II SA/Wa 1646/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Stanisław Marek Pietras (spraw.), Sędzia WSA - Adam Lipiński, Sędzia WSA - Bronisław Szydło, Protokolant - Maria Zawada, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi R. T. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] września 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia specjalnego – oddala skargę, – przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata A. B. kwotę 240 (dwieście czterdzieści złotych) oraz kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa złote i osiemdziesiąt groszy) stanowiącą 22% podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Prezes Rady Ministrów po rozpatrzeniu wniosku R. T. z dnia [...] czerwca 2008 r., decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...], działając na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. z 2004 r. Dz. U. Nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił przyznania dla wyżej wymienionego renty specjalnej. W uzasadnieniu podał, że świadczenie owo, w formie emerytury lub renty, Prezes Rady Ministrów może przyznać w szczególnie uzasadnionych przypadkach i w wysokości innej niż określona w ustawie, zaś decyzja ta ma charakter uznaniowy. Przy rozpatrywaniu takich wniosków, brana jest pod uwagę sytuacja bytowa wnioskodawcy, jednak nie stanowi ona jedynego kryterium przyznania świadczenia, bowiem może ono być przyznane osobie znajdującej się w trudnej sytuacji bytowej, o ile w sprawie występują też inne okoliczności, wskazujące na jej szczególny charakter, tj. charakteryzujące się wybitnymi zasługami w jakiejś dziedzinie aktywności np. na niwie zawodowej, artystycznej, społecznej czy politycznej. Jednakże okoliczności wynikające z wniosku i z nadesłanych dokumentów nie dają podstaw po przyznania tego świadczenia. We wniosku do Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] września 2008 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, R. T. nie zgodził się ze stanowiskiem organu uznając je za błędne i niezrozumiałe. Podał, że choruje na [...] i w ten sposób został pozbawiony środków do życia w okresie przemian gospodarczych. W konsekwencji został pozbawiony realnych szans na zatrudnienie, a Zakład Ubezpieczeń Społecznych, jak również Sąd, nie przyznał mu racji i nie uzyskał renty. Stąd też – jego zdaniem – choroba na którą cierpi, ma charakter wyjątkowy, bowiem nie rozpoznano jej na czas. Innymi słowy, nie powinien być pozbawiony środków do życia tylko dlatego, że miał pecha i zachorował w "nieciekawych czasach". Prezes Rady Ministrów decyzją z dnia [...] września 2008 r. nr [...], utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] sierpnia 2008 r. i w obszernym uzasadnieniu – przytaczając argumentację zawartą już w powyższej decyzji – opisał faktyczną sytuację skarżącego. Mianowicie, orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] marca 2004 r. został on uznany za całkowicie niezdolnego do pracy okresowo do marca 2005 r., a niezdolność powstała po dniu 5 maja 1998 r. Decyzją ZUS z dnia [...] marca 2004 r., odmówiono mu prawa do renty, ponieważ niezdolność do pracy powstała po upływie 18 miesięcy od ustania zatrudnienia. Następnie ten sam organ decyzją z dnia [...] października 2004 r. odmówił przyznania skarżącemu prawa do renty w trybie szczególnym, bowiem skarżący na przestrzeni 37 lat życia udokumentował okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 13 lat. Obecnie zamieszkuje z konkubiną będącą również osobą niepełnosprawną i z tego tytułu otrzymują zasiłki stałe ze środków pomocy społecznej w kwocie 274 zł, a skarżący ponadto zasiłek pielęgnacyjny, zaś z zasiłku należnego konkubinie potrącane jest zajęcie komornicze w kwocie [...] zł z tytułu zaległości alimentacyjnych na córkę. Oprócz powyższej pomocy, objęci są pomocą w zakresie dożywiania oraz w formie zasiłków okresowych i celowych, a łączna pomoc przyznana skarżącemu od lutego 1997 r. wyniosła 37195, 00 zł, zaś dla konkubiny od sierpnia 2000 r. – 24577,00 zł. Stąd też zdaniem organu, niespełnienie uprawnień do świadczeń z ubezpieczenia społecznego na ogólnych zasadach, nie stanowi okoliczności szczególnej w rozumieniu art. 82 cytowanej już wyżej ustawy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, R. T. nie zgodził się z zaskarżoną decyzją i wniósł o jej oddalenie, a w uzasadnieniu – powołując się na dotychczasowe zarzuty – podał, że jego problemy stanowią szczególną okoliczność, której organ nie dostrzegł i rozpatrzył sprawę powierzchownie. W dalszej części opisał przebieg choroby i skonstatował, że nie przeanalizowano wydatków, jakie ponosi na utrzymanie. W odpowiedzi na skargę Prezes Rady Ministrów wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. W piśmie procesowym z dnia 8 kwietnia 2009 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymała zarzuty ze skargi podkreślając, że organ mało wnikliwie rozpatrzył materiał dowodowy w sprawie, ograniczając się jedynie do argumentów przemawiających za odmową przyznania świadczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem podlega oddaleniu, bowiem zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. z 2004 r. Dz. U. Nr 39, poz. 353 ze zm.) i zgodnie z tym przepisem, Prezes Rady Ministrów w szczególnie uzasadnionych przypadkach może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie. W celu dokonania prawidłowej wykładni pojęcia szczególnie uzasadnionych przypadków odwołać się należy do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 października 2006 r. sygn. akt P 38/06 (Dz. U. Nr 193, poz. 1429), w którym uznano, że przepis art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach jest zgodny z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 67 ust. 1 Konstytucji. W uzasadnieniu tego wyroku wskazano, że w przepisie tym chodzi o uhonorowanie i zapewnienie godziwych warunków bytowych osobom, które mają wybitne, indywidualne, także w znaczeniu "niepowtarzalne" zasługi i osiągnięcia w określonej dziedzinie aktywności. Z uwagi na różnorodność, niepowtarzalność oraz często nieporównywalność takich zasług i osiągnięć, użycie przez ustawodawcę zwrotu niedookreślonego "w szczególnie uzasadnionych przypadkach" jest w pełni uzasadnione. W dalszej kolejności należy wskazać, że decyzja wydana na podstawie tego przepisu ma charakter uznaniowy. Zakres uznania jest zawsze wyznaczony prawem i celem, dla jakiego prawo to zostało stworzone. Podejmując decyzję uznaniową organ administracji stosownie do art. 7 k.p.a. ma obowiązek kierować się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych. Decyzje podejmowane w ramach uznania administracyjnego pozostają pod kontrolą sądu administracyjnego jak każde inne, ale zakres ich kontroli zmierza do ustalenia, czy na podstawie przepisów prawa dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania i czy uzasadnił rozstrzygnięcie dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 kwietnia 2003 r. sygn. akt II SA 2486/01, LEX nr 149543). Korzystając z uznania administracyjnego, organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Taki wybór nie może być jednak dowolny, lecz musi wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Wybór rozstrzygnięcia, dokonywany na podstawie kryteriów słuszności i celowości, pozostaje już jednak poza kontrolą sądowoadministracyjną. Sąd administracyjny nie jest władny wkraczać w to uznanie, gdyż wtedy musiałby dokonać oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia słuszności i celowości, wykraczając tym samym poza wyznaczone mu granice kontrolne. Renta specjalna może być przyznana, gdy zaistnieje szczególnie uzasadniony przypadek. Ustawodawca nie wprowadził żadnych innych kryteriów przyznania tego świadczenia. Przepis nie określa, jakiego rodzaju mają być to przypadki. Wobec tego za każdym razem winny być one badane i oceniane w sposób indywidualny. Mogą to być np., jak wskazuje w zaskarżonej decyzji organ, m.in. wybitne zasługi w jakiejś dziedzinie albo szczególne zdarzenia losowe. Brana jest również pod uwagę sytuacja bytowa, ale nie jest to jedyne kryterium przyznania tego świadczenia, gdyż wówczas zastąpiłoby ono pomoc społeczną. Renta specjalna nie ma charakteru roszczeniowego. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w omówionym zakresie Sąd nie stwierdził, aby naruszała ona prawo. Decyzja uznaniowa może bowiem być uchylona przez Sąd w sytuacji stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów procesowych bądź przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Tego rodzaju naruszenie będzie miało miejsce wówczas, gdy organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Zdaniem Sądu, w rozpatrywanej sprawie prawidłowo zebrano materiał dowodowy i zanalizowano całokształt sprawy. Prezes Rady Ministrów, nie kwestionując przewlekłej choroby R. T. i wynikającej z niej trudnej sytuacji bytowej wnioskodawcy, prawidłowo stwierdził, że okoliczności powoływane przez wymienionego w toku całego postępowania nie stanowią o istnieniu szczególnie uzasadnionego przypadku. W toku postępowania organ nie stwierdził zaś występowania innych okoliczności, które w świetle orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mogłyby zostać uznane za spełniające warunek "szczególnie uzasadnionego przypadku". Nie stwierdzono bowiem, aby wnioskodawca miał wybitne, indywidualne zasługi i osiągnięcia w jakiejkolwiek dziedzinie działalności. W ocenie Sądu, organowi, który postępowanie administracyjne przeprowadził z poszanowaniem zasad k.p.a., nie można zarzucić w niniejszej sprawie dowolności przy podejmowaniu rozstrzygnięcia. Celem regulacji zawartej w art. 82 ust. 1 ustawy, jest uhonorowanie osób szczególnych i wybitnych lub dotkniętych szczególnymi zdarzeniami losowymi, nie zaś pomoc osobom, które ze względu na stan zdrowia lub wiek znajdują się w trudnej sytuacji życiowej. Należy podnieść, że Prezes Rady Ministrów, uzasadniając zaskarżoną decyzję wskazał, dlaczego nie dopatrzył się w sytuacji skarżącego przypadku uzasadniającego przyznanie świadczenia specjalnego oraz odniósł się do zgromadzonego materiału dowodowego. Ponadto organ przekonywująco wyjaśnił również motywy, którymi się kierował przyjmując, że obecna sytuacja bytowa wnioskodawcy nie ma związku ze szczególnymi zdarzeniami losowymi. Po stwierdzeniu zatem, iż w toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono wszystkie istotne okoliczności sprawy, Sąd nie mógł skutecznie zarzucić organowi administracji naruszenia art. 82 ust. 1 wskazanej powyżej ustawy poprzez wydanie decyzji odmawiającej przyznanie świadczenia. Ocena bowiem okoliczności zaistnienia przesłanek przyznania świadczenia specjalnego należy do organu, przy czym nie wystarczy subiektywne odczucie osoby zainteresowanej o zaistnieniu szczególnego przypadku, gdyż organ jest obowiązany kierować się kryteriami obiektywnymi. Tak więc skoro zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, skargę jako nieuzasadnioną należało oddalić. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 w zw. z art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), a w sprawie wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu na mocy art. 250 cytowanej ustawy w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.), należało orzec jak w sentencji wyroku.