II SA/Wa 1680/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sędziowie WSA Andrzej Kołodziej, Anna Mierzejewska, Eugeniusz Wasilewski (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Aneta Duszyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi I.M. reprezentowanego przez opiekuna prawnego B. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] czerwca 2014 r.; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społeczny decyzją z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...] wydaną po ponownym rozpatrzeniu sprawy, na postawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] czerwca 2014 r., która odmówił przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku dla I.M. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy, jest możliwe, gdy spełnione są następujące przesłanki: – wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy emerytalnej lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, – nie spełnia warunków ustawowych do wyczerpania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, – nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, – nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Warunki określone w art. 83 ustawy muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Organ wyjaśnił, iż w orzecznictwie organów administracyjnych przyjęty jest pogląd, iż za szczególną okoliczność, na potrzeby stosowania art. 83 ustawy, uważa się tylko zdarzenie, bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków oraz wskazał, iż okolicznością szczególną może być jedynie zdarzenie lub trwały stan o charakterze zewnętrznym, obiektywnym i niezależnym od woli danej osoby. W sprawie nie stwierdzono istnienia przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek których I.M. nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Z dokumentacji rentowej wynika, że na przestrzeni 52 lat życia, na datę powstania całkowitej niezdolności do pracy udokumentowano tylko 12 lat, 2 miesiące i 24 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Natomiast w ocenianym 10 – leciu przed dniem powstania niezdolności do pracy zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych – wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym – został udowodniony okres wynoszący jedynie 1 rok, 1 miesiąc i 24 dni tych okresów. Organ wskazał, iż z przedłożonej dokumentacji wynika, że w okresach od 01.04.1988 r. do 20.09.1989 r., od 01.09.1992 r. do 13.07.1994 r., od 09.11.1994 r. do 04.11.1997 r. oraz od 15.09.1999 r. do 09.09.2013 r., tj. przez okres wynoszący ponad 20 lat I.M. nie podejmował zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym. Przeprowadzona analiza akt nie wykazała, aby w podanych wyżej przerwach strona nie mogła kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia. Całkowita niezdolność do pracy została ustalona orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS dopiero od [...] września 2013 r. Organ nie mógł więc przyjąć innej daty powstania niezdolności do pracy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego I.M. reprezentowany przez opiekuna prawnego, żonę B.M., zarzucił powyższej decyzji naruszenie: 1. przepisów prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, 9, 77 § 1, 80, a także art. 107 § 3 kpa, poprzez brak dogłębnego wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności faktycznych sprawy, zwłaszcza dokumentacji medycznej oraz pozostałej dokumentacji potwierdzającej zły stan zdrowia skarżącego, pod kątem istnienia szczególnych okoliczności uzasadniających przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, a ponadto niezamieszczenia kompletnego i wyczerpującego uzasadnienia zaskarżonej decyzji; 2. prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 83 ust. 1 oraz art. 14 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, poprzez błędną wykładnię sprowadzającą się do uznania, iż jedynie stwierdzenie całkowitej niezdolności do pracy usprawiedliwia brak aktywności zawodowej osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, co w konsekwencji doprowadziło do niezastosowania tego przepisu w przedmiotowej sprawie mimo, że przesłanki uniemożliwiające podjęcie zatrudnienia przez skarżącego istniały znacznie wcześniej aniżeli stwierdzona całkowita niezdolność do pracy, a jednocześnie błędne przyjęcie, iż organ wydający decyzję w przedmiocie przyznania świadczenia w szczególnym trybie jest związany jedynie orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS i w konsekwencji brak jest podstaw do uwzględnienia innych okoliczności mających dla sprawy istotne znaczenie, w szczególności związanych ze stanem zdrowia skarżącego. Podnosząc wskazane wyżej zarzuty strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2014 r., znak: [...]. Dodatkowo, w oparciu o przepis art. 106 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wniosła o przeprowadzenie dowodów z dokumentacji przeprowadzonej w treści skargi na okoliczności w niej wskazane, w tym na okoliczność przewlekłości stanów chorobowych występujących u skarżącego, ich wymiaru i charakteru, okresu ich powstania oraz pozostawania w stałym leczeniu, wpływu schorzenia na możliwość znalezienia zatrudnienia, ograniczeń w podejmowaniu pracy, istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie świadczenia w szczególnym trybie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Konstrukcja tego przepisu wskazuje, że zawarte w nim przesłanki muszą być spełnione łącznie. W myśl przepisu art. 124 omawianej ustawy, w postępowaniu w sprawach o świadczenia w niej określone stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), chyba że ustawa stanowi inaczej. Tak więc, Prezes ZUS, podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, związany jest regułami postępowania administracyjnego, określającymi jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. W szczególności winien on przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie niezbędne kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Jest zobowiązany również do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić wydane rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa. W niniejszej sprawie zasad powyższych organ nie dochował i uchybienia te miały istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu Prezes ZUS zaniechał dogłębnego zbadania sprawy, zwłaszcza w zakresie odniesienia się do materiału zawartego w sprawie o ubezwłasnowolnienie I.M., na okoliczność wystąpienia u zainteresowanego [...], ich przebiegu w aspekcie ustalenia, w jaki sposób kształtowała się wcześniej zdolność zainteresowanego do świadczenia pracy. Z akt sprawy wynika, iż I.M. jest osobą całkowicie ubezwłasnowolnioną z powodu [...] i w niniejszej sprawie był reprezentowany przez ustanowionego opiekuna prawnego – żonę B.M. Pomimo, iż organowi znana była sytuacja prawna (ubezwłasnowolnienie) skarżącego – organ nie wykorzystał materiału dowodowego zebranego w aktach postępowania o ubezwłasnowolnienie Sądu Okręgowego w P., sygn. akt [...]. Z załączonego do skargi orzeczenia sądowo – psychiatrycznego wydanego w sprawie o ubezwłasnowolnienie wynika, iż badany choruje na [...] od kilkunastu lat. Obowiązkiem organu było zatem zapoznania się z materiałem zawartym w aktach sprawy o ubezwłasnowolnienie i dopiero w oparciu o tak zgromadzony materiał dowodowy dokonanie w drodze opinii lekarza orzecznika ZUS ustalenia stopnia zdolności skarżącego do pracy. Organ ponownie rozpoznając sprawę powinien też przesłuchać opiekuna skarżącego B.M., która jako małżonka I.M. posiada, jak twierdzi w skardze, szczegółową wiedzę odnośnie schorzenia męża, jego charakteru, wpływu na zachowanie i postawę, w tym chęci i możliwości podejmowania przez niego zatrudnienia. Ocena zebranego materiału dowodowego pozwoli organowi na dokonanie ustaleń co do możliwości wypracowania przez skarżącego okresu niezbędnego do uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.