II SA/Wa 1666/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kania, Sędzia WSA Joanna Kruszewska-Grońska, Asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku oddala skargę. E. K. (dalej, jako: skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Prezes ZUS) z dnia [...] lipca 2023 r. w przedmiocie przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia Prezes ZUS przytoczył treść art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2022 r., poz. 504 ze zm., dalej, jako: ustawa) i wskazał, że wszystkie wymienione w tym przepisie muszą być spełnione łącznie aby możliwe było przyznane wnioskowanego świadczenia. Dalej Prezes ZUS wskazał, że z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że skarżąca pobiera rentę z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym. Przepisy ustawy z uwagi na uznaniowy charakter świadczenia określonego w art. 83 ustawy, o przyznaniu którego decyduje wyłącznie Prezes Zakładu, nie przewidują zbiegu tego świadczenia ze świadczeniami ustawowymi przyznawanymi przez organy emerytalno-rentowe. Biorąc pod uwagę, że skarżąca jest uprawniona do świadczenia przyznanego przez organ emerytalno - rentowy w trybie zwykłym, nie została spełniona jedna z przesłanek do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Z tym rozstrzygnięciem skarżąca nie zgodziła się i wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała na swój zły stan zdrowia spowodowany przebytym udarem i trudną sytuację finansową. Skarżąca podniosła, że ma orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, przyznaną rentę chorobową, zasiłek pielęgnacyjny i jest częściowo niezdolna do pracy. Skarżąca wyjaśniła, że brakuje jej pieniędzy na żywność, opłaty, leki i rehabilitację. Podała, że jej zdaniem nikt nie przyjmie do pracy kobiety w jej wieku, która porusza się o lasce. Skarżąca wniosła o przyznanie jej pomocy w postaci renty po mężu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którym ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z treści powołanego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące ubezpieczonemu bądź też pozostałym po nim członkom rodziny przyznanie świadczenia w drodze wyjątku: • po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; • po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej, objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; • po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. Należy w pełni zgodzić się z Prezesem ZUS, że w przypadku pobierania świadczeń emerytalno-rentowych na warunkach ustawowych nie można otrzymywać jednocześnie świadczenia w drodze wyjątku. Z akt rozpoznawanej sprawy wynika, że skarżąca pobiera świadczenie emerytalne. Skarżąca potwierdziła ten fakt także w skardze do sądu, a do wniosku o przyznanie prawa pomocy dołączyła decyzję Zakładu ZUS z dnia [...] stycznia 2024 r. o przyznaniu emerytury z urzędu. Tymczasem świadczenie w drodze wyjątku jest przewidziane, tylko dla osób, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym. Podkreślić należy, że świadczenie w drodze wyjątku nie jest niejako "dodatkiem" dla osoby już pobierającej świadczenie rentowe bądź emerytalne i nie może być przyznane w zbiegu z żadnym świadczeniem ustawowym. Z kolei stopień niezdolności do pracy bądź orzeczona niezdolność do samodzielnej egzystencji mogą ewentualnie uprawniać do świadczeń pielęgnacyjnych, ale w żadnym razie nie uzasadniają przyznania obok już pobieranej renty czy emerytury dodatkowo także świadczenia w drodze wyjątku. Powyższe świadczy o tym, iż skarżąca nie spełnia już pierwszej z ww. przesłanek do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. To przesądza o zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Sąd podkreśla, że rozumie trudną sytuację skarżącej jednakże należy podkreślić, że świadczenie w drodze wyjątku nie stanowi świadczenia socjalnego, zatem jego przyznanie nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby o nie się ubiegającej, nawet, gdy są one uzasadnione (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 2148/14, wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 września 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 1209/20, z dnia 6 października 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 89/20, z dnia 1 grudnia 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 1788/20, z dnia 18 grudnia 2020 r., sygn. akt II SA/Wa 1878/20, z dnia 19 stycznia 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 1235/20). Potrzeby te mogą natomiast uzasadniać ubieganie się przez stronę o świadczenia z tytułu pomocy społecznej oraz inne formy pomocy materialnej przewidzianej dla osób znajdujących się w niedostatku. Pojęcie świadczenia "w drodze wyjątku" nie dotyczy wyjątkowych potrzeb czy niedostatku – choć niewątpliwie skarżąca znalazła się w takiej właśnie sytuacji życiowej. Chodzi tu o taki przypadek nieotrzymania świadczenia w trybie zwykłym, który mieści się w zakresie pojęcia "szczególnych okoliczności", czyli takich zdarzeń, które na kanwie ustawy o emeryturach i rentach z FUS ograniczają, utrudniają czy wręcz udaremniają możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych, zaś tego rodzaju zdarzeń Sąd nie dopatrzył się w tej sprawie. Sąd nie kwestionuje też złego stanu zdrowia skarżącej i jej licznych, związanych z tym problemów ale ta okoliczności sama w sobie nie może stanowić podstawy do przyznania wnioskowanego świadczenia. Z tych wszystkich względów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Sąd nie dopatrzył się żadnego naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 powołanej ustawy.