II SA/Wa 1677/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Góra-Błaszczykowska, Sędzia WSA Ewa Kwiecińska (spr.), Sędzia WSA Andrzej Wieczorek, Protokolant referent Monika Duma-Szymczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi P. R. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z opłat za usługi edukacyjne oddala skargę Rektor Uniwersytetu [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.) w zw. z § 11 ust. 1, 2 oraz § 12 ust. 2 uchwały nr [...] Senatu Uniwersytetu [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. w sprawie zasad pobierania opłat za usługi edukacyjne, utrzymał w mocy decyzję Prodziekana ds. Studenckich Wydziału [...]U[...] z dnia [...] lutego 2019 r. w sprawie częściowego zwolnienia P. R. z opłat za usługi edukacyjne. Decyzją z dnia [...] lutego 2019 r. Prodziekan Wydziału [...] Uniwersytetu [...] wyraził zgodę na zwolnienie skarżącego w części 2 opłat (tj. 1032,00 zł) z tytułu zaległej opłaty czesnego za pierwszy rok studiów niestacjonarnych drugiego stopnia na Wydziale [...] w Instytucie [...] Uniwersytetu [...] w roku akademickim 2018/2019. Organ pierwszej instancji w uzasadnieniu decyzji wskazał, iż decyzja została podjęta w oparciu o okoliczności zawarte we wniosku P. R. z dnia [...] lutego 2019 r. o zwolnienie z opłaty za usługi edukacyjne, gdzie powoływał się na sytuację materialną oraz chorobę (konieczność leczenia szpitalnego) oraz biorąc pod uwagę opinię Zarządu Samorządu Studentów Instytutu [...]. Mając na względzie, iż choroba i konieczność leczenia początkowo ambulatoryjnego, a potem szpitalnego uniemożliwiła stronie pracę zarobkową, władze Wydziału uznały za uzasadnione zwolnienie z części opłat za studia. Kwotę zwolnienia w decyzji z dnia [...] lutego 2019 r. określono na 1032,00 zł. Od powyższej decyzji P. R. w dniu [...] marca 2019 r. wniósł odwołanie do Rektora Uniwersytetu [...] za pośrednictwem Prodziekana ds. studenckich W[...] U[...], wskazując na utrzymujące się problemy zdrowotne, które spowodowały, że był hospitalizowany. Odwołujący się podkreślił również, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, a decyzja o zwolnieniu jedynie z części opłat nie jest dla niego pomocą w sytuacji, w której znalazł się w sposób, jak podaje, niezawiniony. Rektor Uniwersytetu [...] w treści decyzji z dnia [...] czerwca 2019 r. stwierdził, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego ustalono, że decyzja organu pierwszej instancji była faktycznie i prawnie zasadna. Warunkiem podjęcia i kontynuowania nauki na studiach niestacjonarnych (zaocznych) Uniwersytetu [...] jest regularne wnoszenie opłat. Jest to reguła obejmująca wszystkich studentów. Podejmowanie decyzji o studiach w tym trybie niesie ze sobą konieczność rozważenia przez studenta, czy jego sytuacja finansowa jest stabilna i pozwoli na ukończenie rozpoczętej nauki. Zwolnienie z części bądź całości opłat stanowi bowiem wyjątek od powszechnej reguły odpłatności. Możliwość zwolnienia studenta z opłat wynika bezpośrednio z § 11 ust. 2 Uchwały nr [...], Senatu Uniwersytetu [...] w sprawie zasad pobierania opłat za usługi edukacyjne, który stanowi, że podstawą do zwolnienia lub rozłożenia opłaty na raty może być w szczególności: 1) osiągnięcie przez studenta wybitnych wyników w nauce; 2) uczestnictwo studenta w międzynarodowym programie stypendialnym; 3) istotne pogorszenie sytuacji materialnej studenta w trakcie studiów; 4) działalność studenta na rzecz uczelni wykonywana społecznie, ważna dla uczelni i wymagająca poświęcenia znaczącej ilości czasu. W myśl § 11 ust. 3 ww. uchwały nr [...] Senatu U[...] w sprawie zasad pobierania opłat za usługi edukacyjne: "Wniosek, o którym mowa w ust. 1, którego podstawę stanowią okoliczności określone w ust. 2 pkt 1, 2 i 4, składa się do kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej nie później niż 30 dni przed rozpoczęciem zajęć dydaktycznych będących przedmiotem tego wniosku. Wniosek, o którym mowa w ust. 1 natomiast, którego podstawę stanowi okoliczność określona w ust. 2 pkt 3 składa się do kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej nie później niż 3 miesiące od dnia pogorszenia sytuacji materialnej. Z ważnych powodów kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej może przyjąć do rozpatrzenia wniosek złożony w późniejszym terminie". Organ podkreślił, iż decyzja o obniżeniu czesnego jest wydawana przez organ pierwszej instancji, przy uwzględnieniu opinii właściwego organu Samorządu Studentów w porozumieniu z Komisją Stypendialną oraz z zastrzeżeniem, że obniżenie czesnego dotyczy wyłącznie roku studiów, na który zostało przyznane. W dniu [...] lutego 2019 r. P. R. złożył wniosek o całkowite zwolnienie z opłaty czesnego za studia na pierwszym roku studiów niestacjonarnych drugiego stopnia na kierunku [...], uzasadniając go pogorszeniem jego sytuacji materialnej z uwagi na chorobę, konieczność jej leczenia w trybie ambulatoryjnym, a następnie szpitalnym. P. R. podaje, iż z powodu choroby, która uniemożliwiła mu pracę zarobkową, pojawiły się problemy materialne, które są bezpośrednią przyczyną niewniesienia opłat za usługi edukacyjne. Upoważniony Prodziekan ds. studenckich W[...], po zasięgnięciu opinii Zarządu Studentów Instytutu [...], wydał w dniu [...] lutego 2019 r. decyzję o zwolnieniu P. R. z opłat edukacyjnych w części. Na mocy ww. decyzji zwolniono studenta w 24,58% (1032 zł) z zaległej opłaty czesnego za pierwszy rok studiów niestacjonarnych drugiego stopnia na Wydziale [...] w roku akademickim 2018/19. W pozostałej części odmówiono zwolnienia z opłaty. W swoim wniosku z dnia [...] lutego 2019 r. o zwolnienie z opłaty za studia P. R. wskazał, iż decydując się w roku 2018 na studia w Instytucie [...] Wydziału [...], był świadom wydatków, jakie musi pokryć w związku z podjęciem nauki na Uniwersytecie [...]. Wydatki te zamierzał pokryć z przyszłej pracy zarobkowej. W międzyczasie jego sytuacja zdrowotna pogorszyła się, co uniemożliwiło mu, jak wskazuje, zarobienie na czesne za studia. W ocenie organu drugiej instancji, na podstawie informacji zebranych w toku postępowania, można stwierdzić jedynie, że sytuacja finansowa studenta jest trudna. Jak podaje bowiem P. R., choroba uniemożliwia mu zarobkowanie. Dlatego, ze zrozumieniem odnosząc się do trudnej sytuacji studenta, mając na względzie opinię Zarządu Samorządu Studentów Instytutu [...], organ uznał za uzasadnione zwolnienie P. R. z opłaty w części w wymiarze 1032 zł. Rektor przychylił się do stanowiska organu pierwszej instancji, iż w przypadku P. R. okoliczności faktyczne, mianowicie choroba studenta i związana z tym konieczność hospitalizacji przemawiają za wydaniem decyzji o jedynie częściowym zwolnieniu od kosztów opłaty za studia. Okoliczności te jedynie przejściowo i w ograniczonym zakresie utrudniły podjęcie przez P. R. pracy zarobkowej. Organ nadmienił, że za takim podejściem stały również względy formalne, mianowicie ograniczone środki finansowe, którymi dysponuje Uczelnia przeznaczone na zwolnienia studentów od opłat za naukę. Potwierdza to notatka Kierownika Studiów Niestacjonarnych i Podyplomowych Instytutu [...] prof. Uczelni A. W. zawierająca informację o wyczerpaniu limitu środków zarezerwowanych na zwolnienia z opłat. W ocenie Rektora władze Wydziału przychylnie odniosły się do wniosku studenta o zwolnienie od opłaty za studia, udzielając tego zwolnienia w wymiarze, jaki uzasadniają okoliczności sprawy oraz środku budżetowe. Odnosząc się do formalnych aspektów postępowania, Rektor podkreślił, iż w powyższej sprawie, rozpatrując złożone w dniu [...] marca 2019 r. przez P. R. odwołanie od decyzji z dnia [...] lutego 2019 r. organ pierwszej instancji poprosił o opinię Zarząd Samorządu Studentów Instytutu [...], który to poinformował o ograniczonych środkach finansowych i możliwości udzielenia tego zwolnienia w takim wymiarze jak w decyzji z [...] lutego 2019 r. Organ zaznaczył, że decyzja w sprawie zapadła w warunkach uznania administracyjnego. Organ I instancji nie przekroczył jego granic, prawidłowo przyporządkował przepisy materialnoprawne do stanu faktycznego sprawy. Ponadto rozstrzygnięcie w sprawie, stosownie do art. 7 k.p.a., bierze pod uwagę interes