II SA/Wa 1631/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras, Sędziowie WSA Ewa Pisula-Dąbrowska (spraw.), WSA, Andrzej Kołodziej, Protokolant Małgorzata Płodzicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 października 2005 r. sprawy ze skargi D.G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1) uchyla zaskarżoną decyzję 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Decyzją z dnia [...] lipca 2005 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] lutego 2005 r., wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), którą to decyzją odmówił przyznania D.G., przedstawicielce ustawowej małoletniej J.G., świadczenia w drodze wyjątku - renty rodzinnej. Powołując się na dyspozycję art. 83 ust. 1 cyt. wyżej ustawy organ stwierdził, iż nie zostały spełnione przez zmarłego ojca małoletniej, M.G., łączne przesłanki określone w tym przepisie, a mianowicie nie zostało wykazane, iż zaistniały szczególne okoliczności usprawiedliwiające nienabycie przez niego prawa do świadczenia zwykłego. Organ ustalił, iż okres składkowy M. G. wynosił 18 lat 8 miesięcy i 7 dni na przestrzeni 45 lat oraz że w okresie od 10 marca 2002 r. do daty zgonu, tj. [...] sierpnia 2004 r. w jego ubezpieczeniu wystąpiła przerwa, w czasie której zarejestrowany był on w charakterze osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku. Nadto, iż od dnia 28 listopada 2003 r. orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS uznany został za częściowo niezdolnego do pracy. W ocenie Prezesa ZUS, w okresie, w jakim wystąpiła przerwa w ubezpieczeniu M. G. był zdolny do pracy, zatem nie istniały - obiektywne, niezależne od jego woli, okoliczności uniemożliwiające mu kontynuowanie ubezpieczenia. Prezentując pogląd, że trudna sytuacja na rynku oraz trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, odmówił jego przyznania. Powyższa decyzja Prezesa ZUS stała się przedmiotem skargi D.G. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu skarżąca podnosiła trudną sytuację ekonomiczną rodziny podkreślając, iż jej zarobki (615 zł) nie wystarczają na żywność i podstawowe środki do życia. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji sąd stwierdził, iż skarga zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 83 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z omawianego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie tego świadczenia. Zawarte w przepisie sformułowanie "Prezes ZUS może przyznać(...)" wskazuje na uznaniowy charakter decyzji podejmowanej w tym trybie. Sformułowanie to nie oznacza jednak, że jego decyzje mogą opierać się na dowolnych regułach postępowania. Stosownie do art. 124 ustawy o emeryturach i rentach, Prezes ZUS podejmując omawiane decyzje, związany jest regułami postępowania administracyjnego. Stosownie do nich winien jest przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art.7 kpa), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Zobowiązany jest do należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Nadto do wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnienia rozstrzygnięcia zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 kpa. Jak wynika z materiału dowodowego zebranego w sprawie, Prezes ZUS dopuścił się naruszenia prawa poprzez pominięcie istotnych dla rozstrzygnięcia faktów. Podstawą odmowy przyznania świadczenia stało się ustalenie, iż nie zaistniały szczególne okoliczności, które uniemożliwiały zmarłemu ojcu dziecka nabycie uprawnień do świadczenia rentowego na zasadach ogólnych. Tymczasem, jak wynika z ustaleń organu, zmarły w wieku 45 lat, bezpośrednio po ustaniu ostatniego zatrudnienia 9 marca 2002 r., od następnego dnia, tj. od 10 marca 2002 r. do dnia zgonu zarejestrowany był jako bezrobotny. We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy skarżąca podnosiła, iż w tym czasie, tj. w okresie pozostawania męża na statusie bezrobotnego nie otrzymał on żadnej propozycji pracy. Na tę okoliczność skarżąca, co wynika z treści wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, dołączyła stosowne zaświadczenie. Dołączyła też zaświadczenie z Wojewódzkiego Szpitala [...] w W. na okoliczność załamania psychicznego męża w okresie pozostawania bezrobotnym. Powyższe, podnoszone przez skarżącą we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy okoliczności nie zostały przez organ uwzględnione przy ustalaniu stanu faktycznego. Ustalenia organu nie zawierają tych faktów. Tym samym, fakty te nie były przedmiotem analizy i oceny organu pod kątem zaistnienia szczególnie uzasadnionych okoliczności, usprawiedliwiających nienabycie przez męża skarżącej świadczenia w trybie zwykłym. Przy wydaniu zaskarżonej decyzji uszło uwadze organu, iż akta sprawy nie zawierają dołączonych przez skarżącą do wniosku o ponowne rozpoznanie dokumentów. Nawet, gdyby przyjąć, iż skarżąca do wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy przywołanych dowodów (zaświadczeń) nie załączyła, a jedynie się na nie powołała, to obowiązkiem organu było zażądać od niej ich przedłożenia. Wyjaśnienie, czy pozostający na statusie bezrobotnego mąż skarżącej otrzymał propozycje pracy ma zasadnicze znaczenie w sprawie, albowiem może zadecydować o spełnieniu warunków z art. 83 ust. 1 cyt. wyżej ustawy. Przypomnieć w tym miejscu należy pogląd NSA zaprezentowany w uzasadnieniu wyroku z dnia 24 marca 2003 r. II SA 3594/02 "Ograniczenia w znalezieniu pracy mogą być usprawiedliwione np. brakiem ofert dla zarejestrowanych bezrobotnych, czy zdrowotnymi ograniczeniami w zatrudnieniu, z jakimi spotykają się niezależnie od swoich wysiłków - osoby niepełnosprawne." Dodać też należy, że organ dokonując oceny w zakresie zaistnienia przesłanki "szczególnych okoliczności" pominął okoliczność, iż zmarły w czasie pozostawania na statusie osoby bezrobotnej uznany został za osobę częściowo niezdolną do pracy. Reasumując, Prezes ZUS dopuścił się naruszenia prawa, polegającego na niedokładnym ustaleniu, wyjaśnieniu stanu faktycznego, co miało wpływ na dokonaną ocenę prawną. Uchybienia te miały, w ocenie sądu, istotny wpływ na wynik sprawy. Brak odniesienia się organu do wszystkich podnoszonych we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy zarzutów skutkuje wadliwością decyzji - art. 77, 80, 81 i 107 § 3 kpa. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), orzekł jak sentencji. W oparciu o art. 152 powołanej wyżej ustawy Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.