II SA/Wa 1638/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Stanisław Marek Pietras (spraw.) Sędzia WSA – Andrzej Kołodziej Sędzia WSA – Anna Mierzejewska Protokolant – specjalista Marek Kozłowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi E. Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku – oddala skargę – Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...], działając na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku E. Z. (ur. [...] stycznia 1957 r.) z dnia [...] maja 2014 r., odmówił przyznania wymienionemu skarżącemu świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, że powyższe świadczenie może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, a powyższe warunki muszą być spełnione łącznie. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżący na przestrzeni [...] lat życia udokumentował jedynie 17 lat 4 miesiące i 3 dni łącznego okresu ubezpieczenia. Ponadto w latach 2010 – 2013 nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowym. Stąd też – w ocenie organu – nie zostały wykazane żadne szczególne okoliczności uniemożliwiające skarżącemu przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w tym okresie nie orzeczono wobec niego całkowitej niezdolności do pracy i nie istniały obiektywne przeszkody do podjęcia zatrudnienia. W konsekwencji nie istniały przeszkody w nabyciu uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Niezależnie od powyższego wskazano, że skarżący orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] sierpnia 2013 r. został uznany za osobę częściowo niezdolną do pracy i w związku z tym nie spełnia on również przesłanki całkowitej niezdolności do pracy. W sprawie była również oceniana sytuacja materialna, lecz nie stanowi ona jedynego kryterium do przyznania świadczenia. We wniosku z dnia [...] czerwca 2014 r. do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne rozpatrzenie sprawy, skarżący nie zgodził się z zaskarżoną decyzją i podał, że jego sprawa nie została rozpoznana całkowicie. Mianowicie w chwili obecnej nie może podjąć żadnego zatrudnienia i jego stan zdrowia nie rokuje pomyślnie, zaś brak okresów składkowych nie może być jedyną przyczyną odmowy. Tym bardziej, że przez prawie 15 lat otrzymywał rentę. Aktualnie nie może znaleźć pracy, a jego sytuacja finansowa jest trudna. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...], mając za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...]. W uzasadnieniu – powołując się na argumenty w niej zawarte – podał, że fundamentalną zasadą przyznawania świadczeń w drodze wyjątku jest całkowita niezdolność do pracy orzeczona przez lekarza orzecznika ZUS lub komisję lekarska ZUS, a nie stwierdzona przez innego lekarza. Ponadto częściowa niezdolność do praca ogranicza jedynie, a nie uniemożliwia możliwości zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym. W dalszej części wskazano, że od dnia 21 lipca 2010 r. do dnia 27 lipca 2013 r. skarżący nie wykonywał zatrudnienia ani innej działalności podlegającej opłacaniu składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, a w tym czasie nie była orzeczona wobec niego całkowita niezdolność do pracy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżący E. Z. zarzucił zaskarżonej decyzji nie rozpatrzenie całości materiału dowodowego oraz nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego pozwalającego ustalić, czy zdiagnozowane choroby i niezdolność do pracy ustąpiły po dniu 31 lipca 2014 r. W uzasadnieniu – powołując się na dotychczasowe zarzuty zawarte już we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy – podał, że orzeczona niezdolność nie jest orzeczona po raz pierwszy co do jego osoby, bowiem od 27 grudnia 1992 r. do 30 września 2009 r. pobierał rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy i aktualne orzeczenie komisji lekarskiej jest dla niego niezrozumiałe. Reasumując, w jego sprawie zostały spełnione wszystkie przesłanki do przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości m. in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Skarga analizowana pod tym kątem podlega oddaleniu, bowiem zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem. Skarga analizowana pod tym kątem podlega oddaleniu, bowiem zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Na tle całej ustawy określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna, pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w zwykłym trybie. Świadczenia z tego przepisu nie mają charakteru roszczeniowego, ponieważ są finansowane z budżetu państwa (art. 84 ustawy), a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Przepis ten posługuje się bowiem sformułowaniem "Prezes Zakładu może przyznać..." świadczenie w drodze wyjątku, co wskazuje na uznaniowy charakter decyzji podejmowanej w tym trybie. Jednak pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji organu nie oznacza, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ma całkowitą i niekontrolowaną swobodę podczas rozpatrywania wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. W postępowaniu w sprawach o świadczenia w drodze wyjątku stosuje się, zgodnie z art. 124 ustawy, przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podejmując decyzję administracyjną w tego rodzaju sprawach jest zatem związany rygorami procedury administracyjnej określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania. Musi więc przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), której realizacja wymaga, aby dopuścić jako dowód w sprawie wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia stanu faktycznego, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 75 k.p.a.). Ponadto jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 k.p.a.). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 k.p.a. Z kolei w rozpoznawanej sprawie – w ocenie Sądu – zarówno z akt sprawy, jak i z uzasadnienia decyzji wynika, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zbadał wyczerpująco wszystkie okoliczności faktyczne i dokonał obiektywnej oraz wnikliwej ich oceny. Z treści cytowanego już wyżej przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wynikają cztery przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, przesłanka bycia ubezpieczonym lub pozostałym po ubezpieczonym członkiem jego rodziny; po drugie, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty na zasadach ogólnych spowodowane szczególnymi okolicznościami; po trzecie, brak możliwości podjęcia pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku przez ubiegającego się o to świadczenie i po czwarte, brak niezbędnych środków utrzymania osoby ubiegającej się o świadczenie, przy czym przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich czterech wymienionych przesłanek, a brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. W rozpoznawanej sprawie organ miał podstawę do przyjęcia, iż skarżący nie spełnia wszystkich przesłanek uprawniających do uzyskania renty na ogólnych zasadach. Jednym bowiem z warunków przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest brak możliwości podjęcia pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy. Tymczasem z akt postępowania administracyjnego wynika, że skarżący E. Z. orzeczeniem Komisji Lekarskiej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] został uznany jedynie częściowo niezdolnym do pracy do dnia 31 lipca 2014 r., zaś za datę początkową uznano 15 lipca 2013 r. Zatem takie orzeczenie w świetle przedstawionej już wyżej analizy prawnej, nie pozwolił Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – i to zasadnie w ocenie Sądu – na przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Sąd z pełnym zrozumieniem odnosi się do trudnej sytuacji skarżącego. Jednakże z drugiej strony podkreślić trzeba, że sama trudna sytuacja materialna nie jest wystarczająca do przyznania świadczenia typu ubezpieczeniowego, a więc uzależnionego – co do zasady – od zaistnienia przesłanek składających się na jego podstawę prawną. Świadczenie z art. 83 ust. 1 przedmiotowej ustawy nie jest bowiem świadczeniem socjalnym i nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby ubiegającej się o to świadczenie, nawet gdy są one uzasadnione. Potrzeby te mogą co najwyżej uzasadniać ubieganie się o świadczenia z tytułu pomocy społecznej. Zatem zgodzić należy się z Prezesem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, że w takim przypadku sama trudna sytuacja materialna skarżącego nie stanowi wystarczającej podstawy przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Niezależnie od powyższego, Sąd nie dopatrzył się nierzetelności organu w prowadzonym postępowaniu dowodowym, ponieważ nie można bowiem stawiać mu zarzutu, że nie przeprowadził postępowania pozwalającego ewentualnie ustalić, czy zdiagnozowane choroby i niezdolność do pracy ustąpiły po dniu 31 lipca 2014 r., bowiem zaskarżona decyzja została wydana w dniu [...] lipca 2014 r. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 w zw. z art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270), należało orzec jak w sentencji wyroku.