II SA/Wa 1629/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras, Sędziowie WSA Iwona Maciejuk (spr.), Janusz Walawski, , Protokolant sekretarz sądowy Agnieszka Wiechowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 marca 2017 r. sprawy ze skargi T. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku uchyla zaskarżoną decyzję. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy własną decyzję nr [...] z dnia [...] maja 2016 r. o odmowie przyznania T. W. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu organ powołał przepis art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 887). Podał, że warunki określone w tym przepisie muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Organ wskazał, że po ponownym rozpatrzeniu wniosku nadal nie stwierdzono przesłanek umożliwiających pozytywne załatwienie sprawy. Z akt sprawy nie wynikają bowiem szczególne okoliczności, wskutek których wnioskodawca nie nabył uprawnień do świadczenia przyznawanego na zasadach ogólnych. Prezes ZUS podał, że za szczególną okoliczność, na potrzeby stosowania art. 83 ww. ustawy, uważa się wyłącznie zdarzenie lub trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Wnioskodawca na przestrzeni 60 lat życia, tj. do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy posiada udokumentowane 26 lat, 3 miesiące i 22 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Organ nie zakwestionował, że wnioskodawca posiada adekwatny do wieku staż ubezpieczeniowy. Wskazał, że w ocenianym do uprawnień 10-leciu przypadającym przed powstaniem częściowej niezdolności do pracy, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym – wnioskodawca udowodnił 1 rok, 10 miesięcy i 8 dni tych okresów. Organ podał, że w okresach: od [...].10.1994 r. do [...].03.1997 r. i od [...].10.1999 r. do [...].04.2015 r., tj. do ustalenia całkowitej niezdolności do pracy wnioskodawca nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnymi rentowymi. Zdaniem organu, ze sprawy nie wynika, aby wnioskodawca nie mógł kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności, zwłaszcza gdy uwzględni się fakt, że w wykazanych okresach nie była wobec niego orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Prezes ZUS wskazał, że komisja lekarska ZUS orzeczeniem z dnia [...] marca 2016 r. ustaliła u wnioskodawcy częściową niezdolność do pracy od [...].08.2005 r. do [...].04.2015 r. oraz całkowitą niezdolność do pracy od [...].04.2015 r. do [...].02.2018 r. Odnosząc się do twierdzenia strony, że przerwa w ubezpieczeniu w latach 1999-2015 była spowodowana złym stanem zdrowia, organ wskazał, że samo istnienie choroby nie zawsze jest równoznaczne z niezdolnością do pracy. Prezes ZUS wskazał, że w ww. przerwach w ubezpieczeniu wnioskodawca był zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Trudności w uzyskaniu formalnego zatrudnienia nie mogą być traktowane jako okoliczności szczególne, zaś okres pozostawania bez pracy, nawet potwierdzony formalną rejestracją bezrobotnego w urzędzie pracy, nie może zostać uwzględniony. Na zakończenie organ podniósł, że przedstawiona sytuacja materialna jest niewątpliwie trudna, jednakże nie stanowi wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] stała się przedmiotem skargi T. W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący podniósł, że to ze względów zdrowotnych nie mógł podjąć zatrudnienia i był zmuszony zwrócić się o zasiłek z MOPS. Podał, że posiada udokumentowany staż ponad 26 lat ubezpieczenia. Podniósł, że w piśmie do organu z dnia [...] czerwca 2016 r. wskazał, z jakich względów nie pracował. Podał, że powodem nie był brak zawodowej aktywności z jego strony, albowiem, gdy zaszła konieczność przekwalifikował się, skończył dodatkowe kursy i podjął zatrudnienie. Wskazał, że gdy był zarejestrowany jako bezrobotny, PUP nie przedstawił skierowania do zatrudnienia, lecz sam szukał pracy. Zwrócił uwagę na bezrobocie panujące w kraju, podniósł, że prowadził też własną działalność gospodarczą, z której zrezygnował z uwagi na to, że nie przynosiła dochodów. W dalszej części skargi skarżący przedstawił okoliczności dotyczące złożenia wniosku o świadczenie w drodze