II SA/Wa 166/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska (spr.), Sędziowie WSA Ewa Grochowska-Jung, WSA Stanisław Marek Pietras, Protokolant Katarzyna Ciacharowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 maja 2009 r. sprawy ze skargi R. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenie w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, po rozpatrzeniu wniosku R. G. o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...] o odmowie przyznania świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) – powoływanej dalej jako ustawa o emeryturach i rentach, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes ZUS stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił jednocześnie, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. Podano także, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej i w związku z tym bada się uprawnienia do świadczenia, jakie przysługiwałyby tej osobie. Również szczególne okoliczności, o których mowa w wyżej powołanym przepisie odnoszą się do osoby zmarłej. Zestawiając treść powołanego przepisu z ustalonym w sprawie stanem faktycznym organ stwierdził, że skarżący wymienionych powyżej warunków nie spełnia. W pierwszej kolejności Prezes ZUS odwołał się do treści orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia 8 września 2008 r., na mocy którego uznano skarżącego za niezdolnego do pracy od czasu ustania jego uprawnień do świadczenia rehabilitacyjnego, tj. od dnia 23 stycznia 2007 r. Następnie organ przeprowadził analizę okresu ubezpieczeniowego skarżącego i wskazał, że w okresie od 17 marca 1997 r. do 21 marca 2004 r., tj. przez 7 lat i 5 dni skarżący nie podejmował zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym, choć z akt sprawy nie wynika, aby w tym okresie skarżący nie mógł kontynuować zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami: emerytalnym i rentowym. Organ podkreślił przy tym, że w okresie przerwy w zatrudnieniu nie zaistniała żadna szczególna okoliczność, która stanowiłaby dla skarżącego przeszkodę w kontynuowaniu zatrudnienia, a zwłaszcza nie została ustalona u skarżącego całkowita niezdolność do pracy z powodu choroby. Jednocześnie organ nie uznał jako szczególnej okoliczności uniemożliwiającej wywiązanie się z obowiązku ubezpieczenia społecznego wykazanego przez skarżącego w "Oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym i sytuacji rodzinnej" z dnia 30 lipca 2007 r. faktu podejmowania pracy dorywczej za granicą. W tym zakresie Prezes ZUS wyjaśnił, że do okoliczności szczególnych, o których mowa w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach zalicza się okoliczności niezależne od ubezpieczonego, a podejmowanie pracy bez zgłoszenia do ubezpieczenia było świadomym wyborem skarżącego i do takich okoliczności się nie zalicza. Organ zaznaczył, że tym samym skarżący godził się na powstanie negatywnych dla siebie konsekwencji w zakresie ubezpieczenia społecznego w przyszłości. W dalszej części uzasadnienia decyzji Prezes ZUS odniósł się także do, podnoszonego przez skarżącego we wniosku o wszczęcie postępowania, faktu zarejestrowania go od dnia 23 stycznia 2007 r. jako osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku. Zdaniem organu, przyznany status osoby bezrobotnej nie odzwierciedla rzeczywistej aktywności w poszukiwaniu pracy, bowiem dopiero przedstawienie dowodów na okoliczność odmowy zatrudnienia u konkretnych pracodawców pozwala na uznanie okresów bezowocnego poszukiwania pracy jako okresów przerwy w zatrudnieniu wywołanych szczególnymi - niezależnymi od woli ubezpieczonego - okolicznościami. Jak zauważył organ, skarżący takich dowodów w ogóle nie przedstawił. W końcowej części uzasadnienia Prezes ZUS wyjaśnił ponadto, że świadczenie przyznawane na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach nie ma charakteru świadczenia rentowego. Wprawdzie organ zauważył, że przedstawiona przez skarżącego sytuacja materialna i bytowa jest niewątpliwie bardzo trudna, niemniej jednak świadczenie w drodze wyjątku nie jest świadczeniem przyznawanym według potrzeb i to nawet wówczas, gdy potrzeby te są uzasadnione. Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stała się przedmiotem skargi R. G. wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący zwrócił uwagę, że ma orzeczoną niezdolność do pracy. Podniósł, że wprawdzie ma świadomość istnienia przerwy w ubezpieczeniu, ale nieoficjalna praca za granicą było jedyną możliwą drogą zatrudnienie tam przed wejściem Polski do Unii Europejskiej. Podkreślił, że po powrocie do kraju podjął pracę, lecz uległ ciężkiemu wypadkowi, wskutek którego stał się kaleką dotkniętym przewlekłą choroba pourazową. Podał też, że pozostaje pod opieką i na utrzymaniu matki, której dochód sprowadza się do świadczenia emerytalnego w kwocie 556 zł. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 tej ustawy, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje rozstrzygnięcie zapadłe w sprawie z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych powyżej kryteriów należy stwierdzić, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach. Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z treści przedmiotowego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. W sprawie niniejszej bezsporne jest, że R. G. orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy od ustania uprawnień do świadczenia rehabilitacyjnego, czyli od 23 stycznia 2007 r. Udowodniony zaś okres składkowy i nieskładkowy do dnia 22 stycznia 2007 r. wyniósł 9 lat, 4 miesiące i 18 dni, a w okresie przerwy w zatrudnieniu wynoszącej aż 7 lat nie zaistniały żadne szczególne okoliczności, które uniemożliwiałyby skarżącemu podjęcie zatrudnienia objętego ubezpieczeniem społecznym. Oznacza to, że w okresie wykazanej przerwy skarżący nie wykonywał żadnej działalności połączonej z ubezpieczeniem, chociaż był wówczas osobą zdrową i zdolną do pracy - nie była orzeczona wobec niego całkowita niezdolność do pracy. Należy również podzielić stanowisko organu wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, zgodnie z którym wykonywanie pracy za granicą, nieobjętej ubezpieczeniem społecznym w kraju jest wyborem skarżącego. Skarżący nie wykazał też, że w okresie poprzedzającym zatrudnienie za granicą bezskutecznie poszukiwał pracy połączonej z ubezpieczeniem społecznym. Analizując przedmiotową sprawę, Sąd nie dopatrzył się przekroczenia granic uznania administracyjnego przez organ, który w sposób wnikliwy rozpatrzył sporną kwestię i jej rozstrzygnięcie uzasadnił. W ocenie Sądu, organ prawidłowo ustalił, przy istnieniu pozostałych przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy, że brak jest szczególnych okoliczności, których zaistnienie może usprawiedliwiać niespełnienie warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. W orzecznictwie przyjmuje się, że winny to być okoliczności niezależne od ubezpieczonego i niezawinione przez niego. Przy ustalaniu prawa do świadczenia na tej podstawie organ rentowy bierze też pod uwagę łączny okres ubezpieczenia na przestrzeni całego życia pracownika. Okres ten powinien być zatem adekwatny do jego wieku, a niespełnienie przez ubezpieczonego warunków do uzyskania świadczenia winno wynikać ze szczególnych okoliczności niezależnych od ubezpieczonego i niemożliwych do pokonania. W rozpatrywanej sprawie organ prawidłowo zatem uznał, że w przypadku skarżącego, urodzonego w dniu [...] marca 1971 r., z udokumentowanym okresem ubezpieczeniowym wynoszącym niecałe 9 lat i 5 miesięcy i wykazaną przerwą w ubezpieczeniu wynoszącą 7 lat, nie zachodzi wyżej wymieniona adekwatność. W ocenie Sądu, brak jest usprawiedliwienia dla przerwy w ubezpieczeniu skarżącego, a poczynione i w tym zakresie ustalenia organu były prawidłowe. Również sama trudna sytuacja materialna osoby wnoszącej o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, nie może być samoistna podstawą do przyznania tego świadczenia. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 w zw. z art. 132 - Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji.