II SA/Wa 1663/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Szustakiewicz Sędziowie WSA Ewa Pisula - Dąbrowska WSA Ewa Grochowska - Jung (spr.) Protokolant Maria Zawada po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lutego 2009 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] października 2008 r. nr [...] w przedmiocie przyznania świadczenia pieniężnego należnego przez okres roku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej - oddala skargę Minister Obrony Narodowej decyzją nr [...] z dnia [...] października 2008 r. wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w S. nr [...] z dnia [...] sierpnia 2008 r. w przedmiocie przyznania R. K. świadczenia pieniężnego przysługującego przez okres jednego roku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej. W uzasadnieniu organ wskazał, iż Dowódca [...] Okręgu Wojskowego decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 2002 r. wypowiedział R. K. stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej na podstawie art. 78 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 1997 r. Nr 10, poz. 55 ze zm.). Zwolnienie z zawodowej służby wojskowej nastąpiło z dniem 31 stycznia 2003 r. na wniosek żołnierza w skróconym terminie wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej. W dniu 17 stycznia 2003 r. zainteresowany zwrócił się z wnioskiem do Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w S. o jednorazowe wypłacenie uposażenia przysługującego za okres od dnia 1 lutego 2003 r. do dnia 31 stycznia 2004 r. Przedmiotowe świadczenie zostało wypłacone przez Wojskowe Biuro Emerytalne w S. w wysokości 26.824,80 zł (przelewami z dnia 13 lutego i z dnia 1 maja 2003 r.). Następnie Dowódca Wojsk Lądowych decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 2006 r. stwierdził nieważność decyzji Dowódcy [...] Okręgu Wojskowego nr [...] z dnia [...] grudnia 2002 r. Rozkazem personalnym Dyrektora Departamentu Kadr MON nr [...] z dnia [...] lutego 2008 r. na podstawie art. 111 pkt 9 lit. a, art. 114 ust. 5 oraz art. 115 ust. 1 pkt 2 i ust. 4 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (t.j. Dz. U. z 2008 r. Nr 141, poz. 892) zwolniono R. K. z zawodowej służby wojskowej i przeniesiono do rezerwy z dniem 31 lipca 2008 r. wskutek upływu terminu wypowiedzenia stosunku służbowego dokonanego przez żołnierza zawodowego. W dniu 19 sierpnia 2008 r. zainteresowany złożył wniosek do Wojskowego Biura Emerytalnego w S. w sprawie jednorazowej wypłaty (z góry) świadczenia pieniężnego, przysługującego żołnierzowi przez okres jednego roku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej za okres od dnia 1 sierpnia 2008 r. do dnia 31 lipca 2009 r. Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego w S. decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2008 r. przyznał R. K. świadczenie pieniężne przez okres jednego roku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej i w tym samym dniu dokonał przelewu wypłaty uzupełniającej w wysokości kwoty netto 10.194,87 zł za okres od dnia 1 sierpnia 2008 r. do dnia 31 lipca 2009 r. Wypłacone świadczenie stanowiło wyrównanie pomiędzy należnym uposażeniem wraz z dodatkami o charakterze stałym w ostatnim dniu pełnienia zawodowej służby wojskowej, a uposażeniem pobranym przez wymienionego z góry za okres od dnia 1 lutego 2003 r. do dnia 31 stycznia 2004 r. z tytułu nieskutecznego zwolnienia z zawodowej służby wojskowej. Od powyższej decyzji R. K. złożył w dniu 1 września 2008 r. odwołanie. Minister Obrony Narodowej decyzją nr [...] z dnia [...] października 2008 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ wskazał, iż zgodnie z treścią art. 95 pkt 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2008 r. Nr 141, poz. 892) - żołnierzowi zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej niezależnie od odprawy, o której mowa w art. 94 ustawy, przysługuje także przez okres jednego roku po zwolnieniu ze służby wypłacane co miesiąc świadczenie pieniężne w wysokości kwoty uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, należnego w ostatnim dniu pełnienia służby. Bezsporne jest, iż R. K. za okres od dnia 1 lutego 2003 r. do dnia 31 stycznia 2004 r. wypłacono jednorazowo z góry dwunastomiesięczne uposażenie w związku ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej. Spełnienie przesłanki zwolnienia umożliwiło dokonanie wypłaty tej należności przez Dyrektora WBE w S. Natomiast decyzja stwierdzająca nieważność innej decyzji administracyjnej tworzy nową sytuację prawną, a mianowicie pozbawia wadliwą decyzję zdolności wywoływania skutków prawnych ex tunc. Stwierdzenie nieważności decyzji o wypowiedzeniu wymienionemu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej usunęło ją z obrotu prawnego i nie tylko przywróciło stan poprzedni, lecz zniosło jej skutki prawne. Konsekwencją takiego ustalenia jest konieczność przywrócenia stanu prawnego przed wydaniem wadliwej decyzji. Skoro tak, to wypłacone odwołującemu z tego tytułu świadczenie jest świadczeniem nienależnie pobranym. Konieczne jest rozróżnienie świadczenia nienależnie pobranego od świadczenia nienależnego. W niniejszej sprawie pobrane świadczenie jest świadczeniem nienależnie pobranym, ponieważ odpadły podstawy jego przyznania. Natomiast nie jest to świadczenie nienależne, skoro w dacie przyznania świadczenia - wnioskodawca spełniał ustawowe przesłanki do jego otrzymania. Stwierdzenie, że świadczenie zostało nienależnie pobrane w żadnym wypadku nie wyklucza jego zwrotu. Tak więc zdaniem organu, w sytuacji gdy odprawa powołana w art. 95 cytowanej ustawy razem z innymi należnościami pieniężnymi przysługujących przy zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej obwarowane są zastrzeżeniem jednorazowości, brak jest podstaw uzasadniających dwukrotną wypłatę uposażenia z tego samego tytułu. Skoro odwołującemu wypłacono już świadczenie pieniężne z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej to mimo, że decyzja o zwolnieniu została uchylona nie ma on prawa do uzyskania kolejnego świadczenia pieniężnego z tego samego tytułu, natomiast posiada co najwyżej prawo do odpowiedniego uzupełnienia otrzymanej należności, uwzględniające podwyżkę należnego uposażenia. W tej sytuacji organ wojskowy dokonał zaliczenia należności uprzednio wypłaconej na poczet należności wypłaconej za okres od dnia 1 sierpnia 2008 r. do dnia 31 lipca 2009 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie R. K. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej i zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego i art. 95 pkt 1, art. 96 ust. 1, art. 77, art. 103 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2008 r. Nr 141, poz. 892). Zdaniem skarżącego, organy obu instancji postępowania administracyjnego w związku z nieskutecznym zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej i ponownym zwolnieniem ze służby, dokonując wyliczenia i wypłaty należnego świadczenia w wysokości różnicy pomiędzy kwotą należną w dacie (skutecznego) zwolnienia, a kwotą świadczenia poprzednio wypłaconego, naruszyły postanowienia ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Dokonane potrącenie uważa za bezpodstawne. Na poparcie swoich żądań wskazuje na treść uzasadnień orzeczeń sądów administracyjnych, których stanowiska zachowują przydatność w jego sprawie. Skarżący podniósł również zarzut nieważności decyzji z uwagi na brak podpisu przez osobę uprawnioną do reprezentowania Ministra Obrony Narodowej. W odpowiedzi na skargę Minister Obrony Narodowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe argumenty faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie zaznaczyć należy, iż bezsporne jest w sprawie, że skarżącemu przysługuje uprawnienie do otrzymania przez okres roku po zwolnieniu ze służby świadczenia wypłacanego co miesiąc w wysokości kwoty uposażenia zasadniczego z dodatkami o charakterze stałym, należnego w ostatnim dniu pełnienia służby (art. 95 pkt 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750 ze zm.). Natomiast istota sporu sprowadza się do ustalenia prawidłowej kwoty tego świadczenia w sytuacji, gdy już wcześniej wypłacono skarżącemu takie świadczenie w związku z wadliwym (jak się okazało później) zwolnieniem ze służby w 2003 r. Decyzja Dowódcy [...] Okręgu Wojskowego nr [...] z dnia [...] grudnia 2002 r. o wypowiedzeniu R. K. stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej została wyeliminowana z obrotu prawnego wskutek stwierdzenia jej nieważności decyzją Dowódcy Wojsk Lądowych nr [...] z dnia [...] grudnia 2006 r. Wyjaśnić zatem należy, że stwierdzenie nieważności jest aktem deklaratoryjnym, który działa z mocą wsteczną (ex tunc), czyli od daty wydania decyzji administracyjnej dotkniętej wadą. Decyzja o stwierdzeniu nieważności uchyla skutki prawne, jakie powstały od dnia doręczenia nieważnej decyzji, a organ nadzoru wydający decyzję o stwierdzeniu nieważności jedynie potwierdza ten fakt swoim rozstrzygnięciem. Zatem przykładając skutki prawne nieważności decyzji do przedmiotowego stanu faktycznego oraz stanu prawnego wynikającego z obowiązującej wówczas ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 1997 r. Nr 10, poz. 55 ze zm.) należy podnieść, że zwolnienia skarżącego z zawodowej służby wojskowej w 2003 r. w znaczeniu prawnym nie było. Skuteczne prawnie zwolnienie R. K. z zawodowej służby wojskowej miało więc miejsce tylko raz, tj. w 2008 r. Zatem stosownie do treści art. 72 ust. 2 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, skarżącemu, zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej w 2008 r., przysługiwało z tytułu tego zwolnienia tylko jedno roczne uposażenie zasadnicze wraz z dodatkami o charakterze stałym należne na ostatnio zajmowanym stanowisku, zgodnie z treścią art. 95 