za takie, jak słusznie wskazał organ, nie mogą być uznane okresy rejestracji w urzędzie pracy w charakterze osoby bezrobotnej, jak również podejmowanie zatrudnienia bez ubezpieczenia. Takie stanowisko znajduje również odzwierciedlenie w orzecznictwie sądów administracyjnych. Odnosząc się natomiast do zarzutu skarżącego dotyczącego niezrozumiałego i wewnętrznie sprzecznego stanowiska organu należy wskazać, iż nie zasługuje on na uwzględnienie. Organ wskazuje bowiem na fakty – staż pracy, przerwy w zatrudnieniu, rejestrację w urzędzie pracy, pracę za granicą i złą sytuację materialną skarżącego, nie kwestionuje ich, ale równocześnie odnosi się do nich i ocenia na ile stanowią one przesłankę do przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Stąd też stwierdzenie, że staż pracy skarżącego jest nieadekwatny do jego wieku, choć nie ma on bezpośredniego wpływu na przyznanie świadczenia, jest prawdziwe, ponieważ staż pracy jest rzeczywiście nieadekwatny, a do tego niepoparty żadnymi szczególnymi okolicznościami wyjaśniającymi jego taki, a nie inny wymiar. Podobnie organ nie kwestionuje skali bezrobocia i problemów związanych ze znalezieniem pracy, ale sama rejestracja w urzędzie pracy w charakterze osoby bezrobotnej nie jest okolicznością szczególną uzasadniającą przyznanie świadczenia. Podejmowanie zatrudnienia bez wymaganego ubezpieczenia również nie może być oceniane jako zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową danej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Odnosząc się natomiast do sytuacji materialnej skarżącego należy wyjaśnić, iż jest ona trudna, faktu tego nie kwestionuje ani organ, ani Sąd. Jednak okoliczność ta nie może stanowić samoistnej przesłanki do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, ponieważ jak wyjaśniono wcześniej, świadczenie w drodze wyjątku nie ma charakteru socjalnego, a warunkiem jego otrzymania jest spełnienie wszystkich czterech przesłanek wynikających z art. 83 ust. 1 cytowanej ustawy. Reasumując w opisanych wyżej okolicznościach faktycznych, analizowanych na tle art. 83 cytowanej ustawy, zaskarżonej decyzji podjętej w ramach uznania administracyjnego, nie można zarzucić dowolności. Z tych też powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.