II SA/Wa 1621/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bronisław Szydło, Sędziowie WSA Sławomir Antoniuk, Adam Lipiński (spr.), Protokolant Dorota Kwiatkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lutego 2009 r. sprawy ze skargi B. Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2008 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku: - oddala skargę. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją [...] z dnia [...] września 2008 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy swoją poprzedzającą decyzję z dnia [...] lipca 2008 r., odmawiającą przyznania B. Z. prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał co następuje: W zatrudnieniu zainteresowanego w okresach od 1 lipca 1979 r. do 30 września 1982 r. oraz od 1 października 1983 r. do 31 marca 1991 r. wystąpiły przerwy. W przedmiotowej sprawie nie uznaje się za szczególną okoliczność, która uniemożliwiła nabycie prawa do renty, faktu, że w okresie od ustania ostatniego okresu składkowego we wrześniu 1991 r. do czasu ustalenia u B. Z. przez komisję lekarską ZUS w dniu 17 marca 2008 r. całkowitej niezdolności do pracy od 30 marca 2005r., tj. przez okres wynoszący 13 lat, 5 m-cy i 29 dni nie wykonywał on zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi, co spowodowało brak uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. W ocenie organu, analiza przebiegu ubezpieczenia prowadzi do wniosku, że niespełnienie warunków na zasadach ogólnych, nie było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym, bowiem w wyżej wymienionych okresach nie była ustalona u zainteresowanego przez lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy uniemożliwiająca podjęcie zatrudnienia. Zatem nie istniały przeciwwskazania uniemożliwiające kontynuowanie zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Podstawą otrzymania świadczeń, przewidzianych w art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2004 r. Nr 23, poz. 353 ze zm.), jest przepracowanie wymaganego okresu pracy, co wiąże się z odprowadzaniem składek na ubezpieczenia społeczne. Przepis art. 83 ust. 1 ustawy przewiduje możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku, jeżeli nie zostały spełnione warunki do uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych, co odnosi się w szczególności do nieudokumentowania wymaganego okresu pracy. Przyjęta zasada, iż na podstawie art. 83 powołanej ustawy nie można przyznać świadczenia w zupełnym oderwaniu od przepracowania przez osobę zainteresowaną dostatecznie długiego okresu pracy (chociaż niewystarczającego dla uzyskania świadczenia na ogólnych zasadach) - nie może budzić wątpliwości. Natomiast udokumentowany okres składkowy wynoszący 3 lata, 8 m-cy i 22 dni jest nieadekwatny do wieku B. Z., który na datę powstania całkowitej niezdolności do pracy ukończył 49 lat. Natomiast podnoszone przez zainteresowanego trudne warunki materialne i brak środków utrzymania nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie, na podstawie przepisu art. 83 ustawy, nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione. B. Z. zaskarżył powyższą decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wskazując na podnoszony już we wniosku o przyznanie świadczenia fakt zachorowania na [...], wywołany [...]. Choroba ta jest nieuleczalna oraz wiąże się z faktem niemożności dopracowania odpowiedniego stażu pracy. Podnosił nadto, brak w Powiatowym Urzędzie Pracy w S. ofert pracy związanych z jego wykształceniem – muzyka i wskazywał na szczególne trudne warunki bytowe związane z chorobą, kosztami jej leczenia i swoim stanem materialnym. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wnosił o jej oddalenie, wywodząc jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wskazywał nadto na liczne przerwy w zatrudnieniu skarżącego, istniejące już znacznie wcześniej niż orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Podnosił, że obecnie skarżący jest niezdolny do pracy - czego organ nie kwestionuje - nie stanowi żadnego usprawiedliwienia dla braku ubezpieczenia, poczynając w zasadzie od lat 70-tych. Już rezygnując z wszelkiej pracy w 36 roku życia, po 18-letnim okresie możliwej aktywności zawodowej skarżący legitymował się niespełna 4-letnim okresem ubezpieczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Stosownie do treści art. 13 par. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona, czyli w tej sprawie - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 par. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Tak więc Sąd ten nie orzeka o świadczeniu, ale jedynie bada, czy zaskarżona decyzja administracyjna jest zgodna z obowiązującym prawem. W ocenie Sądu skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków. Dochodzone świadczenie nie jest bowiem świadczeniem przyznawanym z uwagi na potrzeby, nawet najbardziej uzasadnione, ale świadczeniem pochodnym od okresów opłacania składek na ubezpieczenie społeczne. Art. 83 ust. 1 ustawy umożliwia przyznanie świadczenia społecznego, jeżeli istnieją szczególnie uzasadnione okoliczności usprawiedliwiające brak spełnienia wymaganych w trybie zwykłym przesłanek do otrzymania świadczenia (jak np. zachowania wymaganych okresów w opłacaniu składek) przy jednoczesnej niemożności podjęcia pracy przez starającego się o to świadczenie z uwagi na jego wiek lub orzeczoną niezdolność do wykonywania pracy. Podkreślenia wymaga okoliczność, że pojęcie "w drodze wyjątku" nie dotyczy wyjątkowych potrzeb czy niedostatku, sytuacji życiowej starającego się o to świadczenie, ale zaistnienie w niniejszej sprawie szczególnych okoliczności usprawiedliwiających niemożność uzyskania danego świadczenia w trybie zwykłym. W niniejszej sprawie nie wykazano szczególnych okoliczności, które mogły mieć wpływ na niemożność uzyskania przez skarżącego uprawnień rentowych w trybie zwykłym. Jak wynika ze zgromadzonych w sprawie administracyjnej dokumentów, B. Z. urodził się w 1955 r., nie spełniał przesłanek do uzyskania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym, albowiem nie legitymował się wymaganym minimum 5-letnim okresem składkowym i nieskładkowym w ostatnim dziesięcioleciu przed złożeniem wniosku. Skarżący jest muzykiem – perkusistą. Orzeczeniami lekarzy orzeczników ZUS z dnia 25 lutego 2008 r. i z dnia 17 marca 2008 r. został uznany za osobę niezdolną do pracy od dnia 30 marca 2005 r. W dacie powstania niezdolności do pracy skarżący liczył 49 lat. Do dnia 6 lutego 1977 r. pozostawał na utrzymaniu rodziców, po tej dacie świadczył pracę łączącą się z ubezpieczeniem społecznym w następujących okresach: od 7 lutego do 30 kwietnia 1977 r.; od 1 maja 1977 r. do 30 czerwca 1979 r.; od 1 października 1982 r. do 30 czerwca 1983 r.; od 1 lipca do 30 września 1983 r.; od 1 do 30 kwietnia 1991 r.; od 1 lipca do 30 września 1991 r. (trzy ostatnie okresy to praca w Niemczech). Tak więc od 30 września 1991 r. skarżący nie uiszczał składek ZUS-owskich. Od tego czasu do czasu powstania niezdolności do pracy upłynęło ponad 13 lat. Łączny okres ubezpieczenia skarżącego to 3 lata, 8 miesięcy i 22 dni. Jest to okres nieadekwatny ani do obecnego wieku skarżącego, ani do jego wieku 49 lat z daty całkowitej utraty zdolności do pracy (30 marzec 2005 r.), powstałej wskutek wskazywanej przez niego choroby. Nawet, gdyby przyjąć, iż choroba skarżącego w początkowym stadium swojego rozwoju w poważny sposób utrudniała pracę już przed 2005 r., nie sposób wytłumaczyć w taki sposób kilkunastoletniej przerwy w okresie 1991 – 2005, jak i licznych długotrwałych wcześniejszych przerw w pracy w okresie od 1977 r. do 1991 r., gdy skarżący był całkowicie zdolny do pracy i przez 14 lat zdołał przepracować zaledwie nieco ponad 3 i pół roku. Odnosząc się do argumentów przedstawionych w skardze wskazać należy, że sama trudna sytuacja materialna, choć była brana pod uwagę zarówno przy podejmowaniu decyzji jak i podczas wyrokowania, nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia, nie jest to bowiem świadczenie socjalne, przyznawane tylko stosownie do potrzeb wnioskodawcy, nie jest też dodatkiem przyznawanym w związku z pogorszeniem się stanu zdrowia osoby, dla której w zasadzie praca połączona z ubezpieczeniem nigdy nie była podstawą utrzymania. Podjęte w niniejszej sprawie decyzje Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2008 r. i wcześniejsza z dnia [...] lipca 2008 r. odmawiająca przyznania świadczenia w drodze wyjątku, są z powyższych względów zasadne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie dopatrzył się naruszenia prawa przy podejmowaniu tych decyzji, które mogłoby skutkować ich oddaleniem bądź stwierdzeniem ich nieważnością. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 132 i art. 151 przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.