II SA/Wa 1712/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Wojciech Wiktorowski po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.W. z dnia 8 października 2012 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A.W. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji o udostępnieniu kopii dokumentów i umorzeniu postępowania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy Wnioskiem z dnia 8 października 2012 r. A.W. wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W treści formularza wniosku skarżący oświadczył, że źródłem jego utrzymania w gospodarstwie domowym, które prowadzi wspólnie z trójką dzieci (dwóch pełnoletnich synów i małoletnia córka) jest przyznane mu świadczenia rentowe w wysokości 1350 zł brutto miesięcznie. Dwoje dzieci uczy się (córka i pełnoletni, młodszy syn). Skarżący oświadczył, że ani on ani osoby pozostające wraz z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają żadnego majątku. Podniósł, że jest w trudnej sytuacji majątkowej i rodzinnej oraz, że, jako dłużnik, jest stroną postępowania egzekucyjnego na łączną kwotę 40.000 zł. Do wniosku skarżący dołączył kopię postanowienia SR w L. z dnia [...] września 2012 r. o zwolnieniu go od kosztów sądowych w postępowaniu egzekucyjnym. Poza wskazanym dokumentem, skarżący nie złożył do akt żadnych innych dokumentów potwierdzających zamieszczone we wniosku informacje tak co do wysokości dochodów, jak też co do wysokości wydatków. Z tego powodu, pismem z dnia 26 października 2012 r., skarżący został wezwany do przedstawienia, w terminie 14 dni, dokumentów źródłowych poświadczających dochody oraz możliwości płatnicze, tj.: wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, zaświadczenia potwierdzającego wysokość przyznanego świadczenia emerytalnego za okres ostatnich trzech miesięcy (względnie odcinków emerytur za ten okres), dokumentów potwierdzających wysokość miesięcznych wydatków w prowadzonym gospodarstwie domowym za ten okres, a także zaświadczenia o sytuacji rodzinnej wydanego przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjna gminy. Wezwanie zostało doręczone skarżącemu w dniu 2 listopada 2012 r. Skarżący powyższego wezwania nie wykonał. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, w pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w tym postępowaniu. Toteż każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się z koniecznością poniesienia na ten cel wydatków. Wyjątek zaś od tej zasady ustawodawca przewidział w rozdziale 3 działu V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270; dalej powoływana jako P.p.s.a.) zatytułowanym "Zwolnienie od kosztów sądowych"- a zwłaszcza w przepisach regulujących instytucję prawa pomocy (art. 243 – 263 P.p.s.a.). Otóż, w myśl art. 246 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użyte przez ustawodawcę sformułowanie "osoba ta wykaże" oznacza zatem, że to na wnioskodawcy, czyli osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek podania tych danych (w postaci oświadczeń oraz dokumentów źródłowych), które w sposób wystarczający i niebudzący wątpliwości pozwolą na ustalenie jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego. Co więcej, obowiązek ten w sposób jednoznaczny ustawodawca sprecyzował w art. 255 P.p.s.a. otwierając sądom administracyjnym możliwość żądania od wnioskodawców uzupełnienia niewystarczającego lub budzącego wątpliwości oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy i nakładając na wnioskodawców obowiązek wykonania tych wezwań ("strona jest obowiązana na wezwanie (...)"). Jednocześnie należy zauważyć, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy nie bada się sytuacji majątkowej wnioskodawcy tylko w granicach jego zdolności zarobkowych, czy możliwości płatniczych, lecz dokonuje się tej oceny na tle sytuacji majątkowej w gospodarstwie domowym skarżącego, czyli bierze się też pod uwagę sytuację majątkową i możliwości płatnicze wszystkich osób pozostających wraz ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym. Natomiast to skarżący w składanym formularzu wniosku ma obowiązek zamieścić tego rodzaju dane w takim, szerokim zakresie lub uzupełnić je w przypadku, gdy są one niewystarczające lub budzą wątpliwości. Ustawodawca dał temu wyraz w treści art. 252 § 1 P.p.s.a. stwierdzając, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach oraz stanie rodzinnym. W niniejszej sprawie skarżący nie uzupełnił niewystarczających danych zamieszczonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący nie uczynił bowiem zadość doręczonemu wezwaniu z dnia 26 października 2012 r. i nie wykazał sytuacji majątkowej w prowadzonym gospodarstwie domowym, tj. nie usunął budzącego wątpliwości oświadczenia co do aktualnej wysokości źródeł utrzymania. I tak, będące przedmiotem wezwania, zaświadczenie pozwoliłoby nie tylko na jednoznaczne ustalenie kwoty przyznanego skarżącemu świadczenia emerytalnego, ale dałoby również możliwość ustalenia wysokości potrącenia tego świadczenia w związku z prowadzonymi postępowaniami egzekucyjnymi. Co więcej, skarżący nie przedstawił dokumentów potwierdzających wysokość miesięcznych wydatków w gospodarstwie domowym, czyli nie złożył takich dokumentów, które umożliwiłyby ocenę jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Tylko bowiem w oparciu o te dokumenty możliwe byłoby ustalenie wysokości pozostałych skarżącemu, po odliczeniu niezbędnych wydatków, środków pieniężnych, które to środki mógłby on ewentualnie przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Ponadto, skarżący nie złożył zaświadczenia o swoim stanie rodzinnym, które w okolicznościach niniejszej sprawy pozwoliłoby m.in. na ustalenie rzeczywistej liczby osób pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym (wezwanie z dnia 26 października 2012 r. odebrał dorosły domownik – synowa M.W.) oraz sytuacji majątkowej tych osób (skarżący nie wskazał np. przyczyn nieosiagania dochodu przez starszego syna A.W.). W dalszej konsekwencji oznacza to zatem, że skarżący nie wykazał przesłanek wymaganych treścią przepisu art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Z tych względów na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 252 § 2 i art. 255 P.p.s.a., postanowiono, jak w sentencji.