wyjątku oraz okoliczności wydania orzeczeń lekarskich przez lekarza orzecznika ZUS i przez komisję lekarską ZUS. Wskazał nadto, że w dniu [...] lutego 2016 r. uzyskał orzeczenie o całkowitej nie zdolności do pracy do [...] lutego 2018 r. i od tego orzeczenia się nie odwoływał. Wskazał, że w dniu [...] marca 2016 r. ZUS w C. przysłał mu kolejne orzeczenie z datą [...].03.2016 r. z wprowadzonymi zmianami w zakresie daty powstania całkowitej niezdolności do pracy i zapisem, że po dniu [...].09.2013 r. był częściowo niezdolny do pracy do [...].04.2015 r. Podniósł, że nie był wzywany na badania i nie było żadnej komisji, jak w decyzji z dnia [...] lipca 2016 r. twierdzi Prezes ZUS. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi z dnia 16 września 2016 r. na skargę wniósł o jej oddalenie, powołując się na ustalenia zawarte w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wskazano, że łączny okres ubezpieczenia 60-letniego w chwili powstania niezdolności do pracy skarżącego to 26 lat i 4 miesiące, przy czym okresy składkowe to 25 lat i 3 miesiące, zaś na 10-lecie oceniane do uprawnień przed powstaniem częściowej niezdolności do pracy (1995- 2015) przypada 1 rok i 10 miesięcy. Ustalono także, ze dochód skarżącego wynosi 611,16 zł netto miesięcznie - co jest kwota wskazująca na brak niezbędnych środków utrzymania. Organ podniósł, że lekarz orzecznik nie zawarł w swym pierwszym orzeczeniu z dnia [...] lutego 2016 r. ustaleń co do daty powstania całkowitej niezdolności do pracy i czy była poprzedzona niezdolnością częściową. Prezes ZUS podniósł, że orzeczenie z dnia [...] marca 2016 r. jest faktycznie korzystniejsze dla skarżącego. Wskazał, że skarżący od 1999 r., kiedy to nie był nawet częściowo niezdolny do pracy - nie pracuje i nie podlega ubezpieczeniu. Organ wskazał, że nie ma dowodów na jego samodzielną aktywność w poszukiwaniu zatrudnienia po 1999 r. Skarżący w piśmie z dnia 17 marca 2017 r. skierowanym do Sądu podniósł, iż nie jest prawdą zarzucony przez Prezesa ZUS brak samodzielnej aktywności w poszukiwaniu pracy po 1999 r. Podał, że jego stan zdrowia pogorszył się gwałtownie w 2005 r. i nadal się pogarsza. Wskazał, że nie ma niezbędnych środków utrzymania. Utrzymuje się z zasiłku z MOPS w wysokości 611,16 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 887), zwanej dalej ustawą o emeryturach i rentach, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. W świetle powołanego przepisu, przyznanie świadczenia pozostawiono uznaniowej decyzji Prezesa ZUS. Powyższe nie oznacza jednak, że organ zwolniony jest ze stosowania zasad ogólnych ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.), zwanej dalej k.p.a. W postępowaniu w sprawach o świadczenia w drodze wyjątku stosuje się bowiem przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. Prezes ZUS podejmujący decyzje administracyjne w tego rodzaju sprawach jest związany zatem rygorami procedury administracyjnej określającej obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania. Obowiązany jest przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnienia rozstrzygnięcia zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 k.p.a. W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ stwierdził w zaskarżonej decyzji, że strona nie wykazała, aby niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym spowodowane było okolicznościami, na które strona nie miała wpływu, albowiem w okresach: od [...].10.1994 r. do [...].03.1997 r. i od [...].10.1999 r. do [...].04.2015 r., tj. do ustalenia całkowitej niezdolności do pracy wnioskodawca nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnymi rentowymi. I nie była wobec niego orzeczona całkowita niezdolność do pracy. W przerwach w ubezpieczeniu wnioskodawca był, jak podał organ, zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Z akt sprawy wynika, że skarżący w toku postępowania wskazywał, że PUP nie przedstawił mu żadnej propozycji zatrudnienia, on sam zaś przekwalifikował się, skończył dodatkowe kursy palacza i z własnej inicjatywy udało mu się znaleźć zatrudnienie na czas określony. Nie zgodził się więc z zarzutem organu braku aktywności zawodowej z jego strony. Do tych argumentów strony zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (pismo z dnia [...] czerwca 2016 r.) organ się nie odniósł i okoliczności tych nie rozważył. Nadto, w sytuacji, gdy wnioskodawca wskazuje na swoją aktywność w poszukiwaniu pracy, należy wezwać stronę do przedłożenia dowodów potwierdzających, że sam poszukiwał pracy. Nie dokonując ustaleń w tym zakresie i nie rozważając tych okoliczności na gruncie całokształtu materiału dowodowego organ uchybił przepisom art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organ – biorąc pod uwagę długi staż ubezpieczeniowy wnioskodawcy -26 lat, 3 miesiące i 22 dni (w przeważającej mierze składkowy – 25 lat i 3 miesiące) – powinien też rozważyć, w kontekście podnoszonej przez stronę okoliczności samodzielnego poszukiwania pracy i niemożności jej znalezienia (z uwagi na podnoszony przez stronę stan zdrowia), czy częściowa niezdolność do pracy, nie miała jednak wpływu na niewypracowanie świadczenia na zasadach ogólnych, a zatem, czy nie stanowi okoliczności szczególnej, o której mowa w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Organ powinien też ustalić, czy w całym okresie zarejestrowania wnioskodawcy, jako osoby bezrobotnej, PUP w istocie nie przedstawił T. W. ani jednej propozycji zatrudnienia, skoro, jak podał w piśmie z dnia [...] czerwca 2016 r. przekwalifikował się, skończył dodatkowe kursy. Jeśli zaś faktycznie przez tak wiele lat nie przedstawiono osobie zarejestrowanej jako osoba bezrobotna ani jednej propozycji zatrudnienia, (a jak podaje poszukiwał go we własnym zakresie), to organ obowiązany będzie przeanalizować stopień bezrobocia panujący na terenie województwa, w którym zamieszkiwał skarżący, w okresach, w których był zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Sama formalna rejestracja w charakterze osoby bezrobotnej (poszukującej pracy) rzeczywiście nie stanowi okoliczności szczególnej na gruncie art. 83 ust. 1 powołanej wyżej ustawy, jednakże przy uwzględnieniu sytuacji panującej na rynku pracy na danym terenie oraz przy uwzględnieniu, że skarżący, jak wynika ze znajdującego się w aktach postępowania administracyjnego orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] września 2011 r., był wówczas już uznany za osobę częściowo niezdolną do pracy od dnia [...] sierpnia 2005 r., okoliczności te po ich rozważeniu – zależnie od poczynionych ustaleń – mogłyby zostać zakwalifikowane przez organ, jako okoliczność szczególna w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Sąd wskazuje nadto, że wbrew twierdzeniom Prezesa ZUS zawartym w zaskarżonej decyzji w aktach sprawy brak jest orzeczenia komisji lekarskiej z dnia [...] marca 2016 r. (i o takiej treści, jak wskazano w decyzji). W aktach sprawy znajduje się obok orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lutego 2016 r. kolejne orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, tym razem z dnia [...] marca 2016 r. ustalające, że T. W. jest całkowicie niezdolny do pracy do [...].02.2018 r., data powstania całkowitej niezdolności do pracy [...].04.2015. i że ubezpieczony pod dniu [...].09.2013 r. był częściowo niezdolny do pracy do [...].04.2015 r., od [...].04.2015 r. jest całkowicie niezdolny do pracy. Biorąc pod uwagę, że zgodnie z art. 14 ust. 4 Prezes ZUS sprawuje nadzór nad wykonywaniem orzecznictwa o niezdolności do pracy, powyższe wymaga wyjaśnienia przez organ. Prezes ZUS ponownie rozpoznając sprawę uwzględni przedstawione wyżej wskazania, tak, co do konieczności dokonania ustaleń faktycznych, jak i co do rozważań w zakresie oceny, czy w sprawie wystąpiły szczególne okoliczności, które uniemożliwiły wnioskodawcy nabycie uprawnienia w trybie zwykłym (przy uwzględnieniu treści orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] września 2011 r.), zgodnie z którym częściowa niezdolność do pracy wnioskodawcy powstała [...].08.2005 r.). Uzasadnienie decyzji, aby odpowiadało przepisowi art. 107 § 3 k.p.a. powinno odzwierciedlać fakt rozważenia przez organ wszystkich okoliczności mających znaczenie dla niniejszej sprawy. Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), orzekł jak w wyroku.