II SA/Wa 1627/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Fularski, Sędzia WSA Sławomir Antoniuk (spr.), Sędzia WSA Danuta Kania, Protokolant referent stażysta Marta Stec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi S. P. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] czerwca 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania statusu weterana poszkodowanego uchyla zaskarżoną decyzję Minister Obrony Narodowej decyzją z dnia [...] czerwca 2023 r. nr [...], na podstawie art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000, z późn. zm.); zwanej dalej K.p.a., art. 3 w związku z art. 4 pkt 15, art. 5 ust. 1 i art. 8 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o weteranach działań poza granicami państwa (Dz. U. z 2022 r. poz. 2205), odmówił przyznania S. P. statusu weterana poszkodowanego. Organ rozpatrując przedmiotową sprawę ustalił następujący stan faktyczny. S. P. wnioskiem z dnia [...] grudnia 2022 r. wystąpił o przyznanie statusu weterana poszkodowanego w związku z doznanym uszczerbkiem na zdrowiu w czasie pełnienia służby w działaniach poza granicami państwa. W toku postępowania Minister ustalił, że żołnierz uległ wypadkowi podczas szkolenia ogniowego biorąc udział w działaniach poza granicami państwa w Polskim Kontyngencie Wojskowym (PKW) w [...]. Z protokołu powypadkowego nr [...] z [...] października 2018 r. sporządzonego przez Jednostkę Wojskową Nr [...] w [...] wynika, że [...] czerwca 2018 r. o godzinie [...] w bazie [...] w [...] S. P. w ramach zadań służbowych podczas szkolenia ogniowego, wykonywał strzelanie z ręcznego granatnika przeciwpancernego. W trakcie oddawania strzału, pod wpływem wydobywającego się ciśnienia i odrzutu broni, doszło do przesunięcia się używanych przez ww. ochronników słuchu. W wyniku tego został on narażony na działanie dźwięku wystrzału i związanego z nim ciśnienia akustycznego. Po oddaniu strzału żołnierz odczuwał ciągły pisk w uszach dlatego zgłosił się do szpitala wojskowego w bazie. Po powrocie do kraju kontynuował leczenie w [...] Centrum Słuchu i Mowy w [...]. Przebieg zdarzenia wskazany w protokole koresponduje z zeznaniami świadka – A.S. (oświadczenie z [...] września 2018 r. oraz meldunku Dowódcy [...] w [...] z [...] czerwca 2018 r.). Stosownie do pkt 3 protokołu powypadkowego przyczyną wypadku było niezawinione przez żołnierza zdarzenie losowe. Następstwem zdarzenia u S. P. było lewostronne osłabienie słuchu ze średnim progiem słyszenia dla częstotliwości 500, 1000 i 2000 HZ wynoszącym 27 dB oraz prawostronne upośledzenie słuchu w zakresie tonów wysokich ze średnim progiem słyszenia dla częstotliwości 500, 1000 i 2000 wynoszącym 23 dB, z towarzyszącymi niedosłuchowi obustronnymi szumami usznymi. Z tytułu wypadku zostało przyznane jednorazowe odszkodowanie pieniężne. Zdaniem Ministra, uwzględniając powyższe fakty potwierdzone stosownymi dokumentami, wypadek, który miał miejsce [...] czerwca 2018 r. nie spełnia przesłanek koniecznych do przyznania statusu weterana poszkodowanego określonych w ustawie, tj. przesłanek wskazanych w art. 4 pkt 15. Przedmiotowy wypadek nie powstał bowiem ani w wyniku działań podejmowanych w ramach uderzenia na przeciwnika bądź odparcia jego uderzeń, ani w wyniku innych działań pozostających w bezpośrednim związku z wykonywaniem zadań przez żołnierza. Nie był on również wynikiem zamachu lub innego bezprawnego działania skierowanego przeciwko wnioskodawcy. Wskazał, że fakt zaistnienia wypadku nie stanowi samoistnej przesłanki do przyznania statusu weterana poszkodowanego, bowiem zdarzenie to musi powstać w ściśle określonych w ustawie okolicznościach. Potwierdza to przywołana powyżej definicja "wypadku pozostającego w związku z działaniami poza granicami państwa", która została wprowadzona do ustawy o weteranach działań poza granicami państwa w celu odróżnienia "wypadku" określonego w art. 508 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz. U. z 2022 r. poz. 2305, z późn. zm.) od wypadku związanego z działaniami poza granicami państwa podejmowanymi bezpośrednio w realizacji celów, dla których misja została powołana. Stąd też nie każdy "wypadek" jest wypadkiem uprawniającym do uzyskania statusu weterana poszkodowanego, co ma miejsce w przypadku wnioskodawcy. Organ wyjaśnił, że weteranem poszkodowanym jest osoba biorąca udział w konkretnych operacjach, która z racji doznanych szkód zasługuje na szczególne uhonorowanie i której przysługują z tego tytułu szczególne uprawnienia. Ustawa o weteranach działań poza granicami państwa przyznaje weteranom poszkodowanym liczne uprawnienia w zakresie świadczeń zdrowotnych, pomocy w finansowaniu nauki, uprawnień socjalnych, uprawnień pracowniczych, dodatków do świadczeń emerytalno-rentowych. Nie jest zatem uprawnione takie rozumienie art. 4 pkt 15 lit. c przedmiotowej ustawy, zgodnie z którym jakiekolwiek zdarzenie skutkujące uszczerbkiem na zdrowiu doznane przez żołnierza w czasie pobytu poza państwem miałoby uzasadniać przyznanie licznych świadczeń, które mają charakter wyjątkowy. Takie rozumienie wskazanego przepisu prowadziłoby do jednakowego traktowania wszystkich żołnierzy pełniących służbę poza granicami kraju, którzy doznali uszczerbku na zdrowiu bez względu na przyczyny wypadku. W konsekwencji niepotrzebne byłoby odrębne definiowanie wypadku w art. 4 pkt 15 ustawy o weteranach działań poza granicami państwa. Wystarczyłoby bowiem posłużenie się określeniem, zgodnie z którym wypadkiem jest każde wywołane przyczyną zewnętrzną, nagłe zdarzenie, powodujące uszczerbek na zdrowiu żołnierza pełniącego służbę w ramach misji, czy kontyngentu poza granicami państwa. Wolą ustawodawcy było przyznanie statusu weterana poszkodowanego osobom, które doznały uszczerbku na zdrowiu w związku z wykonywaniem zadań stricte bojowych lub w wyniku działań skierowanych przeciwko nim, przy założeniu, że działania te mają bezpośredni związek z wykonywaniem zadań dla wypełnienia których została powołana misja. Samo zaistnienie wypadku podczas pobytu poza granicami państwa, do którego doszło z jakiejkolwiek przyczyny pozostającej bez związku z realizacją celów misji, nie może skutkować przyznaniem statusu weterana poszkodowanego. Jednocześnie Minister podał, że zgodnie z art. 79a K.p.a. S. P. pismem z [...] lutego 2023 r. został poproszony o uzupełnienie akt o dokumenty, w świetle których wypadek, któremu uległ, spełnia przesłanki określone w art. 4 pkt 15 ustawy o weteranach działań poza granicami państwa. W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik wnioskodawcy stwierdził, że wypadek, któremu uległ żołnierz [...] czerwca 2018 r. spełnia przesłanki określone w art. 4 pkt 15 ustawy o weteranach działań poza granicami państwa. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie S. P., zastępowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł o uchylenie decyzji Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] czerwca 2023 r. oraz zobowiązanie organu do wydania decyzji ustalającej status weterana w terminie uznanym za zasadny przez Sąd w trybie art. 145a ustawy z dnia 30 sierpnia 200 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, z późn. zm.); zwanej dalej P.p.s.a. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 4 pkt 15 lit. c w zw. z art. 3 ustawy o weteranach działań poza granicami państwa poprzez jego błędną wykładnię i niezastosowanie, a w konsekwencji bezzasadne uznanie, że brak jest podstaw prawnych do przyznania skarżącemu statusu weterana poszkodowanego. Pełnomocnik skarżącego wskazał, że S. P. w czerwcu 2018 r. przebywał poza granicami państwa polskiego w oparciu o skierowanie Ministra Obrony Narodowej, biorąc czynny udział w działaniach objętych nadzorem misji [...]. W okresie tym uległ wypadkowi, który miał miejsce podczas prowadzonego szkolenia ogniowego przy użyciu ręcznego granatnika przeciwpancernego [...]. Szkolenie to miało bezpośredni związek z wykonywaniem zadań skarżącego w trakcie jego pobytu w [...]. Wypadek, któremu uległ zdarzył się [...] czerwca 2018 r. o godz. [...] czasu lokalnego [...] bazie wojskowej [...] w [...]. Podczas wypadku wykonywał zadania służbowe w ramach [...] w działaniach Globalnej Koalicji [...]. Jednostka [...], w ramach której działał S. P., miała realizować zadania szkoleniowe dla Sił [...] i były one zgodne z mandatem misji, którym było między innymi doradztwo, szkolenie sztabów oraz pododdziałów [...] sił specjalnych. Wypadek zdarzył się w trakcie zajęć ze szkolenia ogniowego. Wykonując strzelanie z ręcznego granatnika przeciwpancernego [...], w trakcie oddawania strzału pod wpływem wydobywającego się ciśnienia i odrzutu broni doszło do przesunięcie się ochronników słuchu, co w rezultacie naraziło skarżącego na trwałą utratę słuchu. Zaznaczył, że zadania wykonywane podczas misji, a w tym m.in. szkolenie Sił [...] były integralną częścią wyznaczonych zadań przez ówczesnego Ministra Obrony Narodowej. W ocenie pełnomocnika skarżącego stanowisko organu zawarte w piśmie z [...] lutego 2023 r., że dokumenty, które zostały przesłane celem otrzymania statusu weterana poszkodowanego nie wskazują, iż wypadek któremu uległ skarżący [...] czerwca 2018 r. spełniają przesłanki konieczne do przyznania statusu weterana poszkodowanego określone w ustawie o weteranach działań poza granicami państwa, jest niewłaściwe. Wyjaśnił, że szkolenie realizowane przez skarżącego dotyczyło [...] jednostek specjalnych i odbywało się z użyciem amunicji ostrej. Podczas szkolenia ogniowego oddawano strzały z ręcznego granatnika przeciwpancernego [...] i miało to bezpośredni związek z wykonywaniem jego zadań i obowiązków w trakcie pobytu w [...]. Tak więc stan faktyczny sprawy wypełnia znamiona przepisu art. 4 pkt 15 lit. c ustawy o weteranach działań poza granicami państwa. Wypadek ten nastąpił w bezpośrednim związku z wykonywaniem zadań przez żołnierza. Stwierdził, że nieuprawnione jest także twierdzenie Ministra, iż przedmiotowa ustawa powinna dotyczyć przypadków określonych wyłącznie przepisem art. 4 pkt 15 lit. a i b. Gdyby wolą ustawodawcy było takie zawężenie przesłanek przyznania statusu weterana poszkodowanego, to zupełnie bezzasadnym byłoby zamieszczenie w treści ustawy art. 4 pkt 15 lit. c. Jest oczywistym, że działania realizowane przez żołnierzy w ramach działań poza granicami kraju mają różnorodny charakter, przeznaczenie i przebieg. Szkolenie żołnierzy jednostek specjalnych jest zadaniem niezwykle wymagającym, a szczególnie jeżeli odbywa się z użyciem amunicji ostrej na terenie, na którym prowadzone są bezpośrednie działania wojenne. Zamiarem ustawodawcy uzasadniającym zamieszczenie przepisu art. 4 pkt 15 lit. c była możliwość uznania żołnierza, który realizując powierzone mu zadania inne niż określone w art. 4 pkt 15 lit. a i b oraz nie naruszył przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, za uprawnionego do ochrony prawnej, a w konsekwencji stworzenie podstawy prawnej do ubiegania się o status weterana poszkodowanego. Zdaniem pełnomocnika należy uznać, że wszystkie przesłanki do uzyskania statusu weterana poszkodowanego przez S. P. zostały spełnione. W odpowiedzi na skargę Minister Obrony Narodowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. W myśl art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (§ 2). Rozpoznając sprawę w świetle powołanych powyżej kryteriów, należy stwierdzić, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 3 w związku z art. 4 pkt 15 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o weteranach działań poza granicami kraju (Dz. U. z 2022 r. poz. 2205). Zgodnie z art. 3 tej ustawy, weteranem poszkodowanym w działaniach poza granicami państwa, zwanym dalej "weteranem poszkodowanym", może być osoba, która biorąc udział na podstawie skierowania w działaniach poza granicami państwa, doznała uszczerbku na zdrowiu wskutek wypadku pozostającego w związku z tymi działaniami lub choroby nabytej podczas wykonywania zadań lub obowiązków służbowych poza granicami państwa, z tytułu których przyznano jej świadczenia odszkodowawcze. W