II SA/Wa 1728/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Szustakiewicz, Sędzia WSA Adam Lipiński (spr.), Asesor WSA Sławomir Antoniuk, Protokolant Joanna Głowala, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi Z. L. działającego w imieniu małoletnich dzieci: - M. L. - P. L. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku: 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Z. L. starał się o rentę rodzinną w drodze wyjątku dla swoich dzieci M. L. urodzonej [...] stycznia 1991 r. i P. L. urodzonego [...] czerwca 1992 r. po ich matce A. L., która zmarła w dniu [...] czerwca 2006 r. w wieku 34 lat. We wniosku z dnia 23 marca 2007 r. wskazywał na chorobę nowotworową małżonki, która nie pozwoliła wypracować jej minimum pięcioletniego okresu pracy w ostatnim dziesięcioleciu (co spowodowało odmowę przyznania świadczenia w trybie zwykłym) oraz wskazywał na krytyczną sytuację na rynku pracy na Warmii i Mazurach, gdzie zamieszkują. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2007 r., utrzymaną następnie w mocy decyzją z dnia [...] lipca 2007 r., odmówił przyznania świadczenia. Swoją decyzję argumentował brakiem okoliczności usprawiedliwiających niespełnienie przez A. L. wymogów przewidzianych do uzyskania uprawnień dla jej dzieci do renty rodzinnej w drodze wyjątku. Wskazywał, na przerwę w ubezpieczeniu w okresie od sierpnia 1999 r. do marca 2005 r., który to okres nie został usprawiedliwiony szczególnymi okolicznościami. Organ ustalił, iż orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS A. L. została uznana za całkowicie niezdolną do pracy dopiero od marca 2005 r., zaś na ostatnie dziesięciolecie legitymowała się okresem ubezpieczenia trwającym 4 lata 1 miesiąc i 2 dni (na wymagane minimum 5 lat), przy posiadaniu udowodnionego łącznego okresu ubezpieczenia społecznego w rozmiarze 8 lat, 7 miesięcy i 22 dni. Podstawę prawną wydania decyzji stanowił przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie działający w imieniu małoletnich dzieci Z. L. zarzucił wskazanej wyżej decyzji niewyjaśnienie istotnej dla sprawy okoliczności, jaką jest fakt opłacania przez A. L. składek ubezpieczeniowych. Zarzucał także, iż organ nie ustosunkował się do faktu, iż niepełnoletnie dzieci na skutek śmierci matki znalazły się w szczególnej sytuacji, uzasadniającej przyznanie świadczenia. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wnosił o jej oddalenie, podnosząc jak w uzasadnieniu zaskarżonych decyzji niczym nieusprawiedliwioną okoliczność braku składek na ubezpieczenie społeczne matki dzieci w okresie od sierpnia 1999 r. do marca 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona, czyli w tej sprawie - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarga zasługuje na uwzględnienie, jakkolwiek nie wszystkie zawarte w niej zarzuty są trafne. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków. Natomiast, zgodnie z treścią art. 65 ust. 1 wskazanej wyżej ustawy, renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny osoby, która miała ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy lub spełniała warunki do uzyskania jednego z tych świadczeń. Tak więc prawo do renty rodzinnej jest prawem pochodnym wynikającym z uprawnień osoby ubezpieczonej do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy, a zatem brak uprawnień do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy, pociąga za sobą również brak uprawnień członków rodziny do renty rodzinnej po ubezpieczonym. Dochodzone świadczenie nie jest bowiem świadczeniem przyznawanym z uwagi na potrzeby, nawet najbardziej uzasadnione, ale świadczeniem pochodnym od okresów opłacania składek na ubezpieczenie społeczne. Art. 83 ust. 