II SA/Wa 1677/12
WyrokWSA w Warszawie2012-11-20
Skład orzekający: Ewa Marcinkowska, Jacek Fronczyk, Eugeniusz Wasilewski
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy można przyznać rentę rodzinną w drodze wyjątku, gdy zmarła matka dzieci nie spełniła wymogu odpowiedniego stażu ubezpieczeniowego, a przerwy w zatrudnieniu wynikały z opieki nad dziećmi, przy jednoczesnym wystąpieniu szczególnych okoliczności uniemożliwiających nabycie prawa do świadczenia w trybie zwykłym?Ratio decidendi
Sąd uchylił decyzję Prezesa ZUS odmawiającą przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku, uznając, że organ nie dokonał wszechstronnej oceny materiału dowodowego. Pominął istotną okoliczność nagłej choroby i śmierci matki dzieci w trakcie zatrudnienia, która stanowiła nadzwyczajne wydarzenie uniemożliwiające kontynuowanie pracy i nabycie prawa do świadczenia w trybie zwykłym. Organ powinien rozważyć tę okoliczność jako element "szczególnych okoliczności" w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach.Stan faktyczny
Wniosek o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku złożono dla małoletnich dzieci po zmarłej matce, która nie spełniła wymogu stażu pracy do uzyskania renty w trybie zwykłym. Matka zmarła w wieku 38 lat, mając udokumentowane okresy składkowe i nieskładkowe wynoszące niecałe 6 lat, a w kluczowym 10-leciu brakowało jej wymaganego 5-letniego okresu. Przerwy w zatrudnieniu wynikały częściowo z opieki nad dziećmi. Organ odmówił przyznania renty, uznając brak szczególnych okoliczności. Sąd administracyjny uchylił decyzję, wskazując na pominięcie przez organ istotnych faktów, w tym nagłej choroby i śmierci matki w trakcie zatrudnienia.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych; stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Marcinkowska (spr.), Sędziowie WSA Jacek Fronczyk, Eugeniusz Wasilewski, , , Protokolant referent stażysta Aleksandra Olczak, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 listopada 2012 r. sprawy ze skargi W. D. przedstawiciela ustawowego małoletnich R. i M. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2012 r.; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako Prezes ZUS) decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2012 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] maja 2012 r., o odmowie przyznania na rzecz małoletnich R. i M. D. renty rodzinnej w drodze wyjątku.
Do wydania powyższych decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Wnioskiem z dnia [...] listopada 2011 r. W. D., działając w imieniu małoletnich dzieci R. i M. D., wystąpił do Prezesa ZUS o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłej matce na rzecz małoletnich.
We wniosku podniósł, że po śmierci żony utrzymuje się wraz z trójką dzieci (dwojgiem małoletnich i jedną pełnoletnią córką) z zasiłku rodzinnego, zasiłków celowych z opieki społecznej oraz renty socjalnej w wysokości 540,00 zł, którą otrzymuje z tytułu niepełnosprawności. Podkreślił, że ZUS odmówił przyznania renty rodzinnej na rzecz małoletnich w trybie zwykłym, gdyż żona miała zbyt krótki staż pracy. Poinformował, że zarówno on, jak i jedno z dzieci, chorują na [...]. Wyjaśnił też, że żona w czasie, gdy nie pracowała opiekowała się nim oraz zajmowała się dziećmi. Po każdym okresie wychowawczym poszukiwała jednak pracy i rejestrowała się w urzędzie pracy. Ponad rok temu udało jej się znaleźć stałą pracę, jednak po roku okazało się że jest chora na [...] i po pięciu miesiącach zmarła, mając 38 lat.
Prezes ZUS decyzją z dnia [...] maja 2012 r. wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 ze zm.), odmówił przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletnich R. i M. D.
W uzasadnieniu decyzji, powołując się na treść art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych organ stwierdził, iż przyznanie świadczenia w drodze wyjątku możliwe jest wyłącznie w przypadku, gdy spełnione są łącznie wszystkie wymienione w tym przepisie przesłanki, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego świadczenia. Podkreślił jednocześnie, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia przysługującego osobie zmarłej. W związku z powyższym w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega spełnienie powyższych przesłanek przez osobę zmarłą, a następnie przez wnioskodawcę – członka rodziny osoby zmarłej.
Organ podniósł, iż z dokumentacji rentowej wynika, że zmarła w wieku 38 lat matka dzieci posiadała udowodnione okresy składkowe i nieskładkowe, wynoszące 5 lat, 10 miesięcy i 1 dzień. Natomiast w 10-leciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy - zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udowodniono 3 lata, 2 miesiące i 23 dni tych okresów. Przy czym okresy nieskładkowe zostały uwzględnione w wymiarze nieprzekraczającym 1/3 udowodnionych okresów składkowych.
Organ podkreślił, że w latach 1996 - 1997, 2000 - 2005 matka dzieci nie wykonywała pracy ani innej działalności objętej opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenia emerytalne i rentowe.
W ocenie organu, w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu pracy, bowiem w wymienionych przerwach wobec matki dzieci nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy i nie zostały wykazane żadne inne szczególne okoliczności uniemożliwiające wykonywanie zatrudnienia oraz objęcie ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych.
Organ zaznaczył jednocześnie, że przy rozpatrywaniu uprawnień do renty ocenie podlegała również sytuacja materialna, z tym że nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku.
W skierowanym do Prezesa ZUS wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy W. D. zwrócił uwagę na bardzo trudną sytuację materialną jego rodziny. Podkreślił, że jego stan zdrowia nie pozwala mu na podjęcie pracy, gdyż choruje na [...]. W związku z tym otrzymuje rentę socjalną w wysokości 597,23 zł. Syn R. również choruje na [...] i został zaliczony do osób niepełnosprawnych. Odnosząc się do uzasadnienia zaskarżonej decyzji W. D. podkreślił, że właśnie dlatego złożył wniosek o przyznanie renty w drodze wyjątku na rzecz małoletnich, że jego żona miała zbyt krótki okres zatrudnienia, aby dzieci mogły otrzymać rentę w trybie zwykłym. Wyjaśnił, że żona nie osiągnęła odpowiednio długiego okresu składkowego ze względu na konieczność opieki i wychowania 3 dzieci. Zaznaczył jednocześnie, że on nie mógł wyręczyć żony w opiece nad dziećmi z uwagi na stan zdrowia. W momencie, gdy najmłodsze dziecko poszło do przedszkola żona podjęła zatrudnienie, jednak nie miała szansy przepracować 5 lat, gdyż zachorowała i zmarła. Podkreślił, że przyznanie świadczenia rentowego w drodze wyjątku pozwoliłoby na zaspokojenie dzieciom niezbędnych potrzeb.
Prezes ZUS, w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2012 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] maja 2012 r.
W uzasadnieniu decyzji organ podtrzymał wcześniejszą argumentację.
Podkreślił, że renta rodzinna w drodze wyjątku dla małoletnich dzieci nie może być przyznana, ponieważ zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nadal nie pozwala przyjąć, że w sprawie zachodzą szczególne okoliczności uniemożliwiające nabycie przez matkę dzieci prawa do świadczenia w trybie zwykłym z przyczyn zasługujących na potraktowanie jako szczególne.
Organ zaznaczył, że w ubezpieczeniu zmarłej w okresach od [...] lutego 1996 r. do [...] sierpnia 1997 r. i od [...] sierpnia 2000 r. do [...] stycznia 2005 r., tj. przez łączny okres wynoszący prawie 6 lat, nie został udowodniony jakikolwiek okres zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi, co spowodowało brak uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Z akt sprawy wynika natomiast, że orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lutego 2012 r., całkowita niezdolność do pracy została u matki dzieci ustalona dopiero od [...] czerwca 2011 r.
Odnosząc się do argumentacji zawartej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, że przerwy w zatrudnieniu zmarłej spowodowane były opieką nad dziećmi organ wskazał, iż zgodnie z art. 7 pkt 5 lit. a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych okresem nieskładkowym jest okres niewykonywania pracy z powodu opieki nad dzieckiem w wieku do lat 4 lat - w granicach do 3 lat na każde dziecko oraz łącznie - bez względu na liczbę dzieci - do 6 lat. W tych więc tylko granicach uznaje się za uzasadnione wliczanie okresów sprawowania opieki nad dzieckiem do okresów, od których zależy prawo do świadczenia. Organ wyjaśnił jednocześnie, że ustawowe ograniczenie co do możliwości doliczenia okresów opieki nad dziećmi do stażu pracy, jak również ograniczenie stanowiące, iż przy ustalaniu prawa do świadczenia okresy nieskładkowe uwzględnia się w wymiarze 1/3 udowodnionych okresów składkowych, nie mogą zostać uznane za szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Organ podkreślił też, że rezygnacja z zatrudnienia na rzecz opieki nad dziećmi nie usprawiedliwia braku odpowiedniego okresu ubezpieczenia i nie wystarcza do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Zgodnie natomiast z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych poświęcenie się obowiązkom rodzinnym nie może być uznane za szczególną okoliczność, usprawiedliwiającą bezczynność zawodową i dającą tytuł do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. W tym stanie faktycznym i prawnym nie można uznać, że przyczyną niespełnienia warunków do uzyskania renty na podstawie ustawy był zbieg szczególnych okoliczności, które spowodowały niemożność uzyskania prawa do świadczenia ustawowego.
Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala zatem na stwierdzenie, że matka dzieci nie spełniła warunków do świadczenia przyznawanego na zasadach ogólnych na skutek szczególnych okoliczności, co wyklucza możliwość przyznania świadczenia na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Organ zaznaczył też ponownie, że wprawdzie przedstawiona sytuacja materialna jest niewątpliwie bardzo trudna, jednakże nie stanowi ona wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, które nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym jedynie według potrzeb, lecz świadczeniem z ubezpieczeń społecznych.
W skardze na powyższą decyzję skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie W. D. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości jako naruszającej prawo oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, a także o dołączenie akt rentowych nr [...].
W uzasadnieniu skargi zarzucił, że powyższa decyzja jest krzywdząca, gdyż sytuacja materialna jego rodziny jest bardzo trudna.
Powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 maja 2011 r. sygn. akt I OSK 167/11 skarżący wskazał, iż dokonując wykładni pojęcia "szczególnych okoliczności", o których mowa w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, należy mieć na względzie cel, jakiemu służyć ma tryb świadczeń w drodze wyjątku. Celem tego przepisu jest bowiem to, aby w indywidualnych i uzasadnionych przypadkach beneficjentami świadczeń przyznawanych w tym trybie były osoby, które nie mogły otrzymać świadczeń na zasadach ogólnych z uwagi na niespełnienie wymaganych warunków ustawowych. Co więcej wykładnia art. 83 ust. 1 tej ustawy nie może abstrahować od treści art. 18 Konstytucji RP, który ochronę i opiekę rodziny, macierzyństwa i rodzicielstwa zalicza do podstawowych zadań Rzeczypospolitej Polskiej. Szczególne okoliczności to zatem nie tylko zdarzenia o charakterze siły wyższej, ale wszelkiego rodzaju sytuacje, które czynią daną osobę nieatrakcyjną na rynku pracy, pozostającą poza kręgiem zainteresowania pracodawców; również i takie, kiedy osoba nie jest zdolna pod względem zdrowotnym do świadczenia pracy, choć nie legitymuje się orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy, ale jej stan zdrowia w poszukiwaniu pracy stawia ją na pozycji dużo gorszej, niż osobę zdrową. W tej sytuacji "szczególną okolicznością", o której mowa w cytowanym przepisie będzie nie tylko całkowita niezdolność do pracy osoby ubiegającej się o świadczenie lub członka jej rodziny. Podobnie ocenić należy także częściową niezdolność do pracy, jaki i inne zdarzenia powodujące ograniczenia i utrudnienia w możliwość zatrudnienia. Zatem wykładnia pojęcia "szczególnych okoliczności" w tej konkretnej sprawie wymaga uwzględnienia wszelkich aspektów stanu faktycznego sprawy. Przede wszystkim faktu, że żona zmarła nagle, a pozostawione małoletnie dzieci ze względu na swój wiek nie mogą podjąć żadnej pracy, natomiast on nie jestem w stanie zapewnić niezbędnych środków utrzymania dla rodziny.
Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi organ wyjaśnił, że fakt sprawowania opieki nad dziećmi nie eliminuje z rynku pracy i nie czyni niezdolnym do pracy. Organ podkreślił, że zmarła matka dzieci zrezygnowała z zatrudnienia, by poświęcić się obowiązkom rodzinnym - na tyle konsekwentne, że na 20 lat aktywności zawodowej w zatrudnieniu pozostawała przez niepełna 3 lata. Fakt rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania osobistej i długotrwałej opieki nad dziećmi nie ma natomiast charakteru okoliczności szczególnej, jest suwerennym wyborem osoby zainteresowanej, która podejmując go winna liczyć się z jego ewentualnymi konsekwencjami w postaci braku prawa do świadczeń. Sama trudna sytuacja materialna, choć była brana pod uwagę przy podejmowaniu decyzji, nie stanowi zaś wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia, nie jest to bowiem świadczenie socjalne, przyznawane tylko stosownie do potrzeb wnioskodawcy, nie jest też odszkodowaniem za sam w sobie zgon rodzica.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.
Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270).
Oceniając zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] maja 2012 r. w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, iż skarga zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. nr 162, poz. 1118 ze zm.), ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.
Z treści powołanego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące ubezpieczonemu bądź też pozostałym po nim członkom rodziny przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej, objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.
W myśl przepisu art. 124 omawianej ustawy, w postępowaniu w sprawach o świadczenia w niej określone stosuje się przepisy K.p.a., chyba że ustawa stanowi inaczej.
Prezes ZUS podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku jest więc związany regułami postępowania administracyjnego, określającymi jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania.
W szczególności winien on przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 K.p.a.), a więc podejmować wszelkie niezbędne kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a.), ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 K.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 K.p.a.
W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie Prezes ZUS uchybił wskazanym regułom postępowania i to w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Przyczyną odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku na rzecz małoletnich dzieci było stwierdzenie przez organ, iż w przypadku zmarłej matki małoletnich niespełniona jest przesłanka wystąpienia szczególnych okoliczności, z powodu których nie nabyła ona prawa do świadczenia w trybie zwykłym.
Zdaniem Sądu ustalenie to zostało dokonane przez organ z pominięciem istotnych w sprawie okoliczności.
Przede wszystkim należy zauważyć, że ocena, czy w danym przypadku zachodzi przesłanka "szczególnych okoliczności" nie może być dokonywana w każdym przypadku wedle z góry określonego schematu. Każda sprawa winna być oceniana indywidualnie z uwzględnieniem wszystkich okoliczności, które mogą mieć istotne znaczenie w sprawie. Niewystarczające jest zatem proste zsumowanie okresów składkowych i nieskładkowych zmarłej matki małoletnich, wskazanie przerw w tych okresach i sprawdzenie, czy w okresie tych przerw zmarła była zdolna do pracy. Takiej analizie musi towarzyszyć również sprawdzenie, czy w danym przypadku istnieją także inne okoliczności, które mogą powodować, że przesłanka zaistnienia szczególnych okoliczności, z powodu których zmarła nie spełnia warunków przewidzianych w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych do uzyskania prawa do emerytury lub renty, jest spełniona.
Zmarła w wieku 38 lat matka małoletnich istotnie posiadała dosyć krótki staż ubezpieczeniowy wynoszący jedynie 5 lat, 10 miesięcy i 1 dzień, a w 10-leciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy - zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udowodniono 3 lata, 2 miesiące i 23 dni tych okresów. Faktem bezspornym są również występujące przerwy w jej ubezpieczeniu w okresach od [...] lutego 1996 r. do [...] sierpnia 1997 r. oraz od [...] sierpnia 2000 r. do [...] stycznia 2005 r. Niezaprzeczalnym jest też, że matka małoletnich w okresach przerw w ubezpieczeniu nie miała orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy. Powyższe okoliczności nie budzą jakichkolwiek wątpliwości i są niesporne.
Zdaniem Sądu w stanie faktycznym niniejszej sprawy istotną okolicznością jest jednak to, że zmarła matka małoletnich przez dosyć długi okres czasu przed śmiercią, tj. od [...] sierpnia 2010 r. pozostawała w ciągłym zatrudnieniu będąc zatrudnioną na stałe oraz to, że w czasie pozostawania w zatrudnieniu nagle zachorowała i po kilku tygodniach choroby zmarła. Gdyby zatem nie nagła choroba i śmierć, matka małoletnich miałby możliwość dalszej pracy, a co za tym idzie odprowadzania składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Uprawnione jest w tej sytuacji stwierdzenie, że w przypadku matki małoletnich, na skutek wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, wbrew jej woli i zamiarom, zaistniała niemożliwa do przezwyciężenia przeszkoda w kontynuowaniu zatrudnienia.
W sytuacji zatem wystąpienia o świadczenie w drodze wyjątku na rzecz małoletnich dzieci zmarłej, fakt ten powinien być zbadany przez organ jako jeden z istotnych elementów całokształtu stanu faktycznego sprawy, w aspekcie oceny wystąpienia przesłanki "szczególnych okoliczności".
W uzasadnieniu swoich decyzji organ pominął natomiast zupełnie powyższą okoliczność, skupiając się wyłącznie na analizie okresów składkowych i nieskładkowych zmarłej, przerw w jej ubezpieczeniu oraz braku możliwości uznania opieki nad dziećmi jako usprawiedliwienia tych przerw. Stąd też nieznane są powody, dla których fakt powstania niezdolności do pracy w okresie pozostawania przez zmarłą w stałym dosyć długim zatrudnieniu nie został uznany przez organ za szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Prezes ZUS nie dokonał tym samym wszechstronnej i wyczerpującej oceny zebranych w sprawie dowodów w kontekście ustalenia, czy w przypadku zmarłej matki małoletnich spełniona jest przesłanka wystąpienia szczególnych okoliczności, z powodu których nie nabyła on prawa do świadczenia w trybie zwykłym. Argumentacja zawarta w zaskarżonej decyzji nie odnosi się do indywidualnych okoliczności niniejszej sprawy, a motywy przytoczone przez organ administracji nie uzasadniają w dostateczny sposób podjętego rozstrzygnięcia.
W tej sytuacji zachodziła konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] maja 2011 r.
Rozpoznając ponownie sprawę organ zobowiązany będzie, mając na względzie dyspozycję art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., dokonać oceny całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie w kontekście spełnienia przez matkę małoletnich przesłanki "szczególnych okoliczności", o której mowa w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz wyjaśnić szczegółowo w uzasadnieniu decyzji, zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a., na jakich ustaleniach faktycznych i prawnych oparł swoje rozstrzygnięcie.
Wnikliwe wyjaśnienie i ocena okoliczności niniejszej sprawy powinny zostać dokonane przez organ także z uwzględnieniem przepisów art. 18 i 71 § 1 zd. 2 Konstytucji RP, stanowiących, iż rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej oraz rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji wyroku. W oparciu o art. 152 ww. ustawy Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 26.07.2026. · Źródło