II SA/Wa 1699/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bronisław Szydło, Sędzia WSA Przemysław Szustakiewicz (spr.), Asesor WSA Jarosław Trelka, Protokolant: Agnieszka Kolasa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 04 marca 2008 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenie w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości 3. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokat A. B. kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) oraz kwotę 52,80 (słownie: pięćdziesiąt dwa, osiemdziesiąt) stanowiącą 22% podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej Decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] czerwca 2007 r. i odmówił przyznania W. K. świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu do ww. decyzji Prezes ZUS podniósł, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( t.j. Dz. U. z roku 2004 Nr 39, poz. 353) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia następujące warunki: 1. jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; 2. nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności; 3. nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek 4. nie ma niezbędnych środków utrzymania Prezes ZUS wyjaśnił również, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. W ocenie Prezesa ZUS W. K. nie spełnia warunków do przyznania świadczenia z art. 83 cyt. ustawy. Skarżąca nie wykazała bowiem, że niespełnienie warunków do przyznania świadczenia wynikało z nadzwyczajnych okoliczności. Strona została uznana przez lekarza orzecznika ZUS, orzeczeniem z dnia [...] grudnia 2006 r., za osobę całkowicie niezdolną do pracy od października 2006 r. Tymczasem data ostatniego jej okresu opłacania składek przypada na sierpień 2000 r. Od tego okresu do chwili orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy, tj. przez okres 6 lat i 2 miesięcy, nie wykonywała ona żadnej działalności objętej ubezpieczeniem. Sam fakt wysokiego bezrobocia w rejonie, gdzie ona mieszka nie może być uznany za dostateczne usprawiedliwienie braku okresu opłacania składek. Ponadto Prezes ZUS stwierdził, że podnoszone przez odwołującą się trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, gdyż świadczenie to nie ma charakteru socjalnego. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi W. K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca podniosła zarzut, że była osobą, która nie uchylała się od pracy. Posiada 28 letni okres ubezpieczenia. Na skutek postępującej choroby nie mogła podjąć pracy. Wskazała także na trudną sytuację materialną, która nie pozwala jej na godne życie. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS podtrzymał argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na podstawie art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Rozpatrywana pod tym względem skarga zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną wydania zaskarżonych decyzji stanowił przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.). Z treści tego przepisu wynika, że Prezes ZUS może przyznać świadczenie w drodze wyjątku, jeżeli wnioskodawca spełnia łącznie następujące przesłanki: ─ jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, ─ nie spełnia warunków ustawowych określonych w art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z FUS wskutek szczególnych okoliczności, ─ nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy w związku ze złym stanem zdrowia lub wiekiem, ─ nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Z użytego w powołanym art. 83 ust. 1 sformułowania "może przyznać" wynika, że podejmowane na tej podstawie decyzje mają charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ decyzyjny posiada swobodę działania i możliwości wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy. Do oceny Prezesa ZUS należało zatem podjęcie decyzji o przyznaniu skarżącej świadczenia w drodze wyjątku lub odmowa przyznania tego świadczenia. Sądowa kontrola tego rodzaju decyzji jest ograniczona. Nie obejmuje ona bowiem celowości zaskarżonej decyzji. Sąd może zatem tylko badać, czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc czy organ rozstrzygający zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy. Prezes ZUS, podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczeń w trybie określonym w powołanym art. 83 ust. 1, jest związany rygorami procedury administracyjnej. Wynika to wyraźnie z przepisu art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Przepis ten stanowi, że w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w tej ustawie, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Prezes ZUS winien więc przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 3 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa. W niniejszej sprawie Prezes ZUS nie przestrzegał wszystkich tych reguł procesowych, czego dowodem są przede wszystkim uzasadnienia obu jego decyzji. Należy wskazać, że organ nie wziął pod uwagę okoliczności, iż skarżąca posiada długi, wynoszący 28 lat, 2 miesiące i 22 dni staż pracy. Jak wynika z uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 2006 r. sygn. akt I UZP 5/05 niezdolna do pracy kobieta, która ma 20-letni okres ubezpieczenia nie musi spełniać dodatkowych warunków, aby uzyskać świadczenie. Podobne stanowisko podtrzymał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 1 marca 2008 r. sygn. akt I UZP 214/07 (opublikowany: Rzeczpospolita z dnia 2 marca 2008 r.) Oznacza to, że inne przesłanki w postępowaniu o otrzymanie renty nie muszą być brane pod uwagę. Nadto nie można się zgodzić ze stanowiskiem wyrażonym przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, że skarżąca nie wykazała szczególnych okoliczności wskazujących, iż nie mogła nabyć świadczenia w trybie zwykłym. Warto bowiem podnieść, że skarżąca mieszka w małej miejscowości na południu Polski, gdzie w latach 2001-2005 występowały duże kłopoty ze znalezieniem pracy. Rejon ten był dotknięty strukturalnym bezrobociem. Jak bowiem wynika z danych statystycznych stopa bezrobocia w powiecie k., w którym zamieszkuje skarżąca, w latach przystawania bez pracy wynosiła : • 2000 – 17.9% • 2001 – 19,4% • 2002 – 17,8% • 2003 – 17,0% • 2004 – 21,2% • 2005 – 20,8% W tym samym czasie średnia stopa bezrobocia dla całej Polski wyniosła odpowiednio: • 2000 –15,1% • 2001 – 19,4% • 2002 – 17,8% • 2003 – 20,0% • 2004 – 19,1% • 2005 – 17,6% Jak wynika z tych zestawień przez większy okres czasu, w którym skarżąca pozostawała bez pracy, w powiecie k. stopa bezrobocia przekraczała średnią stopę bezrobocia w kraju. Jest zatem oczywistym, iż osoba w wieku skarżącej z licznymi, już wtedy występującymi dolegliwościami zdrowotnymi, mimo zarejestrowania w Urzędzie Pracy i poszukiwania pracy, nie mogła z przyczyn przez siebie niezawinionych znaleźć pracy. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 152 i art. 132, a w sprawie kosztów na mocy art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji wyroku.