II SA/Wa 1624/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Fronczyk po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. M. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] maja 2011 nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego postanawia odrzucić skargę. Wnioskiem z dnia [...] grudnia 2008 r. J. M. zwrócił się do Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego [...] o ponowne ustalenie wysokości świadczenia emerytalnego, wypłacanego przez wojskowy organ emerytalny po dniu 1 stycznia 1999 r., oraz o wypłacenie, wraz z odsetkami, kwot, które wynikają z różnicy pomiędzy przysługującym mu świadczeniem, jakie nabył na mocy decyzji z dnia [...] czerwca 1996 r., a zaniżonym świadczeniem wypłacanym mu od dnia 1 stycznia 1999 r. na podstawie decyzji waloryzacyjnych. Ponadto, wniósł o stwierdzenie nieważności wszystkich decyzji waloryzacyjnych, wydanych po dniu 1 stycznia 1999 r. Decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r. Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego [...], mając za podstawę art. 31, art. 32 ust. 1 i 2 i art. 48a ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (t. j.: Dz. U. z 2004 r. Nr 8, poz. 66 ze zm.), odmówił ponownego ustalenia J. M. wysokości świadczenia emerytalnego i wypłaty odsetek. Odrębną zaś decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r. Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego [...], działając na podstawie art. 31 i art. 32 ust. 2 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin w związku z art. 156 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), odmówił wydania decyzji o stwierdzeniu nieważności decyzji waloryzacyjnych, wydanych po dniu 1 stycznia 1999 r. Od obu powyższych decyzji, zgodnie z zawartym w nich pouczeniem, J. M. wniósł odwołanie do Sądu Okręgowego [...]. Prawomocnym wyrokiem z dnia [...] lutego 2011 r. o sygn. akt [...] Sąd Okręgowy [...] oddalił odwołanie J. M. od decyzji Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego [...] z dnia [...] stycznia 2009 r., odmawiającej ponownego ustalenia wysokości świadczenia emerytalnego i wypłaty odsetek, natomiast odwołanie J. M. od decyzji Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego [...] z dnia [...] stycznia 2009 r., odmawiającej wydania decyzji o stwierdzeniu nieważności decyzji waloryzacyjnych, wydanych po dniu 1 stycznia 1999 r., przekazał do rozpatrzenia Ministrowi Obrony Narodowej. Decyzją z dnia [...] maja 2011 nr [...] Minister Obrony Narodowej, działając na podstawie art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 3 kpa, umorzył postępowanie odwoławcze w sprawie rozpatrzenia odwołania J. M. od decyzji Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego [...] z dnia [...] stycznia 2009 r., odmawiającej wydania decyzji o stwierdzeniu nieważności decyzji waloryzacyjnych, wydanych po dniu 1 stycznia 1999 r. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że organ nie ma możliwości wykonania punktu 2 powołanego wyroku Sądu Okręgowego [...] z dnia [...] lutego 2011 r. o sygn. akt [...], bowiem – w jego ocenie – z akt sprawy wynika, że J. M. złożył odwołanie wyłącznie od decyzji Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego [...] z dnia [...] stycznia 2009 r., odmawiającej ponownego ustalenia wysokości świadczenia emerytalnego i wypłaty odsetek, natomiast nie składał on odwołania od decyzji Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego [...] z dnia [...] stycznia 2009 r., odmawiającej wydania decyzji o stwierdzeniu nieważności decyzji waloryzacyjnych, wydanych po dniu 1 stycznia 1999 r. Postępowanie odwoławcze jest zatem z tego powodu bezprzedmiotowe. Ponadto, Minister Obrony Narodowej podał, że nie podziela poglądu Sądu Okręgowego [...], aby był on właściwy do rozpatrywania odwołań od decyzji wojskowych organów rentowych, nie jest on bowiem organem odwoławczym w sprawach ubezpieczeń społecznych. Podkreślił, że pogląd ten znajduje potwierdzenie w uchwale Sądu Najwyższego w składzie siedmiu sędziów z dnia 23 marca 2011 r. o sygn. akt I UZP 3/10, która wprawdzie została wydana na tle przepisów dotyczących nabywania uprawnień do świadczeń emerytalno – rentowych w ramach powszechnego systemu emerytalnego, ale która także ma zastosowanie w niniejszej sprawie. W uchwale tej, której Sąd Najwyższy nadał moc zasady prawnej, wskazano jednoznacznie, że od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (organu rentowego), wydanej na podstawie art. 83a ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j.: Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) w przedmiocie nieważności decyzji, przysługuje odwołanie do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Ze względu na wyżej wspomnianą tożsamość przepisów art. 31 i art. 32 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin z regulacją zawartą w art. 83a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, przedmiotowa uchwała znajduje zastosowanie także w tej sprawie. Decyzję Ministra Obrony Narodowej doręczono stronie w dniu 1 czerwca 2011 r. (dowód – zwrotne potwierdzenie odbioru w aktach postępowania administracyjnego) wraz z pouczeniem, iż przysługuje od niej skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, którą należy wnieść za pośrednictwem Ministra Obrony Narodowej w terminie 30 dni od dnia doręczenia decyzji. W dniu 2 lipca 2011 r. (data stempla pocztowego) J. M. skierował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na wymienioną decyzję Ministra Obrony Narodowej. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania według przepisanych norm. Udzielając odpowiedzi na skargę, Minister Obrony Narodowej wniósł o jej odrzucenie, wskazując, iż niniejsza sprawa nie podlega kognicji sądów administracyjnych i przytaczając w tym zakresie argumentację, jakiej użył w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Wobec wniosku Ministra Obrony Narodowej o odrzucenie skargi, w pierwszej kolejności koniecznym jest zbadanie jej dopuszczalności. Organ twierdzi bowiem, że skarga winna zostać odrzucona z uwagi na niewłaściwość sądu administracyjnego w niniejszej sprawie. Stosownie do treści art. 180 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), sprawy wynikające z przepisów o zaopatrzeniach emerytalnych i rentownych są sprawami z zakresu ubezpieczeń społecznych, do których stosuje się przepisy Kodeksu, chyba że przepisy odrębne, dotyczące ubezpieczeń, ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. Z kolei zgodnie z art. 181 kpa, organy odwoławcze właściwe w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych określają przepisy odrębne. Przepisami odrębnymi w tym przypadku są przepisy ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (t. j.: Dz. U. z 2004 r. Nr 8, poz. 66 ze zm.). Zgodnie z brzmieniem art. 31 ust. 1 ww. ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin, prawo do zaopatrzenia emerytalnego i wysokość świadczeń pieniężnych z tytułu tego zaopatrzenia ustala w formie decyzji wojskowy organ emerytalny. Decyzję, o której mowa w ust. 1, doręcza się zainteresowanemu na piśmie wraz z uzasadnieniem oraz pouczeniem (ust. 2). Od decyzji, o której mowa w ust. 1, przysługuje zainteresowanemu odwołanie do właściwego sądu, według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego (ust. 4). Oznacza to zatem, że decyzje wojskowego organu emerytalnego nie są poddawane kontroli instancyjnej w postępowaniu odwoławczym, o którym mowa w art. 127 i następnych Kodeksu postępowania administracyjnego, a organ ten, wydając swoje rozstrzygnięcie w formie decyzji, orzeka w pierwszej i ostatniej instancji administracyjnej. Wynika z tego, że w sprawie dotyczącej ustalenia wysokości świadczenia na podstawie ustawy o zaopatrzeniu emerytalno – rentowym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin nie orzeka organ drugiej instancji administracyjnej, bowiem kontrola decyzji wojskowego organu emerytalnego w trybie odwoławczym, na mocy wskazanych wyżej przepisów, została poddana reżimowi procedury cywilnej, co wskazuje na właściwość sądu powszechnego. Sprawa taka nie ma zatem charakteru sprawy administracyjnej, lecz na etapie odwoławczym staje się sprawą cywilną. Oznacza to również, że nie jest dopuszczalne orzekanie w tej sprawie przez sąd administracyjny. Podobnie rzecz się ma, gdy chodzi o weryfikację decyzji wojskowego organu emerytalnego w trybach nadzwyczajnych, regulowanych przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. Stosownie do art. 32 ust. 1 ww. ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin, prawo do świadczeń pieniężnych z tytułu zaopatrzenia emerytalnego lub ich wysokość ulega ponownemu ustaleniu na wniosek osoby zainteresowanej albo z urzędu, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji w tej sprawie zostaną przedstawione istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne albo ujawnione dowody, istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, a mające wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość. Jednocześnie art. 32 ust. 2 tej ustawy wskazuje, że decyzje ostateczne, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez właściwy organ emerytalny zmienione, uchylone lub unieważnione na zasadach określonych w przepisach ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego. Przepis ten dopuszcza możliwość stosowania trybów nadzwyczajnych procedury administracyjnej wobec decyzji emerytalnych, wydawanych na podstawie przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych. W myśl art. 32 ust. 2 ww. ustawy, organem właściwym w tego rodzaju sprawach jest wojskowy organ emerytalny. Artykuł 3 ust. 1 pkt 13 wyjaśnia, że wojskowym organem emerytalnym jest organ emerytalny właściwy w sprawach ustalania prawa do zaopatrzenia emerytalnego i wysokości świadczeń pieniężnych z tytułu tego zaopatrzenia, określony przez Ministra Obrony Narodowej. Jednak Minister Obrony Narodowej nie jest wojskowym organem emerytalnym, w rozumieniu powyższych norm. W świetle § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 23 lutego 2004 r. w sprawie trybu postępowania i właściwości organów w sprawach zaopatrzenia emerytalnego żołnierzy zawodowych oraz uprawnionych członków ich rodzin (Dz. U. Nr 67, poz. 618 ze zm.), wojskowym organem właściwym do ustalania prawa do zaopatrzenia emerytalnego i wysokości świadczeń pieniężnych z tytułu tego zaopatrzenia oraz ich wypłaty jest dyrektor wojskowego biura emerytalnego i jest to jedyny wojskowy organ emerytalny. Oznacza to, że organem właściwym także w sprawach weryfikacji decyzji wojskowego organu emerytalnego w trybach nadzwyczajnych, regulowanych przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, jest dyrektor wojskowego biura emerytalnego, właściwy według miejsca zamieszkania osoby uprawnionej do zaopatrzenia emerytalnego. Wskazując na właściwość dyrektora wojskowego biura emerytalnego w kwestii zmiany, uchylenia lub unieważnienia decyzji emerytalnej, ustawodawca niewątpliwie nawiązuje do trybu zwykłego, o którym mowa w art. 31 ust. 1 ww. ustawy, w zakresie właściwości organu, pozostawiając jedynie treść rozstrzygnięcia zasadom Kodeksu postępowania administracyjnego, co świadczy także o tym – wobec braku regulacji szczególnej w cyt. art. 32 ust. 2 przedmiotowej ustawy – że również w zakresie odwołania od decyzji podjętej wskutek zmiany, uchylenia lub unieważnienia decyzji emerytalnej zastosowanie ma zasada wynikająca z reguł ogólnych (art. 31 ust. 4 ww. ustawy), związanych z przedmiotem sprawy. Zatem to przedmiot sprawy determinuje tryb odwoławczy, który w tym przypadku jest trybem regulowanym przepisami procedury cywilnej, co wskazuje na właściwość sądu powszechnego również w sprawach rozstrzyganych na podstawie art. 32 ust. 2 ww. ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin. Tak więc decyzja dyrektora wojskowego biura emerytalnego w przedmiocie zmiany, uchylenia lub unieważnienia decyzji emerytalnej podlega odwołaniu do sądu powszechnego, co wyklucza właściwość sądu administracyjnego w tych sprawach. Prezentowane przez Sąd stanowisko znajduje potwierdzenie w uchwale Sądu Najwyższego w składzie siedmiu sędziów z dnia 23 marca 2011 r. o sygn. akt I UZP 3/10 (publ. OSNP 2011/17-18/23, LEX nr 73818). O braku kognicji sądu administracyjnego w tego rodzaju sprawach świadczy także treść art. 32 ust. 4 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin, który statuuje, że jeżeli przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego przewidują wydanie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, wojskowy organ emerytalny w tych przypadkach wydaje decyzję. Gdyby ustawodawcy chodziło o nadanie tym sprawom charakteru administracyjnego (ze skargą do sądu administracyjnego włącznie), z pewnością nie byłaby konieczna zamiana formy rozstrzygnięcia (z postanowienia na decyzję), o której mowa w cyt. przepisie, gdyż zgodnie z art. 3 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd administracyjny kontroluje m. in. także postanowienia kończące postępowanie w sprawie. Jednak zamiana formy rozstrzygnięcia jest w istocie uzasadniona, gdyż kontrola sądu powszechnego obejmuje jedynie decyzje wojskowego organu emerytalnego, nie zaś postanowienia. Minister Obrony Narodowej – co do zasady – ma więc rację, twierdząc, że skarga w tego rodzaju sprawach jest niedopuszczalna, gdyż sąd administracyjny nie jest sądem właściwym. Niemniej jednak w sprawie niniejszej właściwość tutejszego Sądu jest determinowana treścią postanowienia Sądu Okręgowego [...], zawartego w prawomocnym wyroku z dnia [...] lutego 2011 r. o sygn. akt [...], mocą którego odwołanie J. M. od decyzji Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego [...] z dnia [...] stycznia 2009 r., odmawiającej wydania decyzji o stwierdzeniu nieważności decyzji waloryzacyjnych, wydanych po dniu 1 stycznia 1999 r., zostało przekazane do rozpatrzenia Ministrowi Obrony Narodowej, który został tym orzeczeniem związany, wskutek czego sprawa "uzyskała" przymiot administracyjnej, a decyzja podjęta przez Ministra – w wykonaniu ww. postanowienia Sądu Okręgowego [...] – zakończyła administracyjny tok instancji, wiążąc przez to także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w zakresie właściwości. Niezależnie jednak od tego, skarga w niniejszej sprawie jest i tak niedopuszczalna, ale z innego powodu. Stosownie do treści art. 53 § 1 cyt. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie. Zgodnie z art. 54 § 1 powołanej ustawy, skargę do sądu administracyjnego wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi. W oparciu natomiast o art. 58 § 1 pkt 2 tej ustawy, sąd odrzuca skargę wniesioną po upływie terminu do jej wniesienia. W myśl cytowanych wyżej przepisów, skarżący jest zatem zobowiązany wnieść skargę za pośrednictwem organu, którego działanie jest jej przedmiotem, w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia mu rozstrzygnięcia w sprawie. Zestawienie daty doręczenia J. M. zaskarżonej decyzji (1 czerwca 2011 r.), zawierającej prawidłowe pouczenie o terminie i sposobie jej zaskarżenia, z datą wniesienia przez niego skargi do Sądu, jednoznacznie wskazuje, iż nastąpiło przekroczenie, przewidzianego w art. 53 § 1 powołanej ustawy, trzydziestodniowego terminu do jej wniesienia. W niniejszej sprawie, ostatnim dniem terminu do wniesienia skargi na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] maja 2011 nr [...] był dzień 1 lipca 2011 r. Skargę wniesiono zatem po terminie (w dniu 2 lipca 2011 r.), który nie został przywrócony, i dlatego podlega ona – jako niedopuszczalna – odrzuceniu. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 i § 3 cyt. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji postanowienia.