II SA/Wa 1633/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Szustakiewicz, Sędzia WSA Adam Lipiński (spr.), Asesor WSA Sławomir Antoniuk, Protokolant Joanna Głowala, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi S. T. działającego w imieniu małoletnich dzieci A. T., R. T., K. T., M. T. i D.T.. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku: 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] maja 2007 r., 2) zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. S. T. starał się o rentę rodzinną w drodze wyjątku dla pięciorga swoich dzieci: A. T. urodzonej w dniu [...] grudnia 1990 r., R. T. urodzonej w dniu [...] marca 1992 r., K. T. urodzonego w dniu [...] sierpnia 1995 r., M. T. urodzonego w dniu [...] maja 2000 r. i D. T. urodzonego w dniu [...] stycznia 2005 r. po ich matce K. T., która zmarła w dniu [...] stycznia 2005 r. w wieku 31 lat. We wniosku wskazywał na bardzo trudna sytuację materialną, podawał, że zamieszkuje wraz ze swoją niedowidzącą matką, której renta stanowi główne źródło utrzymania całej rodziny. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] maja 2007 r., utrzymaną następnie w mocy decyzją z dnia [...] lipca 2007 r., odmówił przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Swoją decyzję argumentował brakiem okoliczności usprawiedliwiających niespełnienie przez K. T. wymogów przewidzianych do uzyskania uprawnień dla jej dzieci do renty rodzinnej w drodze wyjątku. Wskazywał na przerwę w ubezpieczeniu w okresie od października 2002 r. do dnia śmierci matki dzieci, który to okres nie został usprawiedliwiony szczególnymi okolicznościami. W ostatnim dziesięcioleciu K. T. legitymowała się okresem ubezpieczenia trwającym zaledwie 1 rok 9 miesięcy i 27 dni (na wymagane minimum 5 lat), przy posiadaniu udowodnionego łącznego okresu ubezpieczenia społecznego w rozmiarze zaledwie 3 lat, 3 miesięcy i 27 dni. W ocenie organu nie jest to okres adekwatny do jej wieku, nawet gdyby doliczyć ewentualne okresy urlopów wychowawczych. Polemizując z argumentami odwołania, organ stwierdził, iż sprawowanie opieki przez K. T. nad sparaliżowanym ojcem wnioskodawcy oraz jego niewidomą matką, a także fakt sprawowania opieki nad czwórką dzieci stanowił wyłącznie jej wybór i nie są to zdarzenia nadzwyczajne, które mogłyby stanowić szczególnie uzasadnione okoliczności, o jakich mowa w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, działający w imieniu małoletnich dzieci, S. T. zarzucił wskazanej wyżej decyzji niewyjaśnienie istotnej dla sprawy okoliczności, jaką jest brak w miejscu zamieszkania żłobka czy innej placówki umożliwiającej opiekę nad dziećmi, co w jego ocenie usprawiedliwiało niepodejmowanie przez jego żonę pracy zawodowej, gdyż sprawowała opiekę nad dziećmi. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wnosił o jej oddalenie, podnosząc argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona, czyli w tej sprawie - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków. Natomiast zgodnie z treścią art. 65 ust. 1 wskazanej wyżej ustawy, renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny osoby, która miała ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy lub spełniała warunki do uzyskania jednego z tych świadczeń. Prawo do renty rodzinnej jest prawem pochodnym wynikającym od uprawnień osoby ubezpieczonej do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy, a zatem brak uprawnień do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy, pociąga za sobą również brak uprawnień członków rodziny do renty rodzinnej po ubezpieczonym. Dochodzone świadczenie nie jest bowiem świadczeniem przyznawanym z uwagi na potrzeby, nawet najbardziej uzasadnione, ale świadczeniem pochodnym od okresów opłacania składek na ubezpieczenie społeczne. Art. 83 ust. 1 ustawy umożliwia przyznanie świadczenia społecznego, jeżeli istnieją szczególnie uzasadnione okoliczności usprawiedliwiające niemożność spełnienia warunków ustawowych w trybie zwykłym, przy jednoczesnej niemożności podjęcia pracy przez starającego się o to świadczenie z uwagi na jego wiek lub orzeczoną niezdolność do wykonywania pracy i jednoczesnym braku po stronie starającego się niezbędnych środków utrzymania. K. T., co wynika ze stanu faktycznego sprawy, nie spełniała przesłanek do uzyskania prawa do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym, albowiem w