1 ustawy umożliwia przyznanie świadczenia społecznego jeżeli istnieją szczególnie uzasadnione okoliczności usprawiedliwiające niemożność spełnienia warunków ustawowych w trybie zwykłym, przy jednoczesnej niemożności podjęcia pracy przez starającego się o to świadczenie z uwagi na jego wiek lub orzeczoną niezdolność do wykonywania pracy i jednoczesnym braku po stronie starającego się niezbędnych środków utrzymania. A. L., co wynika ze stanu faktycznego sprawy, nie spełniała przesłanek do uzyskania prawa do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym, albowiem w ostatnim dziesięcioleciu na wymagane minimu 5 lat ubezpieczenia legitymowała się okresem 4 lat 1 miesiąca i 2 dni. Jednakże w niniejszej sprawie rysują się okoliczności, które usprawiedliwiają brak uzyskania przez matkę małoletnich dzieci tych uprawnień. Okoliczności te nie zostały przez organ ani zbadane, ani ocenione. Nie można w niniejszej sprawie abstrahować od blisko dziewięcioletniego stażu ubezpieczeniowego A. L., zważywszy, iż zmarła ona w wieku 34 lat. Organ nie określił, czy okres ten jest adekwatny do jej wieku. Porównaj tu wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 lutego 2002 r. sygn. akt II SA 2235/01, w którym Sąd Ten stwierdza: "Przy ustalaniu prawa do świadczenia w drodze wyjątku bierze się pod uwagę łączny okres ubezpieczenia na przestrzeni całego życia pracownika. Okres ten powinien być adekwatny do jego wieku, a niespełnienie przez ubezpieczonego warunków do uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych musi być skutkiem szczególnych okoliczności." (cytat za: LEX nr 82805). Istotna jest tu także okoliczność świadczenia pracy zarobkowej matki dziecka od maja 1989 r., a wiec od chwili uzyskania przez nią pełnoletności. Od tego momentu A. L. uiszcza składki na ubezpieczenie społeczne, aż do sierpnia 1999 roku. Jedyna przerwa w zatrudnieniu do tego czasu to cztery miesiące w okresie czerwiec - październik 1996 roku. Zważywszy, iż w okresie tym (ok. 10 lat) A. L. rodzi dwójkę dzieci, nie można uznać, aby uchylała się ona od pracy. A zatem okres blisko dziewięciu lat ubezpieczenia jest z pewnością w tej sytuacji adekwatny do wieku zmarłej, zwłaszcza, iż od marca 2005 r. (a więc na około rok przed śmiercią) była ona całkowicie niezdolna do świadczenia pracy. Organ w ogóle nie rozważył wskazywanego przez skarżącego już we wniosku faktu bardzo dużego bezrobocia na Warmii i Mazurach w okresie po 1999 roku. Jakkolwiek sama okoliczność bezrobocia nie stanowi przesłanki usprawiedliwiającej brak ubezpieczenia, ale w niniejszej sprawie występują jeszcze inne okoliczności, które w połączeniu z tą okolicznością mogą stanowić uzasadnione przesłanki do zastosowania przepisu art. 83 ust. 1 wspomnianej ustawy. W sprawie brak jakichkolwiek ustaleń, czy okres całkowitej niezdolności do pracy poprzedzał okres częściowej niezdolności do pracy i jak długo on trwał. W przypadkach chorób okres całkowitej niezdolności do pracy poprzedza zazwyczaj dłuższy lub krótszy okres częściowej niezdolności od pracy. Gdy zważy się, iż okres całkowitej niezdolności do pracy (trwający tu ponad rok przed śmiercią matki dzieci) i poprzedzający go okres częściowej niezdolności do pracy przypadają na ostatnie lata życia A. L., decydujące o przyznaniu świadczenia w trybie zwykłym i nadto okres ten pokrywa się z okresem wzmożonego bezrobocia na Warmii i Mazurach - to nie można zasadnie twierdzić, jak czyni to organ w uzasadnieniu swoich decyzji, o braku usprawiedliwionych szczególnych okoliczności uzasadniających przyznanie dochodzonego świadczenia. Podjęta w niniejszej sprawie decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do wyżej podniesionych okoