II SA/Wa 1662/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Antoniuk (spr.), Sędziowie WSA Karolina Kisielewicz, Łukasz Krzycki, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 listopada 2018 r. sprawy ze skargi W. M. i M. M. na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie przetwarzania danych osobowych 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, 2. zasądza od Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych solidarnie na rzecz skarżących W. M. i M. M. kwotę 200 (słownie: dwieście złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania. Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych (dalej "GIODO") decyzją z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] działając na podstawie 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymał w mocy swoja poprzednią decyzję z dnia [...] października 2017 r. nr [...] nakazującą wspólnikom spółki [...] s.c., tj. W. M., prowadzącemu działalność gospodarczą pod firmą [...], wspólnik spółki cywilnej "[...]", z siedzibą w [...] oraz M. M., prowadzącej działalność gospodarczą pod firmą [...], wspólnik spółki cywilnej "[...]", z siedzibą w [...] (dalej łącznie "wspólnicy"), udostępnienie na rzecz J. G. danych osobowych w zakresie adresów IP komputerów użytkowników, którzy umieścili komentarze na podanych w tej decyzji stronach internetowych oraz umarzającą postępowanie w pozostałym zakresie. Do wydania powyższej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym: J. G. wniósł do Biura GIODO skargę na odmowę udostępnienia mu przez wspólników danych osobowych w zakresie adresów IP komputerów, imion, nazwisk, adresów zamieszkania lub pobytu, numeru PESEL albo NIP oraz serii i numerów dowodów osobistych użytkowników, którzy umieścili komentarze: na stronie internetowej [...] w dniu [...] stycznia 2015 r. pod nickami: "[...]", "[...]",[...]",[...]"; na stronie internetowej [...] w dniu [...] stycznia 2015 r. na pod nickiem: [...]"; na stronie internetowej [...] w dniu [...] stycznia 2015r. pod nickiem: [...]"; na stronie internetowej [...] w dniu [...] stycznia 2015 r. pod nickami [...]",[...]",[...]",[...]", w dniu [...] grudnia 2014 r. pod nickiem [...]" w dniu [...] stycznia 2015 r. pod nickiem "[...]" na stronie internetowej[...], w dniu [...] grudnia 2014 r. o nicku: [...]"; na stronie internetowej [...] w dniu [...] grudnia 2014 r. o nicku [...]"; na stronie internetowej [...] w dniu [...] grudnia 2014 r. pod nickami [...]",[...]", w dniu [...] grudnia 2014 r. o nicku "[...]"; na stronie internetowej [...] w dniu [...] grudnia 2014 r. o nicku [...]",[...]",[...]",[...]", "[...]", w dniu [...] grudnia 2014 r. pod nickiem [...]", w dniu [...] listopada 2014 r. o nickach "[...]", "[...]",[...]",[...]", "[...]"; na stronie internetowej [...] w dniu [...] listopada 2014 r. o nickach [...]",[...]",[...]",[...]", w dniu [...] listopada 2014 r. o nickach "[...]",[...]", w dniu [...] listopada 2014 r. o nickach "[...]" oraz [...]", Decyzją z dnia [...] października 2017 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 12 pkt 2 i art. 22 oraz art. 18 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 23 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (t. j. Dz.U. z 2016 r. poz. 922), GIODO nakazał wspólnikom udostępnienie na rzecz J. G. danych osobowych w zakresie adresów IP komputerów użytkowników, którzy umieścili komentarze na podanych wyżej stronach internetowych oraz umorzył postępowanie w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w toku postępowania ustalił, iż wspólnicy są administratorem danych osobowych użytkowników wyłącznie w zakresie numerów IP urządzeń, z których dokonali oni ww. wpisów. Wspólnicy w wyjaśnieniach z dnia [...] lipca 2017 r. wskazali, że poprzez administratora systemu mają do niego dostęp w części dotyczącej ich portalu, co jest równoznaczne z dostępem do komentarzy zamieszczanych pod artykułami na ich stronie. Widoczny jest tam nick, tekst komentarza, data oraz IP komputera z którego komentarz został wysłany. W wyjaśnieniach z dnia [...] czerwca 2017 r. wspólnicy wskazali natomiast, że ich portal nie zbiera, nie przechowuje ani nie archiwizuje danych osobowych w zakresie imion, nazwisk, adresów zamieszkania, czy nr PESEL. Ponadto organ ustalił, że w związku z zamiarem dochodzenia roszczeń od użytkowników J. G. zwrócił się do wspólników z wnioskiem o udostępnienie danych osobowych użytkowników w zakresie adresów IP komputerów, imion, nazwisk, adresów zamieszkania lub pobytu, numeru PESEL albo NIP oraz serii i numerów