ostatnim dziesięcioleciu na wymagane minimum 5 lat ubezpieczenia legitymowała się okresem zaledwie 1 rok 9 miesięcy i 27 dni. Jednakże w niniejszej sprawie rysują się okoliczności, które nie zostały zbadane przez organ i które mogą usprawiedliwiać nieuzyskanie przez matkę małoletnich dzieci tych uprawnień. Okoliczności tych, często sprzecznych ze sobą, organ w żaden sposób nie wyjaśnia. Istotnie łączny okres ubezpieczenia K. T. jest niewielki, jednakże nie można w niniejszej sprawie, jak to czyni organ, abstrahując od szeregu niewyjaśnionych okoliczności, jedynie z prostego zestawienia łącznego okresu ubezpieczenia z wiekiem zmarłej matki dzieci, wnioskować o tym, czy okres ubezpieczenia jest tu adekwatny. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, K. T. pracę zawodową rozpoczęła w grudniu 1991 r., a więc w wieku 18 lat. Świadczyła ją do 30 września 2002 r., przy czym okresy składkowe przeplatają się tu z okresami nieskładkowymi. W okresie tym (1991-2002) występują jedynie dwie ponad roczne przerwy w zatrudnieniu od kwietnia 1999 r. do maja 2000 r. oraz od lutego 2001 r. do czerwca 2002 r. Należałoby ustalić, czy te częste okresy nieskładkowe są wynikiem chorób matki dzieci czy też chorób dzieci i jakie są przyczyny dwóch przerw w zatrudnieniu. Jak okoliczność istnienia stałego zatrudnienia K. T. w okresie od 1991 r. do 1999 r. ma się do sprawowania opieki nad dziećmi (w tym okresie urodziła ich już troje), w kontekście oświadczeń skarżącego, iż jego żona nie mogła podjąć pracy, bo opiekowała się dziećmi. Na przestrzeni 10 lat urodziła ona pięcioro dzieci. Jeżeli organ stwierdza, iż mimo to K. T. mogła pracować zawodowo, to powinien przedtem ustalić, jakie były możliwości skorzystania przez rodzinę T. z instytucjonalnych form opieki nad dziećmi jaką stanowią żłobki i przedszkola. (Porównaj wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 marca 2001 r. sygn. akt II SA 3123/00). Ponownie rozpatrując niniejszą sprawę, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych winien ustalić w jakiej odległości od miejsca zamieszkania małżonków T. znajdowały się takie placówki, jak żłóbki bądź przedszkola w okresie ostatnich dziesięciu lat i czy mogli oni z nich korzystać. Następnie, gdyby powyższe ustalenia potwierdziły brak takich placówek albo niemożność skorzystania z nich przez małżonków T. (np. wysoka odpłatność itp.), należałoby wyjaśnić, dlaczego to właśnie na K. T. miały spoczywać obowiązki opieki nad dziećmi, a nie na ich ojcu – S. T., który, jak wynika z akt administracyjnych sprawy, nie posiadał stałej pracy. K. T. zmarła w wieku 31 lat. Organ powinien zbadać przyczyny tej śmierci i jeżeli przyczyną tą była choroba, należy zasięgnąć opinii lekarza orzecznika ZUS co do wpływu tej choroby na możliwości wykonywania przez K. T. pracy i czy ewentualna niezdolność do wykonywania pracy zawodowej stanowi usprawiedliwienie braku przesłanek do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. W tym zakresie skarżący powinien przedstawić organowi wszelkie dane niezbędne do zażądania od właściwych placówek zdrowia stosownych informacji umożliwiających wydanie orzeczenia lekarzowi orzecznikowi ZUS w powyższym przedmiocie. Organ nie poinformował skarżącego o potrzebie wyjaśnienia, z jakich przyczyn matka dzieci pracy nie świadczyła i czy okres ten potrafi on usprawiedliwić szczególnymi okolicznościami. Wezwanie skarżącego do złożenia szeregu wyjaśnień jest w niniejszej sprawie szczególnie wskazane w celu wyjaśnienia rozbieżności, jak np. stałość zatrudnienia K. T. w latach dziewięćdziesiątych i opieka nad dziećmi, czy przyczyny jej śmierci. Podjęta w niniejszej sprawie decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych żadnej z wyżej podniesionych okoliczności w ogóle nie wyjaśnia. Wojewódzki Sąd Administracyjny dopatrzył się naruszenia prawa przy podejmowaniu decyzji polegający na braku wszechstronnego wyjaśnienia sprawy. Zabrakło tu zarówno wnikliwości, jak i dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, czym naruszono art. 7 i art. 12 par. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Uchybienia te dotyczą istoty sprawy i dlatego w konsekwencji skutkują uchyleniem podjętej w taki sposób decyzji. Mając powyższe na uwadze, na podstawie przepisów art. 132 i art. 145 § 1 pkt 1 c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, orzekł jak w sentencji.