II SA/Wa 1649/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bronisław Szydło po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 października 2006 r. sprawy ze skargi M. B. przedstawiciela ustawowego małoletnich P. M. oraz W. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] kwietnia 2006 r. znak: [...], odmawiającą M. B. przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletnich dzieci: P. M. oraz W. M.. W uzasadnieniu Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podał, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku możliwe jest wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przesłanek wymienionych w art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.). Organ wyjaśnił, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej, stąd w pierwszej kolejności bada się uprawnienia do świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że w przebiegu ubezpieczenia ojca dzieci wystąpiły przerwy od 1 grudnia 1992 r. do 5 sierpnia 1994 r. oraz od 17 grudnia 1997 r. do 3 lipca 2000 r. spowodowane jego pobytem w zakładzie karnym. Ponadto w okresie od 13 stycznia 2001 r. do 30 września 2002 r. ojciec dzieci pracował dorywczo. Zdaniem organu fakt ten nie może być uznany za szczególną okoliczność, która uniemożliwiła nabycie prawa do świadczenia ustawowego. W wymienionych wyżej okresach wobec ubezpieczonego nie była orzeczona całkowita niezdolność do pracy, w związku z tym brak uprawnień do renty na podstawie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie był spowodowany stanem zdrowia lub innymi zdarzeniami zewnętrznymi nie zależnymi od jego woli, których nie można było przewidzieć i którym nie można było zapobiec. Dodatkowo organ podniósł, że ojciec dzieci ma udokumentowany łączny okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 7 lat, 9 miesięcy i 11 dni, który jest nieadekwatny do wieku ubezpieczonego, ponieważ w chwili śmierci miał on 41 lat. Zdaniem organu biorąc pod uwagę jego wiek, okres ubezpieczenia powinien być odpowiednio dłuższy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. B. - przedstawiciel ustawowy małoletnich P. M. oraz W. M., nie zgadzając się z decyzją z dnia [...] lipca 2006 r. wskazuje na swoją trudną sytuację materialną uzasadniającą jej zdaniem przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych powołując się na ustalenia faktyczne oraz prawne zaprezentowane w zaskarżonej decyzji wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że Sąd rozpoznawał sprawę w trybie uproszczonym w związku z zaistnieniem przesłanek z art. 119 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracji. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Rozpatrując skargę M. B. pod tym kątem, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, jednak z innych przyczyn niż powołane w skardze. Zgodnie bowiem z art. 134 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), ustawodawca przyznał Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wyłączną kompetencję do przyznania bądź odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Stosownie do treści art. 124 powołanej ustawy, do postępowań w zakresie świadczeń w niej określonych, w tym do świadczeń w drodze wyjątku, mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), chyba że ustawa stanowi inaczej. Niewątpliwie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest organem administracji publicznej w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 3 Kpa stanowiącego, że ilekroć w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego jest mowa o organach administracji publicznej – rozumie się przez to ministrów, centralne organy administracji rządowej, wojewodów, działające w ich lub we własnym imieniu terenowe organy administracji rządowej (zespolonej i niezespolonej), organy jednostek samorządu terytorialnego oraz organy i podmioty wymienione w art. 1 pkt 2. Stosownie do treści art. 268a Kpa, organ administracji publicznej może w formie pisemnej upoważnić pracowników kierowanej jednostki organizacyjnej do załatwiania spraw w jego imieniu w ustalonym zakresie, a w szczególności do wydawania decyzji administracyjnych, postanowień i zaświadczeń. Upoważnienie udzielone na podstawie art. 268a Kpa wywiera ten skutek, że zmienia się osoba wykonująca funkcję organu, która nie zyskuje statusu organu administracji, a wykonuje ona jedynie kompetencje organu upoważniającego. Tak więc pracownik organu administracji publicznej ograniczony jest tylko do działania w jego imieniu, nie uzyskując przy tym przymiotu organu. Skoro zaś upoważnienie musi pochodzić bezpośrednio od organu, to nie dojdzie do skutecznego udzielenia tzw. upoważnienia substytucyjnego przez upoważnianego pracownika, który jak już wskazano, działa jedynie w imieniu organu. Co więcej, wspomniany przepis art. 268a Kpa w ogóle nie przewiduje możliwości udzielania dalszych pełnomocnictw przez pracownika upoważnionego przez organ. Trzeba jednocześnie podnieść, że w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych brak jest odmiennego uregulowania dotyczącego udzielania przez Prezesa ZUS upoważnień konkretnym pracownikom do działania w jego imieniu, niż to, które wynika z przepisu art. 268a Kpa, zaś przepisy normujące postępowanie w zakresie świadczeń ubezpieczeniowych zawarte w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, są przepisami szczególnymi w stosunku do przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Oznacza to, że gdyby istniały w niej odmienne uregulowania upoważnień do działania w imieniu organu, to miałyby one pierwszeństwo stosowania przed odpowiednimi przepisami Kpa. W rozpoznawanej sprawie decyzję z dnia [...] kwietnia 2006 r. znak: [...] o odmowie przyznania świadczenia w drodze wyjątku w imieniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podpisała wicedyrektor Departamentu [...] E. N., działająca z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Jednak z przedstawionego przez organ upoważnienia wynika, że pełnomocnictwo nr [...] z dnia [...] stycznia 2006 r. zostało udzielone tej osobie przez członka Zarządu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – W. P., a nie przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – A. W.. W ocenie Sądu, wskazane wyżej pełnomocnictwo w świetle poczynionych na wstępie rozważań nie spełnia wymogów określonych w art. 268a Kpa. Tym samym decyzja z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...], jako wydana przez osobę nieposiadającą umocowania do działania w imieniu organu, jest dotknięta wadą nieważności określoną w art. 156 § 1 pkt 1 Kpa. W konsekwencji również zaskarżona decyzja, utrzymująca w mocy decyzję obarczoną wadą nieważności, rażąco narusza prawo i stąd jest nieważna, stosownie do treści art. 156 § 1 pkt 2 Kpa. W takiej sytuacji zaszła konieczność stwierdzenia nieważności obydwu wydanych w sprawie decyzji. Z uwagi na treść rozstrzygnięcia zbędne było rozpoznawanie sprawy pod kątem zarzutów podniesionych w skardze. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 156 § 1 pkt 1 i pkt 2 Kpa, orzekł jak w sentencji wyroku. Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości w oparciu o przepis art. 152 pierwszej z powołanych ustaw.