II SA/Wa 1630/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Góra - Błaszczykowska, Sędzia WSA Andrzej Wieczorek, Sędzia WSA Iwona Maciejuk (spr.), Protokolant specjalista Ewa Kielak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 marca 2019 r. sprawy ze skargi R. O. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] o odmowie przyznania R. O. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu organ przytoczył treść art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wskazał, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wymaga spełnienia wszystkich warunków określonych w art. 83 ust. 1 ustawy, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Prezes ZUS stwierdził, że po ponownym rozpatrzeniu sprawy nadal nie stwierdzono istnienia przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek których wnioskodawca nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Organ podał, że wnioskodawca nie wykazał, aby niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym spowodowane było okolicznościami, na które nie miał wpływu. Wskazał, że wnioskodawca w wieku 56 lat stał się całkowicie niezdolny do pracy. Na przestrzeni 58 lat życia udokumentował 22 lata, 7 miesięcy, 29 dni okresów składkowych i nieskładkowych. W 10-leciu przed dniem zgłoszenia wniosku o świadczenie w trybie zwykłym, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia na zasadach ogólnych – wnioskodawca udowodnił 2 lata, 2 miesiące, 27 dni tych okresów. Organ wskazał, że w okresach od [...].07.1996 r. do [...].01.1998 r. i od [...].08.2000 r. do [...].11.2013 r. wystąpiły przerwy w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Organ stwierdził, że akta sprawy nie wskazują, aby w wykazanych przerwach wnioskodawca nie mógł kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia. Całkowita niezdolność do pracy, która uniemożliwia kontynuowanie zatrudnienia została u wnioskodawcy ustalona orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z [...].04.2017 r. dopiero od [...].03.2016 r. W ocenie organu nie istniały przeciwwskazania ze względu na stan zdrowia lub inne szczególne okoliczności, które uniemożliwiły kontynuowanie zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Odnosząc się do twierdzeń strony o braku możliwości z powodu choroby wykonywania pracy przed ustaleniem całkowitej niezdolności do pracy organ wskazał, że strona nie przedłożyła żadnej nowej dokumentacji medycznej na tę okoliczność. Organ wyjaśnił jednocześnie, że samo istnienie choroby nie zawsze jest równoznaczne z niezdolnością do pracy. Subiektywne odczucia co do stanu zdrowia oraz braku możliwości wykonywania pracy z uwagi na zdrowie nie stanowią usprawiedliwienia dla braku odpowiedniego okresu ubezpieczenia. Prezes ZUS wskazał także, że z akt sprawy wynika, iż wnioskodawca mieszka z żoną, średni miesięczny dochód rodziny to wynagrodzenie żony w kwocie 4045,24 zł brutto. Na jedną osobę w rodzinie przypada 2022,62 zł brutto, a więc nie został spełniony jeden z koniecznych warunków wymaganych do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, a mianowicie wnioskodawca nie pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania. Organ zaznaczył przy tym, że przepis art. 83 ust. 1 ustawy uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku niezbędnych, a nie niewystarczających środków utrzymania. Ocena niezbędności musi być dokonana z uwzględnieniem potrzeb służących zaspokojeniu minimum egzystencji (por. wyrok NSA z dnia 15.04.2002 r. sygn. akt II SA 4189/01, LEX nr 83733). Prezes ZUS stwierdził, że wykazany dochód może nie zaspokajać wszystkich potrzeb życiowych wnioskodawcy, jednakże trudno uznać, że nie pozwala na zaspokojenie potrzeb niezbędnych, podstawowych. Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] stała się przedmiotem skargi R. O. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 77 § 1 w związku z art. 80 k.p.a., które miało wpływ na wynik sprawy. Skarżący zakwestionował ustalenie organu, że jego żona otrzymuje wynagrodzenie w kwocie 4045,24 zł brutto. Wskazał, że uzyskuje ona wynagrodzenie w kwocie 2150 brutto. Skarżący podniósł, że dochód ten nie pozwala na zaspokojenie potrzeb niezbędnych, podstawowych. Zaznaczył przy tym, że okoliczności związane z długotrwałą chorobą świadczą o tym, że nie z własnej winy nie mógł podjąć zatrudnienia, a tym samym, że istniały uzasadnione okoliczności, które uniemożliwiły wypracowanie wymaganego okresu zatrudnienia. Stan zdrowia mógł w szczególny sposób utrudniać znalezienie zatrudnienia. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Podniósł m.in., że fakt zaistnienia początków choroby nie jest tożsamy z powstaniem w tymże momencie niezdolności do pracy spowodowanej tą chorobą - przed 2016 r. nie istniała u skarżącego nawet częściowa niezdolność do pracy, zatem nie ma żadnych podstaw, by uznać, że stan zdrowia stanowił dla niego przeszkodę nie do przezwyciężenia w podejmowaniu pracy już od 2000 r. Organ podał, że nie kwestionuje ani obecnej niezdolności do pracy skarżącego, ani jego trudnej sytuacji materialnej. Jednak sama w sobie niezdolność do pracy, nawet w powiązaniu z najbardziej w pojęciu zainteresowanego szczególną i wyjątkową jego obecną sytuacją życiową, nie jest wystarczającą podstawą do przyznania świadczenia. Prezes ZUS zaznaczył, że sytuacja materialna, choć jest brana pod uwagę przy podejmowaniu decyzji, nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia, nie jest to bowiem świadczenie socjalne, przyznawane tylko stosownie do potrzeb wnioskodawcy, nie jest też świadczeniem należnym każdej osobie, której stan zdrowia, po dłuższym okresie pozostawania przez nią poza wszelkim ubezpieczeniem, obecnie się pogorszył. Organ podał, że dane o dochodach w rodzinie skarżącego pochodzą bazy KSI ZUS. Do wyliczeń przyjęto średni dochód z 3 miesięcy poprzedzających datę wydania decyzji (kwiecień, maj, czerwiec 2018 r.). Ustalono także, iż bazowe wynagrodzenie żony skarżącego wynosi nie jak twierdzi skarżący 2150 zł, lecz 2951 zł brutto i nawet przyjmując jedynie tę kwotę jako podstawę utrzymania, dochód na osobę w rodzinie wyniesie 1475,50 zł brutto. Najniższe świadczenie emerytalne z FUS to 1029,80 zł brutto. Niewątpliwie kwota, jaką ma na swoje potrzeby skarżący (w obydwu wersjach wyliczenia), przewyższa wartość najniższej emerytury. Ze wskazanej powyżej wysokości świadczenia w kwocie 1029,80 zł brutto, w ocenie ustawodawcy, osoba pobierająca je ma możliwość utrzymania się samodzielnie, w stopniu podstawowym - zatem za ustawodawcą także organ rentowy przyjmuje tę kwotę - wyrażoną w wartości brutto - za niezbędne minimalne środki utrzymania. Dotyczy to także osób ubezpieczonych o długim stażu ubezpieczeniowym, które same wypracowały sobie prawo do świadczenia ustawowego, a także osób w złym stanie zdrowia, legitymujących się całkowitą niezdolnością do pracy czy też osób w podeszłym wieku, samotnie gospodarujących. Kryterium dochodu jest przez organ przyjmowane zgodnie z ustalonym ustawowo najniższym świadczeniem emerytalnym i rentowym - nie ma możności oparcia się na kryterium wydatków, te bowiem każdy z wnioskodawców ustala inaczej. Organ stwierdził, że nie sposób także uznać w obecnej sytuacji społeczno-gospodarczej w kraju, iż kwota 2022 zł brutto nie jest kwotą pozwalającą na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie podlegała uwzględnieniu. W ocenie Sądu, postępowanie przeprowadzone zostało przez organ zgodnie z wymogami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.), zwanej dalej k.p.a., a ustalenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie braku spełnienia łącznie wszystkich przesłanek uprawniających do przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku jest – w stanie faktycznym tej sprawy – prawidłowe. Zaskarżona decyzja nie narusza zatem prawa. