II SA/Wa 1703/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Góraj (spr.), Sędzia WSA Iwona Maciejuk, Asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 maja 2024 r. sprawy ze skargi małoletniego P. W. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego B. T. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] lipca 2023 r. odmówił przyznania małoletniemu P. W. reprezentowanemu przez przedstawicielkę ustawową B. T. (dalej także jako "wnioskodawczyni" lub "skarżąca") renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu. W uzasadnieniu wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą emerytalną" jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie powinny być spełnione łącznie, a brak choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Wskazał także, iż z akt sprawy wynika, że średni dochód dwuosobowej rodziny wynosi 4.389,09 zł brutto miesięcznie. Dochód przypadający na jedną osobę w rodzinie, który wynosi 1588,44 zł brutto nie pozwala więc w ocenie organu stwierdzić, że dziecko pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania. Powyższa decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stała się przedmiotem skargi wnioskodawcy do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w której zarzucono organowi naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 7, 8, 77, 80 kpa przez ich niewłaściwe zastosowanie, skutkujące nierozpatrzeniem w sposób wyczerpujący zebranego materiału dowodowego, brakiem inicjatywy dowodowej po stronie organu wydającego decyzję, a w konsekwencji pominięciem istotnych okoliczności sprawy, a to że jedyny uzyskiwany przez matkę wnioskodawcy dochód nie przekracza kwoty 3.200,00 zł netto miesięcznie, która to kwota jest niewystarczająca dla utrzymania jej i małoletniego syna, zaspokojenia potrzeb egzystencjalnych, mieszkaniowych, zdrowotnych, co nakazuje uznać stanowisko Prezesa ZUS (w zakresie w jakim stwierdził, że osoba uprawniona posiada niezbędne środki do utrzymania) za bezpodstawne, oraz naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej poprzez jego bezzasadne niezastosowanie, wynikające z uznania, że uprawniony małoletni nie spełnia przesłanki "braku środków niezbędnych do utrzymania" (co jest wynikiem wadliwie przeprowadzonego postępowania dowodowego, wzięciem pod uwagę dochodów w kwocie brutto, pominięcie tego, że środki z wynagrodzenia za pracę muszą być przeznaczane na pokrycie kosztów mieszkania, wyżywienie, odzież, obuwie itp.), w sytuacji gdy w rzeczywistości dochody z wynagrodzenia za pracę nie wystarczają na pokrycie co miesiąc potrzeb matki i małoletniego syna, co w konsekwencji prowadzi do wniosku, że małoletni nie posiada niezbędnych środków utrzymania (szczególnie mając na uwadze zbliżający się początek roku szkolnego i związane z tym wydatki, a także okoliczności, że ciągle rosną koszty życia i zwiększają się potrzeby małoletniego uprawnionego). Mając na względzie postawione zarzuty, wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w całości. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skargę uznać należy za niezasadną. Zgodnie z treścią przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 z późn. zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem, skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Podkreślenia wymaga również to, że Sąd bada poprawność wydanej decyzji odnosząc się do stanu prawnego i faktycznego istniejącego w chwili rozstrzygania sprawy przez organ. Późniejsze zmiany np. w zakresie stanu faktycznego dotyczącego dochodów w rodzinie czy kwoty najniższej emerytury wypłacanej przez ZUS, co do zasady mogą usprawiedliwiać próby wszczynania postępowań w trybach nadzwyczajnych lub, jak w sprawach dotyczących świadczeń w drodze wyjątku, mogą być powodem do składania nowych wniosków o przyznanie spornego świadczenia. Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny stanu faktycznego przedstawionego przez wnioskodawczynię, przez pryzmat art. 83 ust.1 ustawy o Emeryturach i Rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 153, poz. 1227 – tekst jedn.). W/przytoczony przepis formułuje trzy przesłanki, których łączne spełnienie determinuje możliwość otrzymania świadczenia w drodze wyjątku. Przesłankami tymi są: - brak uprawnień do uzyskania emerytury lub renty, -niemożliwość podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, spowodowana całkowitą niezdolnością do pracy lub wiekiem, - brak niezbędnych środków utrzymania. Podkreślić wyraźnie należy, iż powyższe okoliczności, muszą występować łącznie w chwili wydawania decyzji przez organ, aby możliwym było przyznanie świadczenia wyjątkowego. Brak występowania którejkolwiek z powyższych przesłanek uniemożliwia zaś pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie omawianego świadczenia. Przechodząc do uwypuklonej w skarżonej decyzji kwestii nieistnienia okoliczności faktycznych, potwierdzających istnienie ostatniej z w/w przesłanek omawianego przepisu, w ocenie tut. Sądu organ prawidłowo uznał, iż stan faktyczny sprawy nie wyczerpuje owej ostatniej z wymienionych w art. 83 przedmiotowej ustawy, okoliczności. Analizując przepisy ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wyjaśnienia wymaga to, iż nie zawierają one definicji pojęcia "niezbędne środki utrzymania". Zachodziła więc konieczność wypracowania przez judykaturę i organy administracji sposobu rozumienia tego pojęcia. Należy przychylić się do stanowiska organu (potwierdzanego od wielu lat stosownymi wyrokami sądów administracyjnych obydwu instancji), iż najbardziej obiektywną metodą wyjaśnienia spornego pojęcia może być odniesienie się do najniższej kwoty brutto świadczenia przyznawanego w trybie zwykłym. Za uzasadnione należy bowiem uznać twierdzenie, iż Państwo Polskie ustala najniższe świadczenie przyznawane w trybie zwykłym na takim poziomie, aby umożliwiało ono co do zasady zabezpieczenie podstawowych potrzeb uprawnionej osoby. Podkreślić przy tym wypada, iż chodzi tutaj jedynie o potrzeby natury podstawowej, które swym zakresem mogą znacznie odbiegać od potrzeb w szerszym znaczeniu. Odniesienie takie jak wyżej, stanowi więc sprawiedliwy miernik spełnienia przesłanki ustawowej. W świetle w/przedstawionych wywodów uznać należało, iż organ właściwie przyjął, że po stronie wnioskodawczyni nie istnieje wymagana przez ustawodawcę okoliczność braku środków utrzymania. Okolicznością niesporną w sprawie jest bowiem to, iż dochód brutto na osobę w rodzinie skarżącej, na dzień wydawania skarżonej decyzji przewyższał kwotę najniższego świadczenia przyznawanego w tym okresie w trybie zwykłym. Powyższe powoduje więc w konsekwencji niemożliwość zastosowania wobec strony dyspozycji art. 83 omawianej ustawy, i przyznania renty rodzinnej w trybie specjalnym. Nadmienić przy tym należy, iż w sytuacji gdy organ odnosił się w decyzji do kwoty najniższego świadczenia emerytalnego ustalanego w kwocie brutto, powoływanie się w skardze na dochód netto w rodzinie nie może odnieść zamierzonego przez stronę skarżącą skutku. Analizując skarżoną decyzję tut. Sąd pragnie również podkreślić, iż omawiany przepis prawa nie przewiduje przesłanki "należytego zaspokojenia potrzeb wnioskodawcy" czy "zaspokojenia wszelkich potrzeb". Stąd więc organ zasadnie nie odnosił się w swoim rozstrzygnięciu do rzeczywistych potrzeb wnioskodawcy i rzeczywistych kosztów utrzymania. Nawiązywanie do owych subiektywnych przesłanek, prowadziłoby bowiem do naruszenia zasady równego traktowania wszystkich beneficjentów systemu ubezpieczeń społecznych. W tym miejscu należało też dodatkowo podkreślić, iż nawet ewentualna trudna sytuacja materialna i zdrowotna strony, nie stanowi samoistnej przesłanki uzasadniającej przyznanie omawianego świadczenia. Nie jest ono bowiem świadczeniem o charakterze odpowiadającym zapomodze społecznej. Przedmiotowe rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie, nie uniemożliwia natomiast wystąpienia w przyszłości z tożsamym wnioskiem, gdyby sytuacja materialna strony uległa zmianie. Wyjaśniając problematykę niezbędnych środków utrzymania koniecznym jest także podkreślenie, że Sąd rozpoznając niniejszą sprawę jest zobligowany do czuwania zarówno nad uszanowaniem słusznego interesu strony, jak też do czuwania nad interesem wszystkich osób, które przez wiele lat (często nie bez wielkich wyrzeczeń), odprowadzały składki na ZUS tworząc Fundusz Ubezpieczeń Społecznych. Nie można przecież abstrahować od tego, że przyznanie prawa do renty czy emerytury w trybie szczególnym, obciąża de facto innych beneficjentów systemu ubezpieczeń społecznych. Z tych więc względów, zarówno organ, jak i sąd administracyjny zmuszone są do bardzo restrykcyjnego stosowania przepisów prawa regulujących omawianą materię i unikania dokonywania ich wykładni rozszerzającej mogącej w efekcie krzywdzić osoby tworzące swoimi składkami fundusz. W świetle powyższego, rozumiejąc co prawda z punktu widzenia ludzkiego motywy podane przez stronę w skardze i wyjaśnienia dotyczące potrzeb dziecka, tut. Sąd nie mógł brać ich pod uwagę. Skład orzekający ma oczywiście świadomość, iż powyższa teza może być postrzegana jako "bezduszna". Należy jednakże mieć na względzie to, że sąd administracyjny nie stanowi prawa a jest jedynie tzw. sądem prawa. Odmiennie więc niż sądy powszechne, nie może kierować się szeroko rozumianymi zasadami współżycia społecznego i przedkładać interesu indywidualnego strony, nad literę prawa. Nie może także ingerować w treść przepisów prawa, gdyż jest to wyłączne uprawnienie ustawodawcy. W świetle powyższego, uznając iż skarżona decyzja nie narusza prawa, a organ administracji prawidłowo ocenił stan faktyczny i dokonał prawidłowej subsumcji normy prawnej, stanowiącej podstawę rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm.).