dowodów osobistych użytkowników. Wspólnicy w wyjaśnieniach z dnia [...] czerwca 2016 r. przyznali wprost, że wpłynął do nich wniosek J. G. o udostępnienie ww. danych użytkowników, niemniej odmówili oni ich udostępnienia. W dalszej części uzasadnienia decyzji GIODO przytoczył treść art. 7 pkt 2, pkt 4 i pkt 6, art. 23 ust. 1 pkt 1-5 oraz ust. 6 ustawy o ochronie danych osobowych. GIODO wskazał także, że katalog przesłanek legalizujących przetwarzanie danych osobowych przez administratora tych danych zawarty w art. 23 ust. 1 pkt 1-5 ustawy ma charakter zamknięty. Tym samym, przetwarzanie danych osobowych jest dopuszczalne jedynie w przypadkach wskazanych ww. przepisie ustawy. Każda z ww. przesłanek ma charakter autonomiczny i niezależny, co oznacza, że spełnienie co najmniej jednej z nich stanowi w danym przypadku o zgodnym z prawem przetwarzaniu danych osobowych. Zgoda osoby, której dane dotyczą nie jest jedyną podstawą uprawniającą do przetwarzania jej danych osobowych. Proces przetwarzania danych będzie zatem zgodny z przepisami ustawy również wtedy, gdy administrator danych albo odbiorca danych wykaże spełnienie innej z ww. przesłanek ustawy, w tym np. przesłankę przetwarzania danych gdy jest to niezbędne dla wypełnienia prawnie usprawiedliwionego celu realizowanego przez administratora danych albo odbiorcę danych. Organ podniósł, że wspólnicy są administratorem danych osobowych użytkowników w zakresie numeru IP urządzeń, z których dokonali oni ww. wpisów, zaś J. G. jest odbiorcą danych w rozumieniu ww. art. 7 pkt 6 ustawy o ochronie danych. Jednocześnie, w ocenie GIODO, J. G. w niniejszym postępowaniu wykazał fakt istnienia po jego stronie prawnie usprawiedliwionego celu, tj. zamiaru skierowania odpowiedniego powództwa przeciwko użytkownikom, jak również wykazał, że planowane przetwarzanie ww. danych użytkowników nie naruszy ich praw i wolności. Zdaniem GIODO niezbędność dysponowania przez J. G. informacjami indywidualizującymi osoby, przeciwko którym zamierza on skierować powództwa w związku z zarzutem naruszenia jej dóbr osobistych, nie budzi wątpliwości. Zgodnie bowiem z art. 126 § 1 K.p.c. każde pismo procesowe (w tym pozew) powinno zawierać m.in. oznaczenie sądu, do którego jest skierowane, imię i nazwisko lub nazwę stron, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników. Zgodnie natomiast z art. 126 § 2 K.p.c. gdy pismo procesowe jest pierwszym pismem w sprawie, powinno ponadto zawierać oznaczenie przedmiotu sporu oraz m.in. oznaczenie miejsca zamieszkania lub siedziby i adresy stron, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników. W ocenie GIODO w związku z tym, że J. G. nie dysponuje żadnymi informacjami o użytkownikach, które pozwoliłyby mu skutecznie wytoczyć przeciwko nim określone postępowania cywilne, zasadne jest przyjęcie, że podejmowanie przez niego działań zmierzających do ustalenia tożsamości użytkowników, w celu skierowania przeciwko nim roszczeń cywilnoprawnych mieści się w pojęciu usprawiedliwionego celu. Zdaniem organu udostępnienie przez wspólników na rzecz J. G. określonych danych osobowych użytkowników nie naruszy w niniejszej sprawie ich praw i wolności. Przyjęcie przeciwnego stanowiska prowadziłoby bowiem do przyznania bezzasadnej ochrony przed ewentualną odpowiedzialnością cywilnoprawną za swoje działanie, osobom, które mogły dopuścić się naruszenia dóbr osobistych J. G. Ponadto organ wskazał, że zgodnie z art. 18 ust. 6 ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (Dz. U. z 2016 r. poz. 1030 ze zm.), usługodawca nieodpłatnie udostępnia dane (w tym dane eksploatacyjne w postaci nr IP), o których mowa w ust. 1-5 ustawy, organom państwa uprawnionym na podstawie odrębnych przepisów na potrzeby prowadzonych przez nie postępowań. GIODO podkreślił, że wynikający z przedmiotowej regulacji obowiązek udostępnienia określonych danych na rzecz organów państwa w żadnym razie nie oznacza, że dane te nie mogą zostać udostępnione także innym podmiotom, w przypadku, gdy podmioty te wykażą spełnienie istnienia przesłanki legalności przetwarzania danych osobowych, o której mowa w cytowanym art. 23 ust. 1 pkt 5 ustawy o ochronie danych osobowych. Organ zaznaczył, że taka interpretacja art. 18 ust. 6 ustawy o świadczeniu usług znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych, przywołując tezy wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 sierpnia 2013 r., sygn. akt I OSK 1666/12 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 lipca 2014 r., sygn. akt II SA/Wa 569/14. Podsumowując swoje