II SA/Wa 1645/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie W składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska Sędziowie WSA Joanna Kube (spr.) Eugeniusz Wasilewski Protokolant Małgorzata Płodzicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 października 2005 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie decyzją z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy wcześniejszą decyzję z dnia [...] maja 2005 r. nr [...] o odmowie przyznania M. R. świadczenia w drodze wyjątku, wydaną w oparciu o art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) – powoływanej dalej jako ustawa o emeryturach i rentach. W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes ZUS stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił jednocześnie, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. W toku postępowania ustalono, że orzeczeniem Komisji Lekarskiej ZUS z dnia [...] marca 2005 r. M. R. został uznany za częściowo niezdolnego do pracy do lutego 2007 r. Prezes ZUS odmawiając przyznania świadczenia w drodze wyjątku wskazał, że wnioskodawca nie spełnia, określonego w powołanym przepisie, wymogu całkowitej niezdolności do pracy, ponieważ orzeczona wobec niego niezdolność do pracy jest tylko częściowa. Wyjaśniono, że orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] czerwca 2003 r. o zaliczeniu wnioskodawcy do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności do dnia 31 maja 2005 r. nie służyło celom rentowym. Organ uznał, że kwestia trudnych warunków materialnych nie stanowi wystarczającej podstawy do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. W skardze do Sądu M. R. zakwestionował zaskarżoną decyzję i wniósł o jej uchylenie wskazując, że opiera się ona na błędnym orzeczeniu lekarskim. W uzasadnieniu skargi podał, że od 19 lat nie może podjąć pracy ze względu na chorobę. Ponadto wskazał, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i nie ma środków utrzymania. W piśmie procesowym z dnia 17 października 2005 r. M. R. wniósł o przeprowadzenie przed Sądem dowodu z opinii biegłych lekarzy z dnia [...] grudnia 2002 r., z zaświadczenia z 14 marca 2005 r., o tym że skarżący wymaga opieki osób trzecich, dowodu z pisma skarżącego z dnia 20 czerwca 2005 r., orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] sierpnia 2005 r. o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, dowodu z prześwietlenia rtg. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach. Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z treści przedmiotowego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego: 1. niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; 2. ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; 3. osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. Analizując przedmiotową sprawę, Sąd nie dopatrzył się naruszenia przez organ wskazanych przepisów prawa. W sprawie niespornym jest, że M. R. orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS w S. z dnia [...] lutego 2005 r. został uznany za częściowo niezdolnego do pracy okresowo do dnia 2 lutego 2007 r. Następnie od orzeczenia tego skarżący wniósł sprzeciw, który rozpatrzyła w dniu [...] marca 2005 r. Komisja Lekarska ZUS w G. Zatem orzeczenie to miało wiążący charakter dla organu orzekającego – Prezesa ZUS – w sprawie o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Podnoszona przez skarżącego okoliczność braku możliwości (w związku z chorobą) podjęcia pracy nie ma wpływu na fakt, że skarżący jest tylko częściowo niezdolny do pracy. W tych warunkach niespełniona została podstawowa przesłanka do przyznania świadczenia na podstawie przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach, jaką jest całkowita niezdolność do pracy orzeczona w odpowiednim trybie przez lekarza orzecznika ZUS. Zdaniem Sądu należy uznać za zasadne stanowisko organu, że powoływanie się na trudne warunki materialne nie jest wystarczającym argumentem dla przyznania świadczenia w drodze wyjątku, gdyż nie jest to świadczenie socjalne przyznawane stosownie do potrzeb wnioskodawcy. Dodatkowo należy wyjaśnić, że co do zasady nie jest możliwie prowadzenie postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym, który kontrolę legalności opiera na materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu przed organem administracji wydającym zaskarżoną decyzję (art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Wyjątkiem od tej zasady jest sytuacja, gdy Sąd uzna, że przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentów jest niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i gdy to nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Rozpatrując wnioski dowodowe skarżącego zawarte w piśmie z dnia 17 października 2005 r. Sąd uznał, że w warunkach przedmiotowej sprawy taka sytuacja nie zachodzi. Mając na względzie, że zaskarżona decyzja prawa nie narusza Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł na podstawie art. 151 powołanej ustawy– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.