świetle zaś art. 4 pkt 15 powołanej ustawy, wypadek pozostający w związku z działaniami poza granicami państwa to zdarzenie nagłe, wywołane przyczyną zewnętrzną, powodujące uszczerbek na zdrowiu, które zaistniało podczas lub w związku z: a) działaniami podejmowanymi w ramach uderzenia na przeciwnika bądź odparcia jego uderzeń, b) zamachem lub innym bezprawnym działaniem wymierzonym przeciwko osobie, która brała udział w działaniach poza granicami państwa, c) innymi działaniami pozostającymi w bezpośrednim związku z wykonywaniem zadań: – przez żołnierza, z wyłączeniem przypadków, w których żołnierz przy wykonywaniu zadań nie przestrzegał przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, – określonych w akcie utworzenia kontyngentu policyjnego, kontyngentu Straży Granicznej, grupy ratowniczej Państwowej Straży Pożarnej, w skierowaniu do wykonywania zadań ochronnych Biura Ochrony Rządu, Służby Ochrony Państwa lub w skierowaniu do wykonywania zadań mających na celu zapewnianie bezpieczeństwa państwa. Wykładni powyższego przepisu dokonał Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyroku z 22 września 2023 r. sygn. akt III OSK 2532/21 (publik.www.orzeczenia.nsa.gov.pl) stwierdzając, iż do przyznania żołnierzowi statusu weterana poszkodowanego na podstawie art. 4 pkt 15 lit. c ustawy o weteranach, konieczne jest łączne spełnienie czterech pozytywnych przesłanek, tj.: wypadek musi mieć charakter nagły i powodować uszczerbek na zdrowiu, musi zostać wywołany przyczyną zewnętrzną oraz musi zaistnieć podczas lub w bezpośrednim związku z działaniami związanymi z wykonywaniem innych zadań przez żołnierza, niż opisane w art. 4 pkt 15 lit. a-b. Negatywną przesłanką uniemożliwiającą przyznanie uczestnikowi misji zagranicznej statusu weterana poszkodowanego, o której mowa w art. 4 pkt 15 lit. c, jest fakt nieprzestrzegania przepisów bhp przy wykonywaniu zadań przez uczestnika misji. Naczelny Sąd Administracyjny w tym wyroku podkreślił, iż: "Wskazanie na bezpośredni związek wypadku z wykonywanymi zadaniami, zawarte w art. 4 pkt 15 ustawy o weteranach, oznacza, że wypadek jest następstwem wykonywania przez żołnierza wyznaczonych zadań. Związek ten ma charakter czasowy, miejscowy oraz przede wszystkim funkcjonalny. Wykonywane przez żołnierza czynności muszą wiązać się z wykonywaniem zadań do których została wyznaczona określona misja pokojowa lub stabilizacyjna, przy czym niosą one ze sobą realne zagrożenie dla jego życia i zdrowia. Specyfika tych zadań jest odmienna od normalnych, zwykłych obowiązków służbowych żołnierzy. W tej sprawie nie jest sporne, że skarżący, pełniąc służbę jako żołnierz w Polskim Kontyngencie Wojskowym w składzie Międzynarodowych Sił Stabilizacyjnych w Republice [...], uległ wypadkowi, który nastąpił w trakcie ćwiczeń z ostrą amunicją przeciwpancerną, a zatem w ramach wykonywania obowiązków służbowych. W następstwie tego zdarzenia skarżący doznał uszczerbku na zdrowiu i przyznano mu z tego tytułu odszkodowanie. Nie stwierdzono przy tym naruszenia przez żołnierza przy wykonywaniu zadań przepisów bhp. Organ na podstawie zgromadzonej w aktach sprawy dokumentacji ustalił, że istotnie opisane zdarzenie miało miejsce i skarżący został w jego konsekwencji poszkodowany. Jednak zdaniem organu, zdarzenie to nie było wynikiem działań stricte bojowych i nie wiązało z wykonywaniem zadań dla wypełnienia których został powołana misja. Zgromadzony materiał dowodowy w sprawie stanowiska organu nie potwierdza. Po pierwsze, organ ustalił przebieg zdarzenia wypadkowego na podstawie dokumentacji powypadkowej, w której stwierdzono jedynie, iż do zdarzenia doszło podczas szkolenia ogniowego. Charakter tego szkolenia i jego przebieg nie został ustalony. Ma to istotne zdarzenie w kontekście przesłanki "zaistnienia zdarzenia podczas lub w związku z innymi działaniami pozostającymi w bezpośrednim związku z wykonywaniem zadań przez żołnierza". Skarżący twierdzi, że w dniu wypadku ([...] czerwca 2018 r.) realizował zadania szkoleniowe dla Sił [...], przy użyciu ostrej amunicji i były to zadania zgodne z mandatem misji. Celu szkolenia, kto uczestniczył w szkoleniu, gdzie dokładnie i w jakich warunkach to szkolenie się odbywało nie ustalono. Jak wynika z § 1 postanowienia Prezydenta RP z dnia 29 grudnia 2017 r. o przedłużeniu okresu użycia Polskiego Kontyngentu Wojskowego w operacji [...] w Państwie [...], Republice [...] oraz Państwie [...] (MP z 2017 r. poz. 1219 – rozporządzenia obowiązującego w czasie pełnienia przez skarżącego służby poza granicami Polski), w okresie od dnia [...] stycznia 2018 r. do dnia [...] czerwca 2018 r. zostanie użyty Polski Kontyngent Wojskowy, o liczebności do [...] żołnierzy i pracowników w operacji [...] w Państwie [...], Republice [...] oraz w Państwie [....], zwany dalej "PKW". Natomiast w ramach operacji [...] realizowano m.in. cel wsparcia budowy zdolności obronnych [...] sił bezpieczeństwa, w tym zdolności kontrterrorystycznych przez doradztwo i szkolenie sztabów i pododdziałów specjalnych (§ 2 pkt 1 postanowienia Prezydenta RP z dnia 14 czerwca 2023 r., MP z 2023 r. poz. 589). W świetle twierdzeń skarżącego i wskazanych aktów prawnych określających zasady użycia lub pobytu Sił Zbrojnych PR poza granicami państwa jest wysoce prawdopodobne, a co najmniej nie można tego wykluczyć, że przeprowadzone [...] czerwca 2018 r. szkolenie z użycia ręcznego granatnika przeciwpancernego odbyło się z udziałem żołnierzy [...] w ramach operacji [...], a więc realizowano cel misji, do której PKW w [...] był przeznaczony. Po drugie, nie wyjaśniono, czy zadania realizowane przez skarżącego [...] czerwca 2018 r., wiązały się ze zwykłymi obowiązkami służbowymi żołnierza na misji, czy też specyfika tych zadań była odmienna, niosła ze sobą realne zagrożenie życia lub zdrowia żołnierza. Nie ma bowiem wątpliwości, że w czasie ćwiczeń wskazanego dnia używano granatników przeciwpancernych z ostrą amunicją. Istotny jest zatem cel ćwiczeń i warunki w jakich odbywały się te ćwiczenia. Czy były one realizowane w ramach zwykłych szkoleń, które przechodzą żołnierze w warunkach kontrolowanych, przy zachowania wysokich reżimów bezpieczeństwa, czy też z uwagi na szkolenie jednostek specjalnych, w warunkach maksymalnie zbliżonych do bojowych. Wówczas ryzyko wystąpienia niepożądanych sutków dla żołnierza, wynikających ze stresu, szybkiego podejmowania decyzji, niezwłocznego działania, itp., jest wysoce prawdopodobne i może wiązać się z realnym zagrożeniem życia lub zdrowia. W ocenie Sądu, w sprawie nie ustalono w sposób niebudzący wątpliwości okoliczności podnoszonych przez skarżącego, a dotyczących charakteru wykonywania zadań w ramach PKW podczas szkolenia ogniowego [...] czerwca 2018 r. w amerykańskiej bazie wojskowej [...] oraz nie dokonano ustaleń i ocen zmierzających do określenia zagrożeń dla uczestników szkolenia wynikających z warunków jego prowadzenia. Bez dokonania ustaleń i analiz w tym zakresie przesądzenie, że nie był to wypadek w rozumieniu art. 4 pkt 15 lit. c ustawy o weteranach jest nieuprawnione, a co najmniej przedwczesne. Materiał dowodowy sprawy nie został przez organ zgromadzony w sposób kompletny i nie został oceniony w jego całokształcie. Tym samym organ dopuścił się naruszenia art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 i 107 § 3 K.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co prowadziło do uchylenia zaskarżonej decyzji. Ponownie rozpoznając sprawę na skutek niniejszego wyroku organ uzupełni materiał dowodowy sprawy w sposób, który pozwoli na prawidłowe, niebudzące wątpliwości i klarowne w swej argumentacji ustalenie, czy przedmiotowe szkolenie ogniowe odbywało się w ramach operacji [...] i jego celem było szkolenia kadr [...] pododdziałów specjalnych oraz czy odbywało się w warunkach zagrożenia życia lub zdrowia uczestników tego szkolenia. Dopiero poczynienie ustaleń w powyższym zakresie pozwoli ocenić, czy skarżącemu przysługuje status weterana poszkodowanego. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.