II SA/Wa 1726/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube (spraw.) Sędzia WSA Iwona Dąbrowska Sędzia WSA Sławomir Antoniuk Protokolant starszy sekretarz sądowy Joanna Głowala po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lutego 2011 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję. 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) decyzją z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...], na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227), odmówił przyznania J. W. świadczenia w drodze wyjątku. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes ZUS decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) – dalej: k.p.a., utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lutego 2010 r. W uzasadnieniu organ stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił jednocześnie, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ wskazał, że w sprawie nie stwierdzono istnienia przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek których wnioskodawca nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym, ponieważ nie wykazał, aby niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym spowodowane było okolicznościami, na które nie miał wpływu. Z dokumentacji rentowej ubezpieczonego wynika, że jego łączny okres składkowy i nieskładkowy wynosi 21 lat, 10 miesięcy i 7 dni. Natomiast w ostatnim 10-leciu przed dniem powstania niezdolności do pracy udowodniono 2 lata, 8 miesięcy i 7 dni, na wymagane 5 lat tych okresów. Z dokumentacji rentowej wynika, że w okresach od [...] kwietnia 1967 r. do [...] lipca 1968 r., od [...] maja 1969 r. do [...] czerwca 1972 r., od [...] lipca 1972 r. do [...] września 1973 r., od [...] stycznia 1975 r. do [...] listopada 1977 r., od [...] kwietnia 1993 r. do [...] maja 1998 r. oraz od [...] czerwca 2000 r. do [...] czerwca 2003 r. i od [...] września 2003 r. do [...] listopada 2006 r., tj. przez łączny okres wynoszący ponad 17 lat ubezpieczony nie podejmował zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, co spowodowało brak uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Ze zgromadzonej dokumentacji nie wynika aby w wykazanych przerwach nie było możliwie kontynuowanie zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia. Lekarz orzecznik ZUS całkowitą niezdolność do pracy ustalił orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 2009 r. dopiero od [...] grudnia 2007 r. Organ w związku z tym przyjął, że nie istniały przeciwwskazania, ze względu na stan zdrowia, które uniemożliwiały kontynuowanie zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Organ odnosząc się do wykazanych okresów rejestracji J. W. w charakterze bezrobotnego bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych stwierdził, że trudna sytuacja na rynku pracy nie może być podstawą do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, ponieważ nie została przewidziana w przepisie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach (...). Okresy pozostawania bez pracy potwierdzone formalną rejestracją bezrobotnego w urzędzie pracy nie mogą być uwzględnione, ponieważ w rozumieniu przepisów ww. ustawy nie są ani okresami składkowymi, ani nieskładkowymi oraz nie odzwierciedlają rzeczywistej aktywności bezrobotnego w poszukiwaniu pracy. Ponadto wskazano, że J. W. otrzymuje zasiłek stały przyznany przez Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w O. w kwocie 444,00 zł miesięcznie, co oznacza, że nie jest on pozbawiony niezbędnych środków utrzymania. Pismem z dnia 10 września 2010 r. J. W. skierował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...]. Stwierdził, że zaskarżona decyzja jest dla niego krzywdząca. Podał, że mimo ukończenia w okresie pozostawania bez pracy dwóch kursów zawodowych na [...] i [...], nadal był bezrobotnym. Podniósł, że po podjęciu pracy zachorował, stał się całkowicie niezdolny do pracy i gdyby nie choroba nadal by pracował. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do argumentów przedstawionych w skardze stwierdził, że fakt, iż obecnie skarżący jest osobą bez wątpienia chorą i niezdolną do pracy, nie uzasadnia pozostawania bez ubezpieczenia od połowy lat 60-tych kiedy nie był on ani osobą niezdolną do pracy, ani też w kraju nie występował w zasadzie problem bezrobocia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Sąd analizuje zaskarżoną decyzję pod względem jej zgodności z prawem materialnym i formalnym obowiązującym w dacie wydania tej decyzji. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga analizowana według powyższych kryteriów zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b cytowanej ostatnio ustawy, sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Stosownie zaś do art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja wydana została przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25 i 27 k.p.a. W rozpoznawanej sprawie, zdaniem Sądu, taka sytuacja miała miejsce. Należy wskazać, iż zarówno decyzję z dnia [...] lutego 2010 r., jak i decyzję z dnia [...] sierpnia 2010 r., wydaną po ponownym rozpatrzeniu sprawy, podpisała w imieniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Wicedyrektor Departamentu Świadczeń Emerytalno - Rentowych E. N., działająca na podstawie upoważnienia z dnia [...] lipca 2006 r. Tymczasem podlegała ona obligatoryjnemu wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, z powodu wskazanego w art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. Należy podnieść, iż co prawda w art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. mowa jest o wyłączeniu pracownika organu administracji publicznej w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji, czyli w sytuacji, gdy od decyzji organu I instancji przysługuje odwołanie do organu wyższego stopnia, jednak powyższe uregulowanie będzie miało również odpowiednie zastosowanie do sytuacji określonej w art. 127 § 3 k.p.a., tj. gdy od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, a wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy do tego organu. Należy bowiem pamiętać, iż prawo do ponownego rozpatrzenia sprawy przez ten sam organ jest wyjątkiem od klasycznego modelu postępowania dwuinstancyjnego, dlatego też wyjątku tego nie można interpretować rozszerzająco, a tym bardziej nie można go przenosić na inne instytucje postępowania, jak np. wyłączenie pracownika. Stąd też w sytuacji ponownego rozpatrzenia wniosku przez ten sam organ trzeba bezwzględnie oceniać, czy jest możliwe zastosowanie przesłanki wyłączenia pracownika przewidzianej w art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 22 października 2010 r. sygn. akt I OSK 1164/10, umieszczony w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl). Regulacja ta, nakazująca obligatoryjne wyłączenie pracownika, jest gwarancją bezstronności, a tym samym prawidłowości i rzetelności orzekania. W uchwale z dnia 20 maja 2010 r., sygn. akt I OPS 13/09 (publ. LEX nr 579940) Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, iż przepis art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. nie ma zastosowania jedynie do osoby piastującej funkcję ministra, w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 4 k.p.a., w postępowaniu, o jakim mowa w art. 127 § 3 k.p.a. Stąd też, zdaniem Sądu, należy przyjąć, iż wyłączenie z art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. nie obejmuje tylko osoby piastującej funkcję ministra lecz obejmuje już innych pracowników upoważnionych przez organ do wydania decyzji podjętej w wyniku ponownego rozpoznania sprawy, co oznacza, iż art. 24 ust. 1 pkt 5 k.p.a. ma zastosowanie w postępowaniu, o jakim mowa w art. 127 § 3 k.p.a., w przypadku, gdy funkcję organu wykonuje upoważniony pracownik organu, który wydał decyzję objętą wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Reasumując, Prezes ZUS ponownie rozpoznając sprawę z wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku J. W. weźmie pod uwagę przedstawione wcześniej rozważania Sądu. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak sentencji. Na podstawie art. 152 tej ustawy Sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości.