II SA/Wa 1660/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Kołodziej, Sędziowie WSA Stanisław Marek Pietras, Andrzej Góraj (spr.), Protokolant referent stażysta Aleksandra Olczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 listopada 2012 r. sprawy ze skargi M. O. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po rozpatrzeniu wniosku M. O. z dnia [...] lutego 2012 r. o przyznanie emerytury w drodze wyjątku, decyzją z dnia [...] maja 2012 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227), odmówił przyznania wskazanego świadczenia. Pismem z dnia [...] maja 2012 r. M. O. zwróciła się do Prezesa ZUS z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. W treści wniosku wymieniona podniosła, że choroba córki (córka od 10 roku życia chorowała na [...], a od 15 roku życia przestała [...]), trwająca ponad 20 lat, zakończona śmiercią dziecka, stanowi okoliczność, z powodu której nie mogła podjąć pracy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu przedmiotowego wniosku, decyzją z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.) – dalej: K.p.a., utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] maja 2012 r. W uzasadnieniu organ stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił jednocześnie, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie. Organ podniósł, że w toku postępowania ustalono, że wnioskodawczyni nie spełniła przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek których nie nabyła ona uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Prezes ZUS wyjaśnił, że okolicznością szczególną może być jedynie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Organ odwoławczy wskazał, że wnioskodawczyni osiągnęła wiek emerytalny w dniu [...] sierpnia 2001 r. Udokumentowała 5 lat, 3 miesiące i 19 dni okresów składkowych oraz 1 rok, 9 miesięcy i 7 dni okresów nieskładkowych oraz 3 lata, 9 miesięcy i 26 dni okresów pracy w gospodarstwie rolnym. Okresy nieskładkowe zostały ograniczone do 1/3 udowodnionych okresów składkowych. Łącznie uznano za udowodnione 10 lat, 10 miesięcy i 22 dni okresów składkowych, nieskładkowych i uzupełniających. Organ II instancji podniósł, iż wprawdzie świadczenie w drodze wyjątku nie jest wprost uzależnione od stażu pracy, to jednak staż ten nie może pozostawać bez wpływu na ocenę wystąpienia warunków przewidzianych w tym przepisie. Prezes ZUS wyraził pogląd, że dotychczasowy okres ubezpieczenia powinien być adekwatny do wieku wnioskodawczyni, a tylko wykazanie, że niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym spowodowały okoliczności niemożliwe do przezwyciężenia, może skutkować przyznaniem świadczenia w drodze wyjątku. Z dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy wynika, że w okresie od [...] czerwca 1961 r. do [...] stycznia 1996 r., tj. przez ponad 34 lata ww. nie wykonywała zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. We wskazanym okresie nie była wobec niej orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Przyczyną braku uprawnień do emerytury na podstawie ustawy nie był zatem stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od woli osoby ubezpieczonej, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec. Prezes ZUS wskazał, że z kwestionariusza dotyczącego okresów składkowych i nieskładkowych oraz z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wynika, że wnioskodawczyni w latach 1962-1994 sprawowała opiekę nad dziećmi. Organ, odnosząc się do powyższego, wyjaśnił, że rezygnacja z zatrudnienia na rzecz opieki nad dziećmi nie usprawiedliwia braku odpowiedniego okresu ubezpieczenia i nie wystarcza do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W ocenie organu odwoławczego, poświęcenie się obowiązkom rodzinnym nie może być uznane za szczególną okoliczność, usprawiedliwiającą bezczynność zawodową i dającą tytuł do świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Prezes ZUS wskazał, że z zaświadczenia PUP z [...] lipca 2011 r. wynika, że w wykazanej przerwie w ubezpieczeniu wnioskodawczyni była zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku od [...] listopada 1994 r. do [...] stycznia 1996 r. Organ odwoławczy podkreślił, że fakt zarejestrowania w charakterze osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku nie może być uznany za szczególną okoliczność w rozumieniu ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Okres pozostawania bez pracy, nawet potwierdzony formalną rejestracją bezrobotnego w urzędzie pracy, nie może zostać uwzględniony, ponieważ w rozumieniu przepisów ustawy nie stanowi ani okresu składkowego, ani nieskładkowego. Tym samym, w ocenie organu drugiej instancji, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na stwierdzenie, że ww. nie spełnia warunków do świadczenia przyznawanego na zasadach ogólnych na skutek szczególnych okoliczności, co wyklucza możliwość przyznania jej świadczenia na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Prezes ZUS dodał ponadto, że bardzo trudne warunki materialne wnioskodawczyni nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Pismem z dnia [...] sierpnia 2012 r. M. O. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...], wnosząc o jej uchylenie, rozpoznanie sprawy także pod nieobecność skarżącej oraz dopuszczenie dowodu z dokumentów dołączonych do skargi. Skarżąca podkreśliła, że rezygnacja z zatrudnienia podyktowana była koniecznością opieki nad chorą córką aż do chwili jej śmierci w 1994 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Oceniając przedmiotową decyzję według powyższych kryteriów, uznać należy, iż powinna zostać wyeliminowana z obrotu prawnego, jako wadliwa. Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny tego, czy organ drugiej instancji uzasadnił w sposób prawidłowy skarżone rozstrzygnięcie. Zgodnie z wymogiem art. 107 § 3 K.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji winno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Zestawiając treść wyżej powołanej normy prawnej z sytuacją faktyczną, z jaką organ zetknął się na poziomie postępowania odwoławczego, pojawia się konkluzja, iż organ drugiej instancji winien przede wszystkim odnieść się do zarzutów i argumentów strony, sformułowanych w odwołaniu. Na tym etapie postępowania administracyjnego nie wystarczy bowiem samo przedstawienie przez organ motywów, jakimi kierował się wydając decyzję. Koniecznym jest również wykazanie swych racji przez pryzmat zarzutów przedstawionych przez stronę w odwołaniu. Inaczej rzecz ujmując, na organie spoczywa ciężar zbicia argumentacji odwołania. Przechodząc do realiów niniejszej sprawy wskazać należy, iż okolicznością niesporną jest, że strona w odwołaniu starała się wykazać organowi istnienie okoliczności wyjątkowych, które uniemożliwiły jej wypracowania stażu adekwatnego do wieku. W tym celu powołała się na okoliczność sprawowania opieki nad nieuleczalnie chorą córką. Poza sporem pozostaje również okoliczność, iż organ w skarżonej decyzji nie wypowiedział się co do trafności powyższego poglądu strony. Nie odniósł się do szczegółów twierdzeń strony kwitując je tylko stwierdzeniem, że rezygnacja z zatrudnienia na rzecz opieki nad dzieckiem nie usprawiedliwia braku odpowiednio długiego okresu zatrudnienia. Powyższe zaniechanie organu świadczy, w ocenie tutejszego Sądu, o tym, iż uzasadnienie skarżonej decyzji jest niepełne i nie spełnia kryteriów przewidzianych w przepisie art. 107 § 3 K.p.a. To zaś sprawia, iż strona, jak również Sąd administracyjny, zostały pozbawione możliwości weryfikacji poglądu organu i jego stanowiska, odnośnie zarzutów odwołania. W związku z powyższym, uznając że skarżona decyzja narusza prawo, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w pkt 1 wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 wyroku zostało wydane w myśl art. 152 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ponownie rozpoznając sprawę organ będzie zobligowany do wyjaśnienia tego, czy stan zdrowia córki skarżącej wymagał sprawowania nad nią notorycznie opieki, a jeśli tak, to jak długo istniał taki stan. Będzie też zobligowany do zbadania tego, czy opiekę nad chorym dzieckiem mogła sprawować wyłącznie skarżąca, czy też inny członek rodziny. Dopiero wyjaśnienie powyższych kwestii umożliwi organowi ocenę zasadności wniosku, a więc ocenę tego, czy powyższe okoliczności, podniesione przez skarżącą, mogą tłumaczyć brak wypracowania przez stronę stażu pracy adekwatnego do wieku. ----------------------- 5