II SA/Wa 1694/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Szustakiewicz, Sędziowie WSA Eugeniusz Wasilewski (spr.), Andrzej Góraj, Protokolant Sekretarz sądowy Maria Zawada, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi H. D. – przedstawicielki ustawowej małoletnich: P. i K. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. po rozpatrzeniu wniosku H. D. – przedstawicielki ustawowej małoletnich K. D. (ur. [...] sierpnia 1994 r.) i P. D. (ur. [...] marca 1998 r.) z dnia [...] czerwca 2010 r. o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku, decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227), odmówił przyznania wskazanego świadczenia. Pismem z dnia [...] sierpnia 2010 r. H. D. zwróciła się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zaznaczyła, że mimo, iż kwota dochodów brutto, jakie otrzymuje z tytułu wynagrodzenia, sprawia wrażenie wystarczającej, to jednak kwota jaką faktycznie dysponuje po dokonaniu wszystkich potrąceń jest niewystarczająca dla zaspokojenia niezbędnych środków utrzymania jej małoletnich dzieci. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu przedmiotowego wniosku, decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) – dalej: kpa, utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] sierpnia 2010 r. W uzasadnieniu organ stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił jednocześnie, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania przedmiotowego świadczenia. Organ uznał, że wnioskodawczyni nie spełnia jednego z warunków wymaganych do przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku, a mianowicie przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania. W toku postępowania ustalono bowiem, iż średni miesięczny dochód wnioskodawczyni z tytułu zatrudnienia wynosi 2 677,11 zł brutto, co w przeliczeniu na jednego członka rodziny, biorąc pod uwagę, że prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe z dwójką małoletnich dzieci, daje 892,37 zł brutto. Organ zaznaczył, że kwota ta przekracza kwotę brutto najniższej emerytury, która od 01 marca 2010 r. wynosi 706,29 zł brutto. Pismem z dnia 14 września 2010 r. H. D. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...], wnosząc o jej uchylenie. W treści skargi skarżąca wyjaśniła, że po śmierci męża – Z. jest matką samotnie wychowującą dzieci, która sama musi ponosić koszty utrzymania siebie i chorych córek. Dodała, że po przejściu poważnej choroby [...] nadal pozostaje pod opiekę lekarza. Zaznaczyła, że obie córki są dziećmi wyjątkowo uzdolnionymi, które chętnie się uczą. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, wyjaśniając, że renta "specjalna" nie oznacza renty przyznawanej stosownie do najbardziej nawet, w ocenie wnioskodawcy, "specjalnej" sytuacji życiowej w jakiej się znajduje. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do art. 1 § 2 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227). Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Na tle całej ustawy określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel, ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna, pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w zwykłym trybie. Świadczenia te nie mają charakteru roszczeniowego, są finansowane z budżetu państwa (por. art. 84 ustawy), a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniu Prezesa ZUS. Powołany przepis posługuje się bowiem sformułowaniem "Prezes Zakładu może przyznać...", co wskazuje na uznaniowy charakter decyzji podejmowanej w tym trybie. Jednak pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji Prezesa ZUS nie oznacza, że ma on całkowitą swobodę w tym względzie. Z treści art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wynikają cztery przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, przesłanka bycia ubezpieczonym lub pozostałym po ubezpieczonym członkiem jego rodziny. Po drugie, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty na zasadach ogólnych musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po trzecie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po czwarte, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Warunkiem koniecznym do przyznania przez Prezesa ZUS świadczenia w drodze wyjątku jest spełnienie przez wnioskodawcę wszystkich zawartych w przepisie art. 83 ust. 1 cyt. ustawy przesłanek, a brak którejkolwiek z nich wyklucza wydanie pozytywnego dla zainteresowanego rozstrzygnięcia. Ustalenie ich istnienia musi jednak nastąpić w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym. W myśl przepisu art. 124 ww. ustawy, w postępowaniu w sprawach o świadczenia w niej określone stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z poźn. zm.), chyba że ustawa stanowi inaczej. Tak więc Prezes ZUS, podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, związany jest regułami postępowania administracyjnego, określającymi jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. W szczególności winien on przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie niezbędne kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Jest zobowiązany także do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 kpa. Z akt rozpoznawanej sprawy wynika, iż skarżąca nie spełnia jednej z zawartych w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS przesłanek, w postaci braku niezbędnych środków utrzymania. Średni miesięczny dochód skarżącej uzyskiwany z tytułu zatrudnienia wynosi 2 677,11 zł brutto, co w przeliczeniu na jednego członka rodziny daje kwotę 892,37 zł brutto. Zdaniem Sądu, organ w sposób prawidłowy dokonał oceny sytuacji materialnej skarżącej z punktu widzenia braku niezbędnych środków utrzymania. Ocena sytuacji materialnej osób ubiegających się o świadczenie w drodze wyjątku przez pryzmat osiąganych dochodów jest bowiem najbardziej obiektywna. Obiektywizmu tej oceny nie zapewniłoby posłużenie się jako kryterium głównym wydatkami, chociażby zdeterminowanymi nawet najbardziej uzasadnionymi potrzebami. Przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania nie jest pojęciem zdefiniowanym w ustawie, a wobec tego należy ją ocenić porównując sytuację materialną ubiegającego się o świadczenie z wysokością świadczeń określonych w przepisach jako minimalne. Oceniając posiadane przez skarżącą środki utrzymania na tle minimalnej emerytury lub renty, która od 01 marca 2010 r. wynosi 706,29 zł, stwierdzić należy, że małoletnie dzieci posiadają niezbędne środki utrzymania. Sąd ze zrozumieniem odnosi się do skarżącej, która uważa, że uzyskiwany przez nią dochód jest niewystarczający, gdyż chciałaby zapewnić swoim córkom dobre warunki rozwoju. Jednak należy wziąć pod uwagę, że art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS zawiera kryterium niezbędności potrzeb, a nie niewystarczalności. Świadczenie, o którym mowa w wymienionym przepisie jest świadczeniem w drodze wyjątku i dla otrzymania takiego świadczenia ustawodawca postawił kryterium niezbędności, a zatem minimum koniecznego do życia. Tym samym z powodu braku przesłanki nieposiadania niezbędnych środków utrzymania nie mogła zapaść dla skarżącej decyzja pozytywna. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. ----------------------- 3