II SA/Wa 1627/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska, Sędziowie WSA Ewa Grochowska – Jung, Ewa Marcinkowska (spr.), , Protokolant specjalista Elwira Sipak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 marca 2015 r. sprawy ze skargi G. T. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku – oddala skargę – Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Prezes ZUS) decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2014 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] maja 2014 r., nr [...] o odmowie przyznania G. T. renty rodzinnej w drodze wyjątku. Do wydania powyższych decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym: Wnioskiem z dnia 24 lutego 2014 r. G. T. wystąpił do Prezesa ZUS o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że jest całkowicie niezdolny do pracy. Opisał ponadto swoją trudną sytuację majątkową, zdrowotną oraz mieszkaniową. Wyjaśnił również, że jest chory od urodzenia, lecz nie był leczony ponieważ jego matka uważała, że mimo tego znajdzie zatrudnienie. Prezes ZUS decyzją z dnia [...] maja 2014 r., wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.), odmówił G. T. przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji, powołując się na treść art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych organ podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Organ wyjaśnił, że w przypadku renty rodzinnej w drodze wyjątku odpowiednie zastosowanie ma też przepis art. 68 powołanej ustawy, zgodnie z którym renta rodzinna przysługuje dzieciom na czas trwania nauki w szkole, nie dłużej jednak niż do osiągniecia 25 roku życia. Renta rodzinna przysługuje również dzieciom bez względu na wiek, które stały się całkowicie niezdolne do pracy przed ukończeniem 16 lat życia, lub stały się całkowicie niezdolne do pracy przed ukończeniem nauki w szkole przed osiągnięciem 25 roku życia. Organ podniósł, że G. T. orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] stycznia 2014 r. został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy od dnia 1 lipca 2009 r., tj. po ukończeniu 28 lat. Całkowita niezdolność do pracy nie powstała zatem w tym przypadku w wymienionych wyżej okresach i w związku z tym renta rodzinna nie może być przyznana. Od decyzji tej G. T. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku tym wskazał, że zaczął się leczyć dopiero po śmierci rodziców. Wniósł ponownie o przyznania świadczenia po zmarłym ojcu. Prezes ZUS, w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzją z dnia [...] lipca 2014 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] maja 2014 r. W uzasadnieniu decyzji organ podtrzymał wcześniejszą argumentację. Dodatkowo powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych wyjaśnił, że za szczególną okoliczność, o której mowa art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, uważa się tylko zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Zdarzenie to musi mieć charakter uniemożliwiający pracę lub inną działalność zarobkową objętą ubezpieczeniem. Prezes ZUS podniósł, że w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód do nabycia prawa do świadczenia z tytułu własnego ubezpieczenia. W okresie od 2 grudnia 1980 r., tj. od ukończenia 18 roku życia do 3 kwietnia 2008 r. nie istniały bowiem przeszkody w wykonywaniu przez G. T. zatrudnienia. Organ zaznaczył jednocześnie, że renta rodzinna nie może służyć do obejścia przepisów regulujących przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy dla osoby, która mogąc wypracować prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy nie zrobiła tego. Reasumując organ stwierdził, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala przyjąć, że zachodzą szczególne okoliczności uniemożliwiające nabycie przez G. T. prawa do świadczenia w trybie zwykłym. Sama niezdolność do pracy oraz trudne warunki materialne nie stanowią natomiast wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. G. T. wniósł na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze opisał swoją trudną sytuację materialną. Wyjaśnił, że niezdolność do pracy została u niego stwierdzona zbyt późno. Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo podniósł, że brak jest podstaw aby uznać, że skarżący przed 2009 r. był w jakikolwiek sposób niezdolny do pracy. Nie ma też podstaw do stwierdzenia, że skarżący powinien otrzymać rentę rodzinną po zmarłym ojcu jako pozostający na jego utrzymaniu, niezdolny do pracy od dzieciństwa. Renta rodzinna, jak też renta socjalna, ma bowiem zapewnić środki utrzymania osobie, która bez swojej winy, ze względu na zbyt wczesne powstanie niezdolności do pracy, nigdy samodzielnie nie mogła wypracować prawa do własnych świadczeń. Pozostawanie osoby chorej na utrzymaniu rodzica w chwili jego zgonu nie jest natomiast okolicznością wystarczającą do uznania, że instytucja ubezpieczeniowa powinna wziąć na siebie obowiązek wypłaty świadczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.), ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z treści powołanego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące ubezpieczonemu bądź też pozostałym po nim członkom rodziny przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej, objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. W przypadku renty rodzinnej w drodze wyjątku zastosowanie ma również przepis art. 68 ust. 1 powołanej ustawy. Zgodnie z tym przepisem dzieci własne, dzieci drugiego małżonka i dzieci przysposobione mają prawo do renty rodzinnej: 1) do ukończenia 16 lat; 2) do ukończenia nauki w szkole, jeżeli przekroczyły 16 lat życia, nie dłużej jednak niż do osiągnięcia 25 lat życia, albo 3) bez względu na wiek, jeżeli stały się całkowicie niezdolne do pracy oraz do samodzielnej egzystencji lub całkowicie niezdolne do pracy w okresie, o którym mowa w pkt 1 lub 2. W przypadku skarżącego żaden z powyższych warunków nie został spełniony. Z orzeczenia komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] stycznia 2014 r. wynika, że skarżący został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy od dnia [...] lipca 2009 r. W dacie uznania za całkowicie niezdolnego do pracy miał 28 lat, a zatem w świetle przepisu art. 68 ust. 1 ww. ustawy przyznanie skarżącemu renty rodzinnej po zmarłym ojcu nie jest możliwe. Należy przy tym zaznaczyć, że zgodnie z art. 14 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia daty powstania niezdolności do pracy, trwałości lub przewidywanego okresu niezdolności do pracy dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS. Stosownie zaś do treści art. 14 ust. 3 ww. ustawy orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej, stanowi dla organu rentowego podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo jest uzależnione od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji. Samo przeświadczenie skarżącego, że był chory i niezdolny do pracy już od urodzenia nie jest w tej sytuacji wystarczające. Prezes ZUS rozpatrując wniosek o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku zobowiązany był bowiem, w zakresie ustalenia daty powstania całkowitej niezdolności do pracy, oprzeć się na orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS lub orzeczeniu komisji lekarskiej ZUS. Skoro zatem w niniejszej sprawie komisja lekarska ZUS w orzeczeniu z dnia [...] stycznia 2014 r. stwierdziła, że skarżący stał się całkowicie niezdolny do pracy dopiero w wieku 28 lat to ustalenie to było wiążące dla Prezesa ZUS. Opisane wyżej okoliczności mają kluczowy w sprawie charakter i powodują, że nie jest możliwe przyznanie skarżącemu renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu. Jest okolicznością niesporną, że stan zdrowia nie pozwala obecnie skarżącemu na podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Skarżący znajduje się też niewątpliwie w trudnej sytuacji materialnej. Przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłych rodzicach możliwe jest jednak wyłącznie na rzecz osób wymienionym w art. 68 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Skarżący nie mieści się natomiast w kręgu osób wymienionych w tym przepisie. Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja Prezesa ZUS z dnia [...] maja 2014 r. odpowiadają prawu. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.