strony w zwolnieniu z opłat, który nie przeważył jednak nad interesem społecznym wyrażającym się w roztropnym gospodarowaniu środkami finansowymi Uniwersytetu przy zachowaniu jednocześnie równości studentów w zakresie rozpatrywania ich wniosków o zwolnienie z opłat. Rektor nadmienił, że dostrzega i rozumie argumentację skarżącego związaną z jego stanem zdrowia, pragnie jednak podkreślić, że na Uniwersytecie [...] studiuje wiele osób borykających się z przewlekłymi chorobami, a także studentów z niepełnosprawnością. Każdemu spośród nich Uniwersytet stara się udzielać wsparcia, m. in. studenci w trudnej sytuacji materialnej mogą ubiegać się o przyznanie stypendium socjalnego lub zapomogi. Rektor również zaznaczył, iż osoby które doświadczają przewlekłych problemów zdrowotnych, mają możliwość uzyskania wsparcia ze strony Biura Osób Niepełnosprawnych Uniwersytetu [...]. P. R. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...]. Skarżący nadmienił, że organ nie odniósł się do wszystkich zarzutów podniesionych w odwołaniu. W treści odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał twierdzenia zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: "P.p.s.a."), stosownie do art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a.). Przy czym, zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami skargi ani jej wnioskami. Na wstępie zauważyć przyjdzie, że decyzja w przedmiocie zwolnienia studenta z opłaty lub częściowe jej obniżenie podejmowana jest w granicach uznania administracyjnego. Tak więc rację ma organ, twierdząc, że w toku jej weryfikacji nie podlega ocenie sądu administracyjnego celowość wydania decyzji określonej treści czy jej słuszność. Analiza zgodności z prawem decyzji podejmowanej w granicach uznania administracyjnego winna obejmować badanie, czy wnioski wyprowadzone z przeprowadzonych dowodów są logiczne, a uznaniowe rozstrzygnięcie znajduje w nich oparcie i nie nosi cech dowolności. W przeciwnym razie sądowa kontrola byłaby czysto iluzoryczna i sprowadzała się jedynie do mechanicznej akceptacji rozstrzygnięcia. Podstawę prawną decyzji organu stanowił art. 79 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. poz. 1668) oraz § 11 ust. 2 i § 12 ust. 1 uchwały nr [...] Senatu Uniwersytetu [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. w sprawie zasad pobierania opłat za usługi edukacyjne. Stosownie do art. 79 ust. 1 ww. ustawy uczelnia publiczna może pobierać opłaty za usługi edukacyjne związane z: 1) kształceniem na studiach niestacjonarnych; 2) powtarzaniem określonych zajęć na studiach stacjonarnych z powodu niezadawalających wyników w nauce; 3) kształceniem na studiach w języku obcym; 4) prowadzeniem zajęć nieobjętych programem studiów; 5) kształceniem cudzoziemców na studiach stacjonarnych w języku polskim. Uczelnia publiczna może pobierać opłaty również za: 1) przeprowadzenie rekrutacji; 2) przeprowadzenie potwierdzenia efektów uczenia się; 3) wydanie indeksu i legitymacji studenckiej oraz duplikatów tych dokumentów; 4) wydanie odpisu w języku obcym dyplomu ukończenia studiów i suplementu do dyplomu, innych niż wydane na podstawie art. 77 ust. 2; 5) wydanie duplikatu dyplomu ukończenia studiów i suplementu do dyplomu; 6) korzystanie z domów studenckich i stołówek studenckich (art. 79 ust. 2) W myśl art. 79 ust. 3 ustawy uczelnia publiczna ustala warunki i tryb zwalniania z opłat, o których mowa w ust. 1 i 2. Przepis art. 264 ust. 1 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce stanowi, że umowy ze studentami, o których mowa w art. 160a ustawy uchylonej w art. 169 pkt 3, tj. ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym zachowują moc. Do umów tych stosuje się przepisy art. 160a tej ustawy. Uczelnia zawiera z osobami rozpoczynającymi studia w roku akademickim 2018/2019 umowy określające warunki pobierania opłat związanych z odbywaniem studiów oraz opłat za usługi edukacyjne, a także wysokość tych opłat, na zasadach dotychczasowych (art. 264 ust. 2). Natomiast § 11 ust. 1 załącznika do obwieszczenia nr [...] Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] listopada 2015 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu uchwały nr [...] Senatu Uniwersytetu [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. w sprawie zasad pobierania opłat za usługi edukacyjne, stanowi, iż student może wystąpić z wnioskiem o zwolnienie z opłat w całości lub w części, albo o rozłożenie opłat na raty. Natomiast, zgodnie z ust. 2 tegoż przepisu, podstawą do zwolnienia lub rozłożenia opłaty na raty może być w szczególności: 1) osiągnięcie przez studenta wybitnych wyników w nauce; 2) uczestnictwo studenta w międzynarodowym programie stypendialnym; 3) istotne pogorszenie sytuacji materialnej studenta w trakcie studiów; 4) działalność studenta na rzecz uczelni wykonana społecznie, ważna dla uczelni i wymagająca poświęcenie znaczącej ilości czasu. Stosownie zaś do ust. 3, wniosek, o którym mowa w ust. 1, którego podstawę stanowią okoliczności określone w ust. 2 pkt 1, 2, i 4, składa się do kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej nie później niż 30 dni przed rozpoczęciem zajęć dydaktycznych będących przedmiotem tego wniosku. Wniosek o którym mowa w ust. 1, którego podstawę stanowi okoliczność określona w ust. 2 pkt 3 składa się do kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej nie później niż 3 miesiące od dnia pogorszenia sytuacji materialnej. Z poważnych powodów kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej może przyjąć do rozpatrzenia wniosek złożony w późniejszym terminie. W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że skarżący P. R. złożył w dniu [...] lutego 2019 r. wniosek o zwolnienie go z opłaty czesnego za I rok studiów niestacjonarnych II stopnia na kierunku [...] w roku akademickim 2018/2019, uzasadniając to pogarszającą się sytuacją materialną, spowodowaną pogarszającym się stanem zdrowia. Z akt sprawy wynika, iż skarżący zawarł w dniu [...] września 2018 r. z Uniwersytetem [...] umowę o odpłatności za świadczone usługi edukacyjne. Decyzją z dnia [...] lutego 2019 r. upoważniony Prodziekan Wydziału [...] Uniwersytetu [...] wyraził zgodę na zwolnienie skarżącego z części opłat, tj. kwoty 1032,00 zł. z tytułu zaległej opłaty czesnego za pierwszy rok studiów niestacjonarnych drugiego stopnia na wydziale [...]w Instytucie [...] Uniwersytetu [...] w roku akademickim 2018/2019. Rozpoznając odwołanie ww. decyzji, Rektor Uniwersytetu [...] podkreślił, iż nie było możliwe z uwagi na sytuację finansową Uczelni całkowite zwolnienie skarżącego z opłaty przedmiotowego czesnego. Organ wyjaśnił, iż zwolniono skarżącego z części zaległej opłaty czesnego, gdyż choroba i związana z tym konieczność hospitalizacji jedynie przejściowo i w ograniczonym zakresie utrudniły mu podjęcie pracy zarobkowej. Ponadto Rektor wskazał, iż Uczelnia dysponuje ograniczonymi środkami finansowymi przeznaczonymi na zwolnienia studentów od opłat za naukę, co wynika za § 10 ust. 1 uchwały nr [...] Senatu U[...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. Potwierdza to znajdująca się w aktach sprawy notatka Kierownika Studiów Niestacjonarnych i Podyplomowych Instytutu [...] prof. A. W., zawierająca informację o wyczerpaniu limitu środków zarezerwowanych na zwolnienia z opłat. Organ wyjaśnił, iż rozpatrując sprawę, wziął zatem pod uwagę słuszny interes strony oraz interes publiczny Uczelni. W świetle powyższego, zdaniem Sądu, należy uznać, iż organ wyczerpująco zbadał istotne okoliczności faktyczne związane z niniejszą sprawą oraz w sposób wystarczający zbadał słuszny interes strony oraz interes publiczny. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie organ rozstrzygając sprawę, oparł się na materiale prawidłowo zebranym i dokonał jego wszechstronnej oceny. Ponadto należy uznać, iż stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, organ uzasadnił w sposób wymagany przez normę prawa określoną w przepisie art. 107 § 3 k.p.a. Nie sposób zatem uznać, iż zaskarżona decyzja nosi cechy dowolności, a także, że organy przekroczyły granice uznania administracyjnego. Z przytoczonych wyżej powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.