II SA/Wa 1697/15

Starszy referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Agnieszka Grzelak po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. R. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] września 2015 r. Nr [...] w przedmiocie dostępu do informacji publicznej postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych UZASADNIENIE: Skarżąca S. R. wniosła do Sądu, na urzędowym formularzu PPF, o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniosła, że w jej aktualnej sytuacji finansowej uiszczenie wpisu sądowego w kwocie 200 zł będzie stanowiło wydatek bardzo znaczący i obciążający. Skarżąca stwierdziła, że jej wydatki (około 2.775 zł) przewyższają dochody (2.434 zł) Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że Skarżąca, samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe i posiada mieszkanie o powierzchni 48,91 m², udział w nieruchomości w części 33/10000 oraz oszczędności w kwocie 702 zł w pracowniczej kasie zapomogowo – pożyczkowej. Ponadto Skarżąca wskazała na swoje liczne zadłużenia. Wskazała, że w latach 2012 i 2013 w związku z długotrwałym bezrobociem swojego konkubenta popadła w zadłużenie. Obecnie z tamtego okresu posiada pożyczkę u rodziców w kwocie 4.000 zł. Rodzice pomogli Skarżącej i jej przyjacielowi spłacać kredyt zaciągnięty na zakup samochodu. Skarżąca wskazała, że w okresie ostatnich trzech miesięcy zaciągnęła kolejną pożyczkę, aby pomóc spłacać zobowiązania swojemu narzeczonemu. Obecnie Skarżąca spodziewa się nagrody rocznej, środków z funduszu socjalnego w zakładzie pracy, możliwości wypłaty środków (936 zł) i uzyskania pożyczki z pracowniczej kasy zapomogowo – pożyczkowej, a także dodatkowego rocznego wynagrodzenia (2.400 zł). Skarżąca została wezwana do przedłożenia dodatkowych dokumentów oraz oświadczeń obrazujących stan majątkowy jej i jej narzeczonego, jednakże przedłożyła dokumenty dotyczące wyłącznie własnej osoby Skarżącej tj. potwierdzenia wykonania operacji bankowych z własnego rachunku bankowego, rachunki miesięcznych opłat, zaświadczenie o osiąganym dochodzie, zaświadczenie z tytułu zadłużenia w opłacie czynszu na kwotę 1.077,29 zł. Skarżąca przedstawiła również zeznania podatkowe PIT-37, z których wynika, że w 2013 r. uzyskała dochód w kwocie 43.595,87 zł., a w 2014 r. – 45.962,95 zł. Skarżąca przesłała również dokumenty dotyczące posiadanego zadłużenia. Ponadto Skarżąca pismem z 11 grudnia 2015 r. odmówiła przedłożenia wyciągów z posiadanych rachunków bankowych. Odmówiła także przesłania dokumentów i informacji dotyczącej sytuacji majątkowej narzeczonego. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwaną dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje, w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( pkt. 2 cyt. wyżej przepisu). Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że wnoszenie opłat sądowych jest zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia stanowi odstępstwo od niej. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona – ze względu na swój stan majątkowy – nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, wysokość wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł, jak i stan faktyczny sprawy, należy stwierdzić, iż w sprawie brak jest podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku strony. Przystępując do rozważań należy przede wszystkim wskazać, że przepis art. 246 § 1 P.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek wykazania (podkr. własne), tj. - przyjmując za Słownikiem języka polskiego (pod redakcją naukową prof. M. Szymczaka, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2002, t. III, s. 749) - udowodnienia, czy też przedstawienia w sposób przekonywający, że zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest zatem uprawnieniem, dla którego realizacji strona obowiązana jest dokonać pewnych czynności, w tym przedstawić określone informacje bądź złożyć na wezwanie Sądu (referendarza sądowego) dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów (z której to możliwości skorzystano w niniejszej sprawie) daje przepis art. 255 P.p.s.a. (zob. postanowienie NSA z 23 grudnia 2005 r., II FZ 794/05, niepubl.). Tymczasem Skarżąca nie wykonała wezwania referendarza sądowego i wymaganych dokumentów źródłowych nie przedłożyła. W szczególności Skarżąca nie przedłożyła mimo, że była do tego zobowiązana wyciągów z posiadanych rachunków bankowych oraz dokumentów obrazujących sytuację majątkową narzeczonego Skarżącej. Wniosek o przyznanie prawa pomocy należało zatem rozpoznać w oparciu o informacje znajdujące się w aktach sprawy. Instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 P.p.s.a., zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stąd też – jak również z uwagi na nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 P.p.s.a. - szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, niepubl.). W tym celu strona zobligowana jest przedstawić Sądowi (referendarzowi sądowemu) nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Innymi słowy fakty te powinny być uwiarygodnione (a najlepiej udokumentowane), tak aby referendarz sądowy miał przekonanie (a najlepiej pewność), co do trafności swojej oceny możliwości finansowych strony. Z przedłożonych informacji wynika, że Skarżąca jest zatrudniona i uzyskuje miesięczne wynagrodzenie w kwocie 2.692,25 zł. Swoje wydatki Skarżąca określiła na kwotę około 2.775 zł. Oświadczyła, że posiada liczne zadłużenia z tytułu kredytów bankowych, spłaty zadłużenia narzeczonego, oraz zadłużenia w opłacaniu czynszu w kwocie 1.077,29 zł. Ponadto Skarżąca spodziewa się w najbliższym czasie dodatkowych środków z tytułu wypłaty nagrody rocznej, dodatkowego rocznego wynagrodzenia ( około 2.400 zł), oraz środków (936 zł) i pożyczki z pracowniczej kasy zapomogowo – pożyczkowej. Jednakże przedstawione informacje są niewystarczające do pozytywnego rozpoznania wniosku Skarżącej i przyznania jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca była zobowiązana do przedłożenia miedzy innymi wyciągów z rachunków bankowych oraz dokumentów i informacji obrazujących sytuację majątkową jej narzeczonego. Dokumentów tych jednak nie przedłożyła. Trudno oprzeć się wrażeniu, że Skarżąca przedstawia wyłącznie dokumenty wskazujące na posiadanie wydatków oraz zadłużeń. Ponadto Informacje przedstawione przez Skarżącą są niespójne i wzajemnie sprzeczne. Z jednej strony skarżąca twierdzi, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, z drugiej jednak strony z przedstawionych dokumentów wynika, że Skarżąca opłaca czynsz za dwie osoby (zał. nr 21 przesłany przez Skarżącą przy piśmie z 11 grudnia 2015 r.). Ponadto argumentacja Skarżącej, że nie może przesłać dokumentów i informacji dotyczących sytuacji majątkowej jej narzeczonego nie może zostać uwzględniona. Skarżąca twierdzi, że nie posiada wspólnoty majątkowej z narzeczonym, a mimo to spłaca zadłużenie narzeczonego. Powyższe informacje prowadzą do wniosku, że Skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z narzeczonym. A nawet jeśli nie to spłata zadłużeń narzeczonego czy też innych osób (jak Skarżąca podaje w piśmie z 11 grudnia 2015 r. – przyjaciółki lub kolegi) nie może mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami należnymi Skarbowi Państwa. Zatem dysponując tylko takimi informacjami referendarz sądowy nie był w stanie dokonać zestawienia dochodów Skarżącej z Jej wydatkami. Niemożliwa zatem była ocena kondycji finansowej Skarżącej i ocena czy Skarżąca jest w stanienie ponieść należne w sprawie koszty sądowe. Wobec niedostosowania się przez Skarżącą do wezwania z 20 listopada 2015 r., - niemożliwa jest rzetelna analiza zdolności płatniczych Skarżącej, a w konsekwencji ustalenie czy sytuacja, w której się znalazła wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 P.p.s.a. Dopiero bowiem po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią dokumentów i oświadczeń złożonych w trybie art. 255 P.p.s.a., można wydać prawidłowe orzeczenie co do przyznania bądź też odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 19 stycznia 2005 r., OZ 1115/04, niepubl.). W tym stanie rzeczy referendarz sądowy uznał, że Skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Z uwagi na powyższe na podstawie art. 245, art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.