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1383 ze zm.). Powołany przepis pozwala na uzyskanie świadczenia w drodze wyjątku przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Zgodnie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. Nadto, podkreślenia wymaga, że decyzja wydawana w trybie przepisu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest decyzją uznaniową, co oznacza, że nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek, wyłącznie do organu należy decyzja, czy przyzna świadczenie. W sprawie niniejszej sytuacja taka jednak nie zachodzi, albowiem organ stwierdził, iż nie została spełniona przesłanka szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły nabycie uprawnień w trybie zwykłym. Ocena organu w tym zakresie jest zdaniem Sądu prawidłowa i została należycie uzasadniona, a tym samym ocena materiału dowodowego nie była dowolna. Organ nie naruszył art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. Organ dodatkowo wskazał przy tym, że nie została spełniona przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania. W zaskarżonej decyzji organ ustalił, że na osobę w gospodarstwie domowym przypada 2022,62 zł. Ustalenie to skarżący zakwestionował w skardze podając, że żona otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 2150 zł brutto. Z odpowiedzi na skargę wynika jednakże, że bazowe wynagrodzenie żony skarżącego – wynikające z bazy KSI ZUS – wynosi nie 2150 zł brutto, lecz 2951 zł brutto. Przyjmując tę kwotę, stwierdzić należy, że trafnie organ przyjął, iż nie jest spełniona przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania. Także przy przyjęciu kwoty wskazanej przez skarżącego w skardze, dochód na osobę wynosi ponad 1029,80 zł, a zatem ustalenie organu, co do tego, że przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania nie jest spełniona, jest trafne. Zasadnie organ stwierdził, że nie można na gruncie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS utożsamiać pojęcia środków niewystarczających z pojęciem środków niezbędnych. Odnosząc się natomiast do przesłanki szczególnych okoliczności, wskazania wymaga, że za szczególne okoliczności w sprawach z zakresu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS uznaje się jakieś konkretne zdarzenie lub trwały stan, które mogą powodować niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty, czyli wykluczać aktywność zawodową osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Świadczenie w drodze wyjątku nie jest świadczeniem socjalnym, zatem jego przyznanie nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby o nie się ubiegającej, nawet gdy są one uzasadnione. W sprawie jest bezsporne, że udokumentowano 22 lata, 7 miesięcy, 29 dni okresów składkowych i nieskładkowych. W 10-leciu przed dniem zgłoszenia wniosku o świadczenie w trybie zwykłym, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych udowodniono 2 lata, 2 miesiące, 27 dni tych okresów. W okresach od [...].07.1996 r. do [...].01.1998 r. i od [...].08.2000 r. do [...].11.2013 r. wystąpiły przerwy w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Całkowita niezdolność do pracy została u skarżącego ustalona orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS od [...] marca 2016 r. Zasadnie organ stwierdził, że akta sprawy nie wskazują, aby w wymienionych wyżej przerwach istniały przeciwwskazania ze względu na stan zdrowia lub inne szczególne okoliczności, które uniemożliwiły kontynuowanie zatrudnienia w celu zapewnienia uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Skarżący podniósł w skardze, że to okoliczności związane z długotrwałą chorobą świadczą o tym, że nie z własnej winy nie mógł podjąć zatrudnienia. Skarżący nie przedłożył jednak żadnej dodatkowej dokumentacji, która pozwalałaby przyjąć, że w istocie stan zdrowia przed ustaloną datą całkowitej niezdolności do pracy mógł mieć wpływ na kwestię podjęcia zatrudnienia. Organ w postępowaniu administracyjnym związany był orzeczeniem lekarza orzecznika. Z orzeczenia tego nie wynika zaś, aby przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy u skarżącego występowała choćby częściowa niezdolność do pracy. Podniesiona zatem w skardze okoliczność, że to stan zdrowia utrudniał znalezienie zatrudnienia w okresie m.in. od 2000 r. do 2013 r. nie stanowi o błędnych ustaleniach organu. Z akt sprawy nie wynikają nadto, żadne inne okoliczności, które można byłoby zakwalifikować jako szczególne w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, które nie pozwoliły na kontynuowanie zatrudnienia. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), orzekł jak w wyroku. ----------------------- 6