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Konieczne jest również odróżnienie prawa do uzyskania świadczenia z art. 95 pkt 1 powołanej wyżej ustawy od ustalenia wysokości tego świadczenia, ponieważ uprawnienie do świadczenia powstaje z mocy prawa - w związku ze zwolnieniem ze służby, natomiast do wojskowego biura emerytalnego należy kwestia wyliczenia kwoty przysługującego świadczenia. W rozpatrywanej sprawie w 2003 r. wypłacono skarżącemu świadczenie w związku ze zwolnieniem ze służby, ale zwolnienie to uznano później za wadliwe i to od samego początku oraz usunięto jego skutki prawne. W związku z usunięciem skutków prawnych wadliwego zwolnienia ze służby należało również wyjaśnić kwestię skutków faktycznych, w tym i związanych z wypłatą odpowiednich świadczeń na rzecz żołnierza. Art. 77 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych stanowi, że uposażenie i inne należności, o których mowa w art. 73, pobrane przez żołnierza zawodowego, przysługujące mu według zasad obowiązujących w dniu wypłaty, nie podlegają zwrotowi, jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej. Przepisy powołanej ustawy nie przewidują zwrotu przez żołnierza świadczenia pobieranego przez okres roku po zwolnieniu ze służby i taka decyzja nie została wydana. Natomiast Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego w S. ustalając w decyzji z dnia [...] sierpnia 2008 r. wysokość przysługującego świadczenia słusznie zaliczył w poczet należnego świadczenia kwotę wypłaconą już wcześniej, a zatem wyeliminował także skutki faktyczne decyzji usuniętej z obrotu prawnego. Nie sposób się również zgodzić z zarzutem skarżącego naruszenia przez Ministra Obrony Narodowej cytowanego wyżej art. 77 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Zdaniem skarżącego Minister Obrony Narodowej dokonał potrącenia pomimo braku przesłanek do jego dokonania. Takie stanowisko, zdaniem Sądu, nie jest zasadne. Wskazać bowiem należy, że potrącenie w cywilnoprawnym ujęciu dotyczy wzajemnie wymagalnych wierzytelności, a przedmiotowa sprawa rozpatrywana była na podstawie przepisów ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, regulującej władcze stosunki administracyjne. Nadto, instytucję potrącenia z uposażenia żołnierza reguluje art. 103 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Na mocy tego przepisu potrącenia można dokonać na podstawie prawomocnego orzeczenia o wymierzeniu kary pieniężnej, wydanego w postępowaniu dyscyplinarnym. Tymczasem wojskowy organ emerytalny nie dokonał potrącenia należnej kwoty, ale decyzją wydaną w postępowaniu jurysdykcyjnym ustalił wysokość przysługującej kwoty świadczenia. Podkreślenia wymagają również rozwiązania przyjęte w art. 96 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, z których wynika, iż świadczenie roczne przysługuje żołnierzowi, który pełnił służbę nieprzerwanie przez okres co najmniej piętnastu lat. Zatem przyjmując rozumowanie skarżącego, że świadczenie z art. 95 pkt 1 ustawy należy się za każde zwolnienie ze służby, uznać należałoby, że w przypadku skarżącego świadczenie z 2008 r. w ogóle nie przysługuje, ponieważ nie został spełniony warunek nieprzerwanej piętnastoletniej służby z uwagi na przerwę w służbie w latach 2003 - 2006 (od dnia zwolnienia w 2003 r. do czasu stwierdzenia nieważności tej decyzji). Treść art. 95 ust. 1 oraz treść dopełniającego go art. 96 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, z istoty swojej zakładają jednorazowość otrzymania przez żołnierza świadczenia pieniężnego należnego przez okres roku po zwolnieniu ze służby. Inne rozumienie tego przepisu - uznanie, że świadczenie to przysługuje w każdym przypadku zwolnienia z zawodowej służby wojskowej i do tego każdorazowo w pełnej wysokości, niezależnie od uprzedniego uzyskania tego świadczenia, w nadmierny sposób uprzywilejowywałoby żołnierzy kilkakrotnie zwalnianych ze służby i w drodze stwierdzenia nieważności decyzji zwalniającej, ponownie do służby przywracanych. Przedmiotowe świadczenie nie ma charakteru odszkodowawczego (nie jest to także odprawa), stąd takie interpretowanie powyższych przepisów naruszałoby prawa innych żołnierzy i w konsekwencji doprowadziłoby do ich nierównego traktowania. Prowadziłoby zatem do naruszenia konstytucyjnej zasady równości wyrażonej w art. 32 Konstytucji RP. Nie zasługuje również na uwzględnienie podniesiony przez skarżącego zarzut nieważności decyzji. Decyzja Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] października 2008 r. została bowiem podpisana przez Sekretarza Stanu Ministerstwa Obrony Narodowej do Spraw Społecznych i Profesjonalizacji C. P., który zgodnie z upoważnieniem Ministra Obrony Narodowej z dnia 14 lutego 2008 r. posiada upoważnienie do wydawania decyzji w sprawach świadczenia pieniężnego przysługującego żołnierzowi zawodowemu przez okres roku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji wyroku.