II SA/Wa 1726/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube, Sędziowie WSA Ewa Grochowska-Jung, WSA, Andrzej Kołodziej (spr.), Protokolant Anna Siwonia, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 grudnia 2005 r. sprawy ze skargi K. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę. K. D. w dniu 8 marca 2005 r. skierowała do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o przedłużenie przyznanego jej w 2003 r., na okres 2 lat, świadczenia w drodze wyjątku, do czasu nabycia przez nią prawa do emerytury, co nastąpi 25 października 2007 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, rozpatrując powyższy wniosek jako wniosek o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, decyzją z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...], działając na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił przyznania tego rodzaju świadczenia z uwagi na brak jednej z przesłanek koniecznych do jego przyznania, a mianowicie przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania. Wskazał bowiem, że dochód na członka rodziny wnioskodawczyni wynosi 953,60 zł miesięcznie. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy K. D. podała, że z mężem od 2000 r. jest w separacji i prowadzą odrębne gospodarstwa domowe, zaś jej sytuacja materialna zawarta w oświadczeniu z 2001 r. nie uległa zmianie. W 2003 r. nie zostało ono zakwestionowane i nie miało wpływu na przyznanie renty. Wnioskodawczyni podniosła ponadto, że mąż pobiera świadczenie w kwocie 1574,69 zł netto, zaś kwota 1907,20 zł jest kwotą brutto. Z tego świadczenia mąż reguluje wszystkie opłaty i media za mieszkanie oraz dobrowolnie przekazuje jej 250 zł alimentów miesięcznie. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu powyższego wniosku, decyzją z dnia [...] sierpnia 2005 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] czerwca 2005 r. W uzasadnieniu podał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania prawa do emerytury lub renty wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek oraz nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ stwierdził, że renta z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku nie może być wnioskodawczyni przyznana, gdyż nie spełnia ona warunku braku niezbędnych środków utrzymania. Z akt rentowych wynika bowiem, że mąż pobiera świadczenie przedemerytalne w kwocie 1907,20 zł. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie K. D. ponownie powołała się na okoliczność, że przyznając jej rentę w drodze wyjątku w 2003 r., Prezes ZUS nie kwestionował oświadczenia majątkowego z 2001 r., a nadto na orzeczoną przez lekarza orzecznika ZUS w dniu [...] kwietnia 2005 r. całkowitą, trwałą niezdolność do pracy. Wskazała jednocześnie, że oświadczenie majątkowe przekazane na wniosek ZUS w 2005 r. niczym nie różniło się od poprzedniego, a mimo to zostało zakwestionowane. Powtórzyła również stwierdzenia zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczące wysokości świadczenia męża, a dodatkowo podniosła, że większość środków przeznacza na zakup lekarstw, których nie jest w stanie wykupić w całości. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie z argumentacją faktyczną i prawną zbieżną z przedstawioną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, która sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga oceniana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Na tle całej ustawy określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna, pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w zwykłym trybie. Wyjątkowość przedmiotowych świadczeń polega również na tym, że nie mają one charakteru roszczeniowego, są finansowane z budżetu państwa, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniowej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Uznaniowość nie oznacza jednak pozostawienia organowi całkowitej i niekontrolowanej swobody w tym względzie, gdyż jej granice wyznaczają z jednej strony przesłanki zawarte w cyt. przepisie art. 83 ust. 1, zaś z drugiej przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, stosownie do treści art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W rozpatrywanej sprawie bezsporne jest, iż skarżąca jest osobą ubezpieczoną, nie spełnia warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do renty wskutek szczególnych okoliczności i nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, ze względu na całkowitą niezdolność do pracy. Jednak, by świadczenie przewidziane w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS mogło być przyznane, wszystkie wymienione w nim przesłanki muszą być spełnione łącznie, jak trafnie zauważył organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Kwestią zasadniczą jest więc ocena, czy skarżąca spełnia przesłankę braku niezbędnych środków utrzymania. Nie ulega wątpliwości, że pozostaje ona na utrzymaniu męża, który z tytułu świadczenia przedemerytalnego osiąga dochód w kwocie 1907,20 zł brutto, pokrywa z tego dochodu wszystkie opłaty za mieszkanie oraz wypłaca żonie 250 zł dobrowolnych alimentów miesięcznie. Fakty te potwierdza skarżąca, jak wynika z jej pism znajdujących się w aktach postępowania administracyjnego oraz ze skargi. Jakkolwiek, w subiektywnym odczuciu skarżącej, dochód w kwocie 953,60 zł brutto miesięcznie na osobę nie zapewnia niezbędnych środków utrzymania, to jednak tak organ rozstrzygający sprawę w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, jak i sąd administracyjny oceniający legalność rozstrzygnięcia, muszą kierować się obiektywizmem. Jako uzasadnione należy ocenić stanowisko organu, iż w niniejszej sprawie dochód przypadający na osobę w rodzinie skarżącej, znacznie wyższy od kwoty brutto minimalnych świadczeń z ubezpieczenia społecznego przyjmowanej jako kwota stanowiąca zabezpieczenie niezbędnych środków utrzymania, stanowi o niespełnieniu niezbędnej do przyznania świadczenia przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania. Jednocześnie za pozbawiony podstaw należy uznać zarzut skarżącej, iż Prezes ZUS, przyznając jej świadczenia w drodze wyjątku w 2003 r., nie zakwestionował jej oświadczenia majątkowego. Sąd w niniejszej sprawie nie może ocenić legalności decyzji podjętej w 2003 r., gdyż przedmiotem badania jest wyłącznie zaskarżona decyzja, zaś okoliczności odnoszące się do wcześniejszego rozstrzygnięcia nie mają w sprawie żadnego znaczenia. Skoro więc zaskarżona decyzja została podjęta zgodnie z prawem, po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego zgodnie z regułami Kodeksu postępowania administracyjnego oraz w oparciu o właściwe przepisy prawa materialnego, a nadto w sposób należyty uzasadniona, skargę jako nieuzasadnioną należało oddalić. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.