II SA/Wa 1724/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Stanisław Marek Pietras, Sędziowie WSA Anna Mierzejewska, Eugeniusz Wasilewski (spr.), Protokolant Mateusz Rogala, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lutego 2008 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. oddala skargę 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata T. M. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa i 80/100) złotych stanowiącą 22% podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...], wydaną po stwierdzeniu nieważności przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 30 listopada 2006 r. sygn. akt II SA/Wa 1625/06 wydanych w sprawie decyzji oraz po rozpatrzeniu wniosku J. K. z dnia [...] grudnia 2005 r., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), odmówił wnioskodawcy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, iż świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Organ zaznaczył, że powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego rodzaju świadczenia. W toku postępowania ustalono, iż wnioskodawca, orzeczeniem Komisji Lekarskiej ZUS z dnia [...] marca 2006 r., został uznany za zdolnego do pracy, a zatem nie spełniał wymogu całkowitej niezdolności do pracy, o którym mowa w art. 83 ustawy. Organ dodał, iż przy rozpatrywaniu uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy ocenie podlegała również trudna sytuacja materialna, jednak nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. W dniu [...] kwietnia 2007 r. J. K. skierował do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, motywując go trudną sytuacją materialną i zdrowotną. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku i decyzją z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...] utrzymał w mocy swoje poprzednie rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu organ wskazał, iż uzupełniono materiał dowodowy poprzez ponowne badanie J. K. przez lekarza orzecznika ZUS w dniu [...] czerwca 2007 r., a następnie przez Komisję Lekarską ZUS w dniu [...] lipca 2007 r. Oba wydane w tej sprawie orzeczenia stwierdzały, iż wnioskodawca nie jest całkowicie niezdolny do pracy, co wyklucza przyznanie mu świadczenia w drodze wyjątku. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie J. K. wyraził swoje niezadowolenie z wymienionej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Wskazał, iż uważa ją za bardzo krzywdzącą, ponieważ ma problemy zdrowotne i w związku z tym trudno mu podjąć pracę, a ponadto musi stale opiekować się chorą matką. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty zawarte w wydanych w sprawie decyzjach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. przepisami prawa obowiązującego w dniu podjęcia zaskarżonego aktu lub czynności. Skarga analizowana w aspekcie tych podstaw nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 wymienionej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wprowadza on szczególną regulację prawną, pozwalającą na uzyskanie świadczenia przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania renty w trybie ustawowym (zwykłym). Świadczenia, o których mowa w wymienionym przepisie, mają wyjątkowy charakter także dlatego, iż są finansowane bezpośrednio z budżetu państwa, a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, pozostawiając ich przyznanie decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, która ma charakter uznaniowy. Wydanie takiej decyzji nie jest jednak dowolne, gdyż ograniczone jest czterema obligatoryjnymi przesłankami wymienionymi w art. 83 ust. 1 ustawy, a mianowicie: uprawniony jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania prawa do emerytury lub renty wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek oraz nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego spełnienia wszystkich wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. W niniejszej sprawie bezsporne jest, iż J. K. nie spełnił jednego z obligatoryjnych warunków do uzyskania świadczenia w drodze wyjątku. Jak wynika z akt postępowania administracyjnego nie jest on bowiem osobą niezdolną do pracy z uwagi na wiek (skarżący miał w dacie wydania zaskarżonej decyzji skończone 54 lata), a także nie została stwierdzona w stosunku do niego przez lekarza orzecznika ZUS, jak i przez Komisję Lekarską ZUS, całkowita niezdolność do pracy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest związany ostatecznym orzeczeniem Komisji Lekarskiej ZUS z dnia [...] lipca 2007 r., zaś rolą Sądu jest jedynie ocena legalności wydanych w tej sprawie decyzji administracyjnych. Brak spełnienia przez skarżącego przesłanki niemożności podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek wyłącza, w myśl wcześniejszych wywodów w przedmiocie kumulatywnego charakteru przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy, możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Nie ma więc potrzeby ustosunkowywania się do pozostałych przesłanek z tego przepisu, w szczególności podnoszonej przez skarżącego trudnej sytuacji rodzinnej, bowiem nawet w przypadku, gdyby pozostałe przesłanki były spełnione, świadczenie w drodze wyjątku i tak nie mogłoby zostać mu przyznane. Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku. O wynagrodzeniu z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, Sąd orzekł na podstawie art. 250 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.).