II SA/Wa 1635/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Mierzejewska (spr.) Sędziowie WSA Ewa Marcinkowska Janusz Walawski Protokolant specjalista Elwira Sipak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2011 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. oddala skargę, 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata J. K. kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) powiększoną o kwotę 55,20 zł (słownie: pięćdziesiąt pięć złotych 20/100) stanowiącą 23% podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku J. S. z dnia [...] lutego 2011 r. o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), odmówił przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji, podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty – nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie te przesłanki winny być spełnione łącznie. Oznacza to, że brak choćby jednej z nich powoduje niemożność przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że strona na przestrzeni 55 lat życia posiada udowodniony okres ubezpieczenia 16 lat, 3 miesiące i 3 dni jednak w 10-leciu przypadającym na datę powstania całkowitej niezdolności do pracy zamiast wymaganych 5 lat, udowodniła okres 2 lat, 9 miesięcy i 19 dni. W latach 1977-1982, 1989-1990, 1991-1992, 1994-1996, 1999-2001, oraz 2001-2006 nie został udokumentowany żaden okres składkowy. W ocenie organu nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w podjęciu zatrudnienia i nabyciu uprawnień do świadczenia ustawowego, ponieważ w wymienionych przerwach J. S. była zdolna do pracy i nie istniały przeszkody do kontynuowania ubezpieczenia. Przy rozpatrywaniu wniosku ocenie podlegała również sytuacja materialna, z tym, że nie może stanowić jedynego kryterium, od którego zależy przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2011 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem organu administracji i podała, że jej stan zdrowia znacznie się pogorszył w 1997 r. Zachorowała na [...] i usunięto jej [...]. Przeszła [...]. Jest po ciężkiej operacji [...]. Ponadto podkreśliła swoją bardzo trudną sytuację materialną oraz bardzo duże wydatki związane z leczeniem i koniecznością przyjmowania drogich lekarstw, niezbędnych dla utrzymania organizmu przy życiu. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] kwietnia 2011 r. i w uzasadnieniu przytoczył wcześniejszą argumentację. Podkreślił, że na 10 lat przypadających przed powstaniem niezdolności niezdolności do pracy, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych, wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym, ww. udowodniła okres 2 lat, 9 miesięcy i 19 dni tych okresów. Wskazał, że w okresie od [...] czerwca 1977 r. do [...] lutego 1982 r., od [...] maja 1989 r. do [...] maja 1990 r., od [...] listopada 1991 r. do [...] października 1992 r., od [...] maja 1994 r. do [...] września 1996 r., od [...] września 1999 r. do [...] czerwca 2001 r. i od [...] października 2001 r. do [...] listopada 2006 r. nie wykonywała żadnego zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnymi i rentowymi. Wówczas nie była niezdolna do pracy. Lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z dnia [...] grudnia 2010 r. ustalił, że J. S. jest trwale niezdolna do pracy od [...] czerwca 2009 r. i niezdolna do samodzielnej egzystencji od [...] kwietnia 2010 r. do [...] grudnia 2011 r. Organ podkreślił ponadto, że całkowita niezdolność do pracy powstała w trakcie ubezpieczenia, co można uznać za szczególną okoliczność, to jednak z akt sprawy wynika, iż łączny miesięczny dochód na jednego członka w rodzinie wynosi 826,93 zł, co wskazuje, że nie została spełniona przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie J. S. wniosła o uchylenie decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2011 r. oraz decyzji ją poprzedzającej, powołując się na wcześniej wykazane zarzuty zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, uznając jednocześnie ową decyzję za krzywdzącą. W uzupełnieniu skargi podkreśliła, że nie mogła znaleźć pracy ze względu na stan zdrowia. Podała, że utrzymuje się ze świadczenia w wysokości 153 zł miesięcznie oraz emerytury męża 1429,00 zł. Z kwoty tej opłaca świadczenia, kupuje leki, opłaca czesne studiującej córki oraz spłaca kredyty, które zostały zaciągnięte na leczenie. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje; Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. –Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną wydanej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o rentach i emeryturach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 153, poz 1227 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem, ubezpieczonym oraz pozostałym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty – nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w niej przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości fakt, że J. S., 55 letnia kobieta, jest całkowicie niezdolna do pracy i samodzielnej egzystencji. Jest osobą ciężko chorą, po przebytej operacji [...] w związku z chorobą [...]. Również bezsporne jest, że ze względu na chorobę i ustaloną niezdolność do pracy, nie może podjąć pracy. Całkowita niezdolność do pracy została orzeczona decyzją lekarza orzecznika ZUS w dniu [...] grudnia 2010 r. Datę powstania całkowitej niezdolności do pracy lekarz orzecznik ZUS określił na [...] czerwca 2009 r. Należy jednak wskazać, że w ciągu 55 lat życia skarżąca wykazała zaledwie 16 lat i 3 miesiące okresów składkowych i nieskładkowych, z czego 12 lat i 2 miesiące to okresy składkowe. W 10-leciu ocenianym do uprawnień udowodniono tylko 2 lata, 9 miesięcy i 19 dni ubezpieczenia. W latach 1977 - 1982, 1989 - 1990, 1991 - 1992, 1994 - 1996, 1999 - 2001, 2001 - 2006 skarżąca pozostawała poza ubezpieczeniem. Organ słusznie wskazał, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem NSA, przerwa w zatrudnieniu dla spełnienia przesłanki z art. 83 cytowanej ustawy musi być usprawiedliwiona szczególnymi okolicznościami. Organ dokonał prawidłowej oceny, biorąc pod uwagę całokształt materiału zgromadzonego w sprawie i dokonał jego oceny pod kątem szczególnych okoliczności, które spowodowałyby niespełnienie warunków do przyznania świadczenia na zasadach ogólnych. W ocenie Sądu, organ prawidłowo ocenił, że takie okoliczności nie zaistniały. Analizując przedmiotową sprawę, Sąd nie dopatrzył się przekroczenia granic uznania administracyjnego przez organ, który w sposób wnikliwy rozpatrzył sporną kwestię i jej rozstrzygnięcie uzasadnił. W ocenie Sądu, organ prawidłowo ustalił, że brak jest szczególnych okoliczności, zaistnienie których może usprawiedliwiać niespełnienie warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. W orzecznictwie przyjmuje się, że winny to być okoliczności od strony (ubezpieczonego) niezależne i niezawinione. Przy ustalaniu prawa do świadczenia na tej podstawie organ rentowy bierze pod uwagę łączny okres ubezpieczenia na przestrzeni całego życia pracownika. Okres ten powinien być adekwatny do jego wieku, a niespełnienie przez ubezpieczonego warunków do uzyskania świadczenia winno wynikać ze szczególnych okoliczności niezależnych od ubezpieczonego i niemożliwych do pokonania. W ocenie Sądu, brak jest usprawiedliwienia dla przerwy w ubezpieczeniu skarżącego. Również sama trudna sytuacja materialna osoby wnoszącej o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, nie może być podstawą do przyznania tego świadczenia. Świadczenie z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione. Dochód na jednego członka w rodzinie skarżącej wynosi 826,93 zł, co nie pozwala na uznanie, że skarżąca pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania. Podkreślić należy, iż brak niezbędnych środków utrzymania jako przesłanka do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, nie jest pojęciem zdefiniowanym w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W celu ustalenia tego kryterium należy posiadane środki utrzymania oceniać na tle wysokości najniższej emerytury która od 1 marca 2011 r. wynosi 728,18 zł. Powyższy pogląd znalazł odzwierciedlenie w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych. Wskazać ponadto należy, iż przepis art. 83 ust. 1 ustawy uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku niezbędnych, a nie wystarczających środków utrzymania. Ocena tej niezbędności musi jednak być dokonywana z uwzględnieniem potrzeb służących zaspokojeniu minimum egzystencji. Jakkolwiek dochód może nie zaspokajać wszystkich potrzeb skarżącej, jednak trudno uznać, iż nie pozwala na zaspokojenie potrzeb niezbędnych, podstawowych. W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja jest prawidłowa i nie narusza prawa. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 w zw. z art. 132 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji.