II SA/Wa 1624/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube (spr.) Sędziowie WSA Andrzej Kołodziej Adam Lipiński Protokolant specjalista Aleksandra Weiher po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lutego 2016 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku M.P. o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] o odmowie przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 748); zwanej dalej ustawą o emeryturach i rentach z FUS, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że zgodnie z powołanym wyżej przepisem, świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Podał, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że wnioskodawca pobiera rentę socjalną w trybie zwykłym. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, przepisy ustawy o emeryturach i rentach z FUS, z uwagi na uznaniowy charakter świadczenia, określonego w art. 83 ust. 1 tej ustawy, o przyznaniu którego decyduje wyłącznie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie przewidują zbiegu tego świadczenia ze świadczeniami przyznawanymi w trybie zwykłym przez organy emerytalno-rentowe. Skoro zatem strona jest uprawniona do świadczenia przyznawanego przez organ emerytalno-rentowy w trybie zwykłym to nie spełnia jednej z przesłanek niezbędnych do przyznania żądanego świadczenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M.P. zakwestionował decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2015 r. uznając ją za krzywdzącą. Skarżący wskazał, że skierował do organu wniosek o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku po zmarłym ojcu, który przepracował 25 lat, 5 miesięcy i 24 dni. Podkreślił, że za jego życia miał zasądzone alimenty w wysokości 500 zł. Obecnie jest w bardzo trudnej sytuacji materialnej, bowiem kwota uzyskiwana z renty socjalnej (640 zł) jest niewystarczająca na pokrycie kosztów związanych z nauką, a także leczeniem i rehabilitacją, z których korzysta jako osoba niepełnosprawna. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Zaznaczył, że nie ma wpływu na wysokość otrzymywanego świadczenia, która jest ustalana w stałej kwocie na mocy stosownej ustawy. Pismem z dnia 9 października 2015 r. skarżący podtrzymał skargę. Następnie pismem z dnia 4 lutego 2016 r. ustanowiony dla skarżącego pełnomocnik z urzędu wniósł o uchylenie decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2015 r. oraz decyzji ją poprzedzającej. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie art. 83 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, poprzez błędną wykładnię i uznanie, że pobieranie przez skarżącego renty socjalnej stanowi przesłankę negatywną uzyskania renty rodzinnej w drodze wyjątku, podczas gdy w powyższym przepisie mowa jest jedynie o braku spełnienia warunków wymaganych w ustawie do uzyskania emerytury i renty. Wskazał, że renta socjalna jest przyznawana na podstawie ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej (Dz. U. z 2013 r., poz. 982 ze zm.), a nie ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Fakt zaś przydzielenia jej M.P.nie może mieć wpływu na ocenę spełniania przesłanek do przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku, a zatem organ powinien zbadać pozostałe przesłanki wymienione w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych powyżej kryteriów, należy stwierdzić, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, zgodnie z którym ubezpieczonym oraz pozostałym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Powyższa regulacja ma charakter szczególny, bowiem pozwala na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w zwykłym trybie. Nie mają one charakteru roszczeniowego. Są finansowane z budżetu państwa (art. 84 tej ustawy), a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Nie oznacza to jednak, że organ ma całkowitą swobodę i dowolność. Z treści przedmiotowego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tą możliwość. W rozpoznawanej sprawie, na co zwrócił uwagę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, mamy do czynienia z sytuacją pobierania przez skarżącego, żądającego przyznania renty rodzinnej po zmarłym ojcu, renty socjalnej. Przedmiotowe świadczenie przysługuje, zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej, osobie pełnoletniej całkowicie niezdolnej do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu, które powstało: 1. przed ukończeniem 18 roku życia, 2. w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej – przed ukończeniem 25 roku życia, 3. w trakcie studiów doktoranckich lub aspirantury naukowej (art. 4 ust. 1). Osobie, która spełnia warunki określone w art. 1, przysługuje: 1. renta socjalna stała – jeżeli całkowita niezdolność do pracy jest trwała, 2. renta socjalna okresowa – jeżeli całkowita niezdolność do pracy jest okresowa (art.4 ust. 2) W myśl art. 12 ust. 1 powołanej ustawy, decyzję w sprawie renty socjalnej wydaje i świadczenie to wypłaca jednostka organizacyjna Zakładu (ZUS) właściwa ze względu na miejsce zamieszkania lub pobytu osoby ubiegającej się o rentę socjalną. Renta socjalna i koszty jej obsługi są finansowane ze środków budżetu państwa. Jednocześnie stosownie do treści art. 7 ust. 1 ustawy o rencie socjalnej, renta ta nie przysługuje osobie uprawnionej do emerytury, uposażenia w stanie spoczynku, renty z tytułu niezdolności do pracy, renty inwalidzkiej lub pobierającej świadczenie o charakterze rentowym z instytucji zagranicznych, renty strukturalnej, a także osobie uprawnionej do zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego. Powyższe oznacza m.in., że ustawodawca wykluczył zbieg świadczeń typu ubezpieczeniowego, które zostały uregulowane w ustawie o emeryturach i rentach z FUS, z rentą socjalną. Uzasadnione jest zatem twierdzenie organu, mając na względzie dodatkowo uznaniowy charakter świadczenia w drodze wyjątku, o przyznaniu którego decyduje wyłącznie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, że nie jest możliwy zbieg świadczenia w drodze wyjątku ze świadczeniami przyznawanymi przez organy emerytalno-rentowe. Stanowisko powyższe znalazło potwierdzenie w orzecznictwie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lipca 2001 r., sygn. akt II SA 388/01, Lex nr 55032). Już wskazana okoliczność wyklucza skarżącego z kręgu osób uprawnionych do wnioskowanego świadczenia. Podkreślić jednocześnie należy, że niezbędnych środków utrzymania nie można utożsamiać, co zdaje się sugerować skarżący, z niewystarczającymi środkami utrzymania, na co wielokrotnie zwracały uwagę sądy administracyjne. W tej sytuacji nie zachodzi potrzeba badania kwestii, czy brak uprawnień zmarłego ojca skarżącego do świadczenia w zwykłym trybie, był spowodowany szczególnymi okolicznościami. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.