II SA/Wa 168/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Antoniuk Sędziowie WSA Janusz Walawski WSA Joanna Kube (spr.) Protokolant Beata Gibzińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 maja 2010 r. sprawy ze skargi J. F. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] października 2009 r. znak [...] 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. Inspektorat w P. odmówił przyznania J.F. renty z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym. Przyczyną odmowy przyznania świadczenia w trybie zwykłym był brak 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych w dziesięcioleciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy, jak również to, że niezdolność do pracy nie powstała przed dniem 1 września 2007 r. Na podstawie złożonych dokumentów ZUS przyjął za udowodniony staż pracy wnioskodawcy wynoszący 20 lat, 9 miesięcy i 17 dni okresów składkowych i 2 lata i 26 dni okresów nieskładkowych, łącznie 22 lata, 10 miesięcy i 13 dni. Prezes ZUS, rozpoznając wniosek J.F. o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, decyzją z dnia [...] października 2009 r. znak sprawy [...], wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227), odmówił przyznania tego świadczenia. Na skutek złożonego przez J.F. wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Prezesa ZUS z dnia [...] grudnia 2009 r. znak sprawy [...]. W uzasadnieniu tych decyzji Prezes ZUS, powołując się na treść art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, stwierdził, iż przyznanie świadczenia w drodze wyjątku możliwe jest wyłącznie w przypadku, gdy wnioskodawca spełnia łącznie wszystkie wymienione w tym przepisie przesłanki. J.F. nie spełnia natomiast przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania, albowiem otrzymuje z Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. zasiłek stały w kwocie 444 zł miesięczne. Organ podkreślił przy tym, iż art. 83 ust. 1 powołanej ustawy uzależnia możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku niezbędnych, a nie niewystarczających środków utrzymania. Zdaniem organu, otrzymywany przez wnioskującego zasiłek może nie zaspokajać wszystkich jego potrzeb, jednakże trudno uznać, że nie pozwala na zaspokojenie potrzeb niezbędnych, podstawowych. J.F. wniósł skargę na powyższą decyzję Prezesa ZUS do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu skargi wskazał, że zasiłek stały i talony obiadowe otrzymał na czas oczekiwania na rozstrzygnięcie Prezesa ZUS. Powołał się na swoją trudną sytuację zdrowotną oraz na orzeczoną trwałą niezdolność do pracy zarobkowej. Podkreślił, że ZUS nie wyliczył mu prawidłowo lat pracy, ponieważ nie uwzględnił wszystkich okresów składkowych i nieskładkowych. Do otrzymania renty w trybie zwykłym zabrakło mu kilku miesięcy. Skarżący podtrzymał skargę w piśmie procesowym z dnia 19 kwietnia 2010 r. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje rozstrzygnięcie zapadłe w sprawie z punktu widzenia jego zgodności z prawem. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie, gdyż decyzja Prezesa ZUS z dnia [...] grudnia 2009 r. oraz poprzedzająca ją decyzja tego organu z dnia [...] października 2009 r. wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z treści powołanego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące ubezpieczonemu bądź też pozostałym po nim członkom rodziny przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. W rozpoznawanej sprawie Prezes ZUS odmawiając J.F. przyznania świadczenia w drodze wyjątku uznał, że po stronie skarżącego nie została spełniona przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania, co eliminuje go z kręgu osób mogących ubiegać się o świadczenie w drodze wyjątku, gdyż otrzymuje on zasiłek stały w kwocie 444 zł miesięcznie. Ze stanowiskiem organu nie można się zgodzić. Przyznanie pomocy społecznej nie może stanowić samodzielnej przesłanki do pozbawienia ubezpieczonego uprawnień z ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Świadczenia z pomocy społecznej i ubezpieczenia społecznego nie mają charakteru zamiennego. Trafnie komentatorzy (komentarz do art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, K. Antonów, M. Bartnicki, Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Komentarz, ABC, 2007, wyd. II.), dowodzą, że "pobieranie świadczeń z pomocy społecznej nie powinno stanowić generalnej przesłanki do odmowy przyznania emerytury bądź renty wyjątkowej. Przepis art. 83 ust. 1 wprost wyłącza jedynie możliwość otrzymania świadczenia wyjątkowego przez osoby pobierające własne świadczenia emerytalne lub rentowe (nie ma więc możliwości ubiegania się o np. wyjątkową rentę rodzinną na zasadzie wyboru korzystniejszego świadczenia; patrz wyrok NSA w Warszawie z dnia 2 kwietnia 2001 r., II SA 45/01, LEX nr 54536). Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że Prezes ZUS nie dokonał prawidłowej oceny sytuacji materialnej skarżącego. Wykazane miesięczne środki utrzymania w kwocie 444 zł oraz bonów obiadowych o wartości 7,28 zł każdy trudno uznać za zabezpieczające niezbędne potrzeby. Brak niezbędnych środków utrzymania, jako przesłanka do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, nie jest pojęciem zdefiniowanym w ustawie o emeryturach i rentach. W celu ustalenia tego kryterium należy posiadane przez skarżącego środki utrzymania oceniać w powiązaniu z wysokością minimalnej emerytury, renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy i renty rodzinnej, która w dacie orzekania (od 1 marca 2009 r.) wynosiła 675,10 zł. Przykładowo, w wyroku z dnia 17 stycznia 2007 r. sygn. akt II SA/Wa 2148/06 (publik. LEX nr 328609), WSA w Warszawie wyraził powszechnie akceptowany pogląd, iż ocena sytuacji materialnej osób ubiegających się o świadczenie na podstawie przepisu art. 83 ust. 1 powołanej ustawy przez pryzmat osiąganych dochodów jest najbardziej obiektywna, zaś ustawowa niezbędność środków utrzymania powinna być odnoszona do najniższego świadczenia emerytalno - rentowego. Prezes ZUS odmawiając przyznania skarżącemu świadczenia w drodze wyjątku, z powołaniem się na niespełnienie przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania, naruszył tym samym przepis art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, poprzez jego nieprawidłową interpretację i zastosowanie. Jednocześnie należy stwierdzić, że wymiar stażu ubezpieczeniowego skarżącego został ustalony przez organy ZUS na etapie postępowania toczącego się w sprawie renty z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym i jedynie w ramach tego postępowania mógł być kwestionowany. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.