II SA/Wa 1656/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Olga Żurawska-Matusiak, Sędziowie WSA Ewa Pisula Dąbrowska, Andrzej Góraj (spr.), Protokolant Referent stażysta Małgorzata Ciach, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi A.S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Decyzją z [...] lipca 2014 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z [...] maja 2014 r. o odmowie przyznania A. S. świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu organ wskazał, że orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS strona została uznana za całkowicie niezdolnego do pracy w okresie od kwietnia 2013 r. do [...] września 2014 r. Nadto organ ustalił, że strona, na przestrzeni 58 lat życia, tj. na moment orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy, udokumentowała jedynie 19 lat, 6 miesięcy i 22 dni okresów składkowych i nieskładkowych, zaś w dziesięcioleciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy – tylko 4 miesiące i 4 dni. Powyższa nieadekwatność okresów ubezpieczenia do wieku strony zadecydowała, w ocenie organu, o niemożliwości przyznania dochodzonego świadczenia, zwłaszcza w sytuacji, gdy strona nie była w omawianym okresie niezdolna do pracy. Zgodnie bowiem z orzeczeniami z [...] maja 2004 r. i [...] czerwca 2012 r. skarżący był uznany za zdolnego do pracy. Organ wskazał też, że bezrobocie występujące na rynku pracy nie stanowi samej w sobie przesłanki dla przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Od powyższego rozstrzygnięcia skargę do tutejszego Sądu wywiódł A. S. Podniósł w niej, iż od 1997 r. cierpi na przewlekłą chorobę, przez co miał problemy ze znalezieniem zatrudnienia. Przyznał, że nie wnosił sprzeciwu od orzeczenia z [...] czerwca 2012 r., gdyż uznał, że nie było sensu walczyć z przepisami. Powołał się też na istniejącą obecnie trudną sytuację zdrowotną, wywodząc twierdzenie, że człowiekowi po 19 latach pracy należy się prawo do renty. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skargę uznać należy za niezasadną. Zgodnie z treścią przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem, skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny stanu faktycznego przedstawionego przez wnioskodawcę, przez pryzmat art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1440). Wyżej przytoczony przepis formułuje trzy przesłanki, których łączne spełnienie determinuje możliwość otrzymania świadczenia w drodze wyjątku. Przesłankami tymi są: - brak uprawnień do uzyskania emerytury lub renty, - niemożliwość podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, spowodowana całkowitą niezdolnością do pracy lub wiekiem, - brak niezbędnych środków utrzymania. Podkreślić bardzo wyraźnie należy, iż powyższe okoliczności, muszą występować łącznie, aby możliwym było przyznanie świadczenia wyjątkowego. Brak występowania którejkolwiek z powyższych przesłanek uniemożliwia zaś pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie omawianego świadczenia. Przechodząc do realiów niniejszej sprawy wskazać należy, iż kwestią sporną było istnienie po stronie wnioskodawcy, okoliczności faktycznych potwierdzających istnienie pierwszej z ww. przesłanek omawianego przepisu. Brak uprawnień do uzyskania emerytury lub renty należy bowiem badać w nawiązaniu do okresu zatrudnienia uprawnionego do świadczenia, a więc w odniesieniu do wypracowanej przez niego emerytury czy renty. Należności wypłacane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie są bowiem zapomogą państwową, a stanowią odpowiednik składek, które uprawniony odprowadzał w trakcie życia zawodowego. Świadczenie emerytalne czy rentowe stanowi więc wypadkową okresu, przez który uprawniony budował kapitał początkowy odprowadzając składki na ubezpieczenie. Istotne znaczenie ma to, czy okres czasu przez jaki strona podlegała ubezpieczeniu jest adekwatny do wieku uprawnionego. Świadczenie w drodze wyjątku jest bowiem świadczeniem pochodnym w stosunku do okresu ubezpieczenia. W sytuacji zaś, gdy staż pracy jest nieadekwatnie krótki do wieku wnioskodawcy, ustalenia wymaga to, czy brak wypracowania odpowiednio długiego okresu składkowego był spowodowany okolicznościami szczególnymi. Przechodząc do realiów niniejszej sprawy podkreślić należy, iż wnioskodawca, na 58 lat życia wypracował jedynie 19 lat, 6 miesięcy i 22 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Okolicznością nie wymagającą dowodu jest więc to, że okres pozostawania przez wnioskodawcę w zatrudnieniu był nieadekwatnie krótki w stosunku do jego wieku. Przez okres dwudziestu lat strona pozostawała bowiem poza ubezpieczeniem. W świetle powyższego należało wyjaśnić, czy strona wykazała istnienie szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły jej wypracowanie stażu pracy, stosownego do wieku. Ciężar dowodowy, w tym zakresie, obciążał stronę dochodzącą przedmiotowego świadczenia. Tylko bowiem strona mogła dysponować wiedzą na temat tego, czy w jej życiu istniały szczególne przeszkody, które uniemożliwiały jej podejmowanie zatrudnienia. Analiza materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie prowadzi do konkluzji, że nie udowodniono istnienia szczególnych okoliczności, uniemożliwiających wypracowanie okresów składkowych o długości adekwatnej do wieku strony. Za taką szczególną okoliczność nie sposób uznać stwierdzonej u strony całkowitej niezdolność do pracy. Ta okoliczność obrazuje bowiem jedynie aktualny stan zdrowia strony, a więc nie uzasadnia niewypracowania w przeszłości odpowiednio długiego stażu pracy. Za brakiem występowania u skarżącego w przeszłości okoliczności zdrowotnych, uniemożliwiających mu znalezienie zatrudnienia przemawiają też orzeczenia lekarzy orzeczników ZUS z 2004 r. i 2012 r., którymi to orzeczeniami strona była uznawana za zdolną do pracy. W ocenie tutejszego Sądu, organ poprawnie też przyjął, iż w sprawie nie występowały szczególne okoliczności uzasadniające brak wypracowania przez skarżącego, odpowiednio długiego okresu podlegania ubezpieczeniu społecznemu w postaci wiedzy powszechnej, o trudnościach ze znalezieniem pracy. Samo bezrobocie panujące na rynku pracy, aczkolwiek stanowiące przesłankę niezależną od strony, nie stanowi okoliczności wyjątkowej w realiach gospodarki wolnorynkowej. Gospodarka rynkowa charakteryzuje się bowiem tym, iż popyt nie zawsze idzie w parze z podażą. Reguła ta dotyczy zaś nie tylko towarów, czy usług, ale odnosi się również do sfery zatrudnienia, gdzie ilość miejsc pracy nie musi pokrywać się z zapotrzebowaniem na pracę. Tym samym, niemożność zaspokojenia potrzeb wszystkich obywateli na zapewnienie ich dostępu do zatrudnienia, nie może być skutecznie postrzegana jako okoliczność wyjątkowa, uzasadniająca rentę w drodze wyjątku. W tym stanie sprawy, uznając iż skarżona decyzja nie narusza prawa, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).