II SA/Wa 1697/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Andrzej Kołodziej po rozpoznaniu w dniu 4 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu S. R. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 18 grudnia 2015 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. R. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] wrzenia 2015 r. nr [...] w przedmiocie dostępu do informacji publicznej postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 18 grudnia 2015 r. S. R. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] wrzenia 2015 r. nr [...] w przedmiocie dostępu do informacji publicznej. Skarżąca wniosła na urzędowym formularzu PPF, o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniosła, że w jej aktualnej sytuacji finansowej uiszczenie wpisu sądowego w kwocie 200 zł będzie stanowiło wydatek bardzo znaczący i obciążający. Skarżąca stwierdziła, że jej wydatki (około 2.775 zł) przewyższają dochody (2.434 zł). Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżąca, samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe i posiada mieszkanie o powierzchni 48,91 m2, udział w nieruchomości w części 33/10000 oraz oszczędności w kwocie 702 zł w pracowniczej kasie zapomogowo - pożyczkowej. Ponadto skarżąca wskazała na swoje liczne zadłużenia. Podała, że w latach 2012 i 2013 w związku z długotrwałym bezrobociem swojego konkubenta popadła w zadłużenie. Obecnie z tamtego okresu posiada pożyczkę u rodziców w kwocie 4.000 zł. Rodzice pomogli skarżącej spłacać kredyt zaciągnięty na zakup samochodu. Skarżąca wskazała, że w okresie ostatnich trzech miesięcy zaciągnęła kolejną pożyczkę, aby pomóc spłacać zobowiązania swojemu narzeczonemu. Obecnie skarżąca spodziewa się nagrody rocznej, środków z funduszu socjalnego w zakładzie pracy, możliwości wypłaty środków (936 zł) i uzyskania pożyczki z pracowniczej kasy zapomogowo - pożyczkowej, a także dodatkowego rocznego wynagrodzenia (2.400 zł). Skarżąca została wezwana do przedłożenia dodatkowych dokumentów oraz oświadczeń obrazujących stan majątkowy jej i jej narzeczonego, jednakże przedłożyła dokumenty dotyczące wyłącznie własnej osoby. Nadesłała potwierdzenia wykonania operacji bankowych z własnego rachunku bankowego, rachunki miesięcznych opłat, zaświadczenie o osiąganym dochodzie, zaświadczenie z tytułu zadłużenia w opłacie czynszu na kwotę 1.077,29 zł. Skarżąca przedstawiła również zeznania podatkowe PIT-37, z których wynika, że w 2013 r. uzyskała dochód w kwocie 43.595,87 zł., a w 2014 r. - 45.962,95 zł. Skarżąca przesłała również dokumenty dotyczące posiadanego zadłużenia. Ponadto pismem z 11 grudnia 2015 r. skarżąca odmówiła przedłożenia wyciągów z posiadanych rachunków bankowych. Odmówiła także przesłania dokumentów i informacji dotyczącej sytuacji majątkowej narzeczonego. Postanowieniem z dnia 18 grudnia 2015 r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca wniosła sprzeciw od ww. postanowienia. Podniosła w nim, że w uzasadnieniu postanowienia zostały pomylone fakty. Wyjaśniła, że kredyt samochodowy zaciągnęłam sama, natomiast z pomocą rodziców i przyjaciela spłaciła go w banku. Teraz regularnie spłaca zobowiązanie wobec osób, które bezprocentowo użyczyły jej swoich pieniędzy. Stwierdziła, że w toku postępowania żądano informacji do których nie ma prawa, ponieważ nie posiada ze swoim narzeczonym wspólnoty majątkowej, i nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego. Podniosła również, że mogłabym dostarczyć dokumentację, z której wynika, iż narzeczony utrzymuje się z dodatku z MOPS, ma kilkunastotysięczne zadłużenie z tytułu najmu lokalu mieszkalnego i zajęcia komornicze, nie posiada żadnego majątku. Jednak zdaniem skarżącej nie byłoby to odzwierciedleniem jej rzeczywistej sytuacji materialnej, skoro nie ma z nim wspólnoty majątkowej i nie prowadzimy wspólnego gospodarstwa domowego. Podała, że dokładnie opisała i udokumentowała wszystkie pozycje swojego budżetu. Natomiast aktualnie znalazła się w trudnej sytuacji ze względu na udzielenie pomocy innej osobie. Ponadto uważa, że chociaż nie należy do osób ubogich jej sytuacja materialna, zasługuje na rozważanie możliwości zwolnienia z opłaty. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje. W dniu 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie nowelizacja przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.). Stosownie do treści art. 260 znowelizowanej ustawy który ma zastosowanie do postępowań sądowych wszczętych po dniu 15 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 245 § 3 ustawy prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje, w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2). Ustawodawca użył w tym przepisie określenia "gdy wykaże", co oznacza, że wnioskodawca ma obowiązek udowodnić i przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji określonej w art. 246 § 1 powołanej ustawy (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym – komentarz; Bogusław Dauter, Bogusław Gruszczyński, Andrzej Kabat, Małgorzata Niezgódka – Medek; wydanie II – Kantor Wydawniczy ZAKAMYCZE 2006; str. 554). W niniejszej sprawie zaskarżone postanowienie wydane zostało zgodnie z prawem, strona skarżąca nie wykazała bowiem, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy wskazać, iż przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane wobec osób żyjących w ubóstwie. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Jak wskazuje się w doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Jego celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Instytucja "prawa pomocy" jest formą dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Dlatego szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony. Strona zobligowana jest przedstawić opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Orzekający w sprawie referendarz sądowy prawidłowo stwierdził, że skarżąca nie wykonała wezwania i nie przedłożyła wymaganych dokumentów źródłowych. W szczególności skarżąca nie przedłożyła mimo, że była do tego zobowiązana wyciągów z posiadanych rachunków bankowych oraz dokumentów obrazujących sytuację majątkową narzeczonego. Z przedłożonych dokumentów wynika, że skarżąca jest zatrudniona i uzyskuje stałe miesięczne wynagrodzenie w kwocie 2.692,25 zł. Natomiast wydatki skarżącej określone zostały na kwotę około 2.775 zł. Skarżąca oświadczyła, że z pomocą rodziny i przyjaciół spłaciła zadłużenie z tytułu kredytów bankowych. Natomiast w chwili obecnej regularnie spłaca dług zaciągnięty wobec rodziców i przyjaciół. Spłaca również zadłużenie swojego narzeczonego. Skarżąca posiada także zaległości z tytułu opłat czynszowych w kwocie 1077,29 zł. Ponadto skarżąca spodziewa się w najbliższym czasie dodatkowych środków z tytułu wypłaty nagrody rocznej, dodatkowego rocznego wynagrodzenia (około 2.400 zł), oraz środków (936 zł) i pożyczki z pracowniczej kasy zapomogowo - pożyczkowej. Zdaniem orzekającego w niniejszej sprawie Sądu, referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu prawidłowo stwierdził, że przedstawione informacje są niewystarczające do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W treści sprzeciwu skarżąca nie uprawdopodobniła, że gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie. Nie wyjaśniła również dlaczego opłaca czynsz za dwie osoby. Ponadto podnoszona przez skarżącą spłata zadłużeń narzeczonego (czy innych osób) oraz własnych długów zaciągniętych u rodziny i przyjaciół, nie może mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami należnymi Skarbowi Państwa. Skarżąca nie uprawdopodobniła, że nawet dysponując wskazanymi przez nią dodatkowymi środkami finansowymi (nagroda roczna i dodatkowe roczne wynagrodzenia) nie będzie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Należy zgodzić się z zawartym w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia stwierdzeniem, że dysponując podanymi przez stronę informacjami, nie ma możliwości dokonania zestawienia rzeczywistych dochodów skarżącej z wydatkami. Niemożliwa zatem była ocena kondycji finansowej skarżącej jak i ocena czy jest ona w stanie ponieść należne w sprawie koszty sądowe. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji.