II SA/Wa 1636/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube (sprawozdawca) Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska Janusz Walawski Protokolant starszy sekretarz sądowy Sylwia Rosińska-Czaykowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi L.N. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. oddala skargę, 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata M.C. kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) oraz kwotę 55,20 zł (słownie: pięćdziesiąt pięć złotych 20/100) stanowiącą 23% podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r. znak sprawy: [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku L.N. o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z dnia [...] listopada 2012 r. znak sprawy: [...] o odmowie przyznania w drodze wyjątku wcześniejszej emerytury z tytułu sprawowania opieki nad dzieckiem, na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) – powoływanej dalej jako ustawa o emeryturach i rentach z FUS, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że zgodnie z powołanym przepisem, świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Wskazał, że wszystkie te warunki muszą być spełnione łącznie, a brak jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że emerytura w drodze wyjątku nie może zostać wnioskodawczyni przyznana, ponieważ nie spełnia ona przesłanki dotyczącej niemożności podjęcia zatrudnienia z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. Nie osiągnęła ona bowiem jeszcze wieku emerytalnego (obecnie ma 52 lata), jak również nie została uznana za osobę całkowicie niezdolną do pracy. Ponadto wskazał, że rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz. U. Nr 28, poz. 149 ze zm.) utraciło z dniem 1 stycznia 1999 r. moc na podstawie art. 194 w związku z art. 3 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Świadczenia wymienione w tej ustawie obejmują: emeryturę, rentę z tytułu niezdolności do pracy, w tym rentę szkoleniową, rentę rodzinną, dodatek pielęgnacyjny oraz dodatek dla sieroty zupełnej do renty. Wśród świadczeń przewidzianych w jej art. 3 nie ma wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad dzieckiem specjalnej troski. Organ podał także, że wyżej wymieniona nie pozostaje bez zbędnych środków utrzymania, ponieważ posiada środki utrzymania z tytułu zatrudnienia. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której L.N. zakwestionowała zaskarżoną decyzję, uznając ją za krzywdzącą. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydając decyzję wkroczył poza granice uznania administracyjnego, bowiem nie podjął wszelkich kroków w celu dokładnego wyjaśnienia sprawy, dokonał błędnych ustaleń stanu faktycznego i naruszył w ten sposób zasady prawa administracyjnego. W ocenie wnoszącej skargę, organ powinien wysłuchać ją osobiście, a nie opierać się wyłącznie na zgromadzonych przez siebie dokumentach. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skarżącej wskazał, że organ nie ma podstaw do wzywania strony do stawienia się w celu jej przesłuchania na okoliczność faktów, które szczegółowo i w sposób wystarczający strona opisała w pismach. Podkreślił, że prawidłowość oceny materiału dowodowego, a także ocena jego kompletności nie mogą być oceniane przez pryzmat tego, czy strona jest zadowolona z rozstrzygnięcia. Skarżąca powołując się ogólnie na błędy proceduralne nie wskazuje jakiego materiału dowodowego organ nie zebrał, a jaki nieprawidłowo ocenił. Ponadto nie wskazuje na żadne istotne dla sprawy, a nieznane wcześniej organowi fakty czy okoliczności. Zaznaczył, że emerytura wcześniejsza nie może zostać jej przyznana, ponieważ z dniem 1 stycznia 1999 r. utraciło moc rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dzieckiem wymagającym stałej opieki. Obecnie funkcję tą pełni zasiłek opiekuńczy w kwocie 820 zł, przyznawany rodzicowi, rezygnującemu z zatrudnienia w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem i o takie świadczenie może strona się ubiegać. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ Sąd przeprowadzając kontrolę zaskarżonej decyzji nie stwierdził, aby Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych naruszył przepisy prawa materialnego, ewentualnie przepisy postępowania administracyjnego, w stopniu w jakim mogłoby to mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.). Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z treści przedmiotowego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego: - po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, - po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, - po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. W niniejszej sprawie organy orzekające prawidłowo uznały, że L.N nie spełnia przesłanki braku możliwości podjęcia pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. Nie jest ona bowiem osobą niezdolną do pracy z uwagi na wiek, który jako przesłanka niemożności podjęcia pracy, w rozumieniu przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, oznacza wiek poniżej 18 lat albo wiek emerytalny. Należy stwierdzić, że skarżąca urodzona w dniu [...] czerwca 1960 r. r. nie osiągnęła jeszcze wieku emerytalnego. Także stan zdrowia (brak orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy) nie uniemożliwiają podjęcia pracy. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał za zbędne szczegółowe ustosunkowywanie się do pozostałych warunków przyznania świadczenia w drodze wyjątku, o których mowa w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Również niecelowe jest odnoszenie się do możliwości zastosowania w sprawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz. U. Nr 28, poz. 149 ze zm.), gdyż nie jest to przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie. Nadmienić należy, że rozporządzenie to utraciło bowiem moc z dniem 1 stycznia 1999 r. na podstawie art. 194 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Tak więc nie mogło stanowić podstawy prawnej przyznania skarżącej wcześniejszej emerytury. Ponadto wśród świadczeń przewidzianych w art. 3 przedmiotowej ustawy nie ma wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki i już z tego powodu, jak słusznie zauważa organ, wykluczona jest możliwość przyznania takiego świadczenia w trybie art. 83 ust. 1 tej ustawy. Reasumując, należy stwierdzić, że organ prawidłowo ocenił, że w sprawie nie zostały kumulatywnie spełnione przesłanki do przyznania świadczenia w drodze wyjątku określone w przepisie art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z FUS, z uwagi na brak spełnienia przez L.N. jednej z trzech wymienionych przesłanek, tj. niemożności podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), oddalił skargę. O kosztach orzeczono na podstawie art. 250 powołanej wyżej ustawy w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 461.).