rozważania GIODO stwierdził, że wspólnicy bezzasadnie odmówili udostępnienia na rzecz J. G. danych osobowych użytkowników w zakresie adresów IP urządzeń, z których dokonali oni ww. wpisów. Zwrócił się on bowiem do wspólników z pisemnym wnioskiem o udostępnienie określonych danych, uzasadniając istnienie po jej stronie usprawiedliwionego celu, tj. zamiaru dochodzenia roszczeń. Jednocześnie wykazał, że udostępnienie przez wspólników określonych danych użytkowników nie naruszy ich praw i wolności. Odnosząc się do kwestii przetwarzania przez wspólników danych osobowych użytkowników, którzy dokonali ww. wpisów, w zakresie imion, nazwisk, adresów zamieszkania lub pobytu, numeru PESEL albo NIP oraz serii i numerów dowodów osobistych użytkowników, GIODO podniósł, że zgodnie z art. 105 § 1 K.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Organ wskazał, że z jego ustaleń wynika, iż na dzień wydania decyzji wspólnicy nie przetwarzają danych osobowych użytkowników w zakresie imion, nazwisk, adresów zamieszkania lub pobytu, numeru PESEL albo NIP oraz serii i numerów dowodów osobistych użytkowników. GIODO uznał, że dalsze prowadzenie postępowania w tym zakresie należy uznać za bezprzedmiotowe, ponieważ organ administracji nie ma możliwości wydania decyzji rozstrzygającej sprawę co do istoty w ww. zakresie. Wobec tego organ zobowiązany jest na mocy art. 105 § 1 K.p.a. do umorzenia postępowania w tym zakresie. Od decyzji tej wspólnicy złożyli wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] lutego 2018 r. GIODO utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] października 2017 r. W uzasadnieniu decyzji organ podtrzymał argumentację zawartą w swojej poprzedniej decyzji. W. M. i M. M. wnieśli na powyższą decyzję GIODO z dnia [...] lutego 2018 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 105 § 1 K.p.a. poprzez nieumorzenie postępowania administracyjnego w sytuacji, gdy stało się ono bezprzedmiotowe, bowiem przedmiotem postępowania nie są prawa zbywalne, a osoba inicjująca postępowanie J. G. zmarł w dniu [...] grudnia 2017 r., co obligowało organ do uchylenia decyzji poprzedzającej i umorzenia postępowania; a uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem skutkuje nieważnością decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 5) K.p.a. W oparciu o powyższy zarzut skarżący wnieśli o: stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji w całości, ewentualnie, uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji i umorzenie postępowania. Ponadto skarżący wnieśli o: wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji przez organ; w przypadku nieuwzględniania przez organ powyższego wniosku wnieśli o wstrzymanie wykonania decyzji przez sąd; przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego z załączonego do skargi dokumentu - Postanowienia Komisarza Wyborczego w [...] z dnia [...] grudnia 2017r. (znak: [...]) - na okoliczność śmierci J. G.; rozpoznanie sprawy w postępowaniu uproszczonym; przeprowadzenie postępowania autokontrolnego przez organ. W uzasadnieniu skargi skarżący wyjaśnili, że od czasu złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy do chwili wydania decyzji przez GIODO wskutek ponownego rozpoznania sprawy doszło do śmierci podmiotu inicjującego postępowania i na rzecz którego zostały orzeczone obowiązki wskazane w decyzji. Skarżący podnieśli, że w związku z faktem, iż decyzja nie dotyczy praw zbywalnych ani dziedzicznych, spadkobiercy p. J. G. nie są podmiotami legitymowanymi do wstąpienia do postępowania na podstawie art. 30 § 4 K.p.a. Podstawą bowiem zainicjowania postępowania w niniejszej sprawie było ewentualne wszczęcie postępowania o ochronę dóbr osobistych, które jako prawa niemajątkowe są niezbywalne i nie podlegają dziedziczeniu. Ponadto wskazane w decyzji komentarze nie zostały również opublikowane po śmierci J. G., tak więc nie mogą one dotyczyć tzw. kultu pamięci osoby zmarłej. W związku z powyższym, na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie stało się bezprzedmiotowe i powinno zostać umorzone z urzędu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. GIODO podniósł, że brak jest dowodów wskazujących na śmierć J. G.. Organ zarzucił także, że skarżący w toku postępowania nie podnosili tej okoliczności. Organ stwierdził także, że brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, albowiem nie zachodzi żadna z przesłanek określonych w art. 156 § 1 K.p.a. Postanowieniem dnia 27 czerwca 2018 r., sygn. akt II SA/Wa 693/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę w tej sprawie, wskazując w uzasadnieniu, że skarżący nie uiścili wpisu od skargi. W dniu 23 lipca 2018 r. M. M. wniosła zażalenie na powyższe postanowienie, podnosząc, że wpis od skargi został uiszczony. Skarżąca jednocześnie wyjaśniła, że w tytule przelewu zamiast sygnatury akt sprawy błędnie wpisano numer zaskarżonej decyzji. Do zażalenia skarżąca dołączyła wydruk potwierdzenia uiszczeniu wpisu. Postanowieniem z dnia 28 sierpnia 2018 r., sygn. akt II SA/Wa 693/18, Sąd, na podstawie art. 195 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), dalej "P.p.s.a.", uchylił postanowienie z dnia 27 czerwca 2018 r. Sprawa została ponownie zarejestrowana w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie pod sygnaturą II SA/Wa 1662/18. W dniu 10 września 2018 r., na żądanie Sądu, Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w [...] nadesłał odpis skrócony aktu zgonu J. G., z którego wynika, że osoba ta zmarła w dniu [...] grudnia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Stosownie do treści art. 119 pkt 1 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli decyzja lub postanowienie są dotknięte wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach albo wydane zostały z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188, z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja dotknięta jest wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Podnieść należy, że J. G., na żądanie którego GIODO wszczął postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją, zmarł w dniu [...] grudnia 2017 r. Nastąpiło to zatem po złożeniu przez skarżących wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z dnia [...] października 2017 r., a przed wydaniem zaskarżonej decyzji. Okoliczność tą potwierdza złożony do akt niniejszej sprawy przez Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] odpis skrócony aktu zgonu J. G. Kodeks postępowania administracyjnego wprawdzie nie zawiera przepisu, który stwierdzałby, że osoba zmarła nie może być stroną w sprawie, jednak wynika to z samej konstrukcji pojęcia strony (por. Janusz Borkowski [w:] B. Adamiak, J. Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", Warszawa 1996 , s. 183) i jej zdolności prawnej, którą ocenia się według przepisów prawa cywilnego (art. 30 § 1 K.p.a.). Zdolność prawna osoby fizycznej ustaje z chwilą jej śmierci. Konsekwencją utraty zdolności prawnej jest to, że w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć i prowadzić postępowania administracyjnego i wydać decyzji. Decyzja taka rażąco naruszałaby prawo (patrz: wyrok NSA z dnia 27 kwietnia 1983 r., sygn. akt II SA 261/83, z glosą M. Stahl, OSP 1984/5/108; uchwała NSA z dnia 22 września 1997 r., sygn. akt FPS 6/97, ONSA 1998/1/1; wyrok NSA z dnia 20 września 2002 r., sygn. akt I SA 428/01, niepublikowany, treść [w:] Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://cbois.nsa.gov.pl/; wyrok NSA z dnia 11 marca 2008 r., sygn. akt I OSK 1959/06, niepublikowany, treść[w:] System Informacji Prawnej LEX nr 505429). Na ocenę o zaistnieniu wad, o których mowa w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. nie ma wpływu to, czy organ wiedział o śmierci strony postępowania. Powołany przepis w ogóle nie nawiązuje do wiedzy organu o okolicznościach skutkujących nieważnością decyzji. Istnienie omawianej wady nie jest także uwarunkowane wpływem naruszenia na wynik sprawy. Konstatacja ta jest efektem odczytania treści art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Nadto, zwrócić trzeba uwagę na brzmienie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Dyspozycja tego przepisu, tj. stwierdzenie przez wojewódzki sąd administracyjny nieważności zaskarżonego aktu, nie jest uzależniona od wpływu uchybienia (przyczyny określonej w art. 156 K.p.a.) na wynik sprawy. Przesłanka wpływu na wynik sprawy jest zaś przecież wyraźnie wskazywana w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a. Rozpatrując sprawę ponownie organ weźmie pod uwagę, że dane osobowe J. G. należały do jego dóbr osobistych i w związku z tym, co słusznie podniesiono w skardze, jego spadkobiercy nie mogą wstąpić do postępowania, na podstawie art. 30 § 4 K.p.a. W związku z tym organ wyda decyzję, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. i uchyli decyzję z dnia [...] października 2017 r. oraz umorzy postępowanie w całości. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a orzekł, jak w sentencji wyroku. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200, art. 205 § 1 oraz 210 § 2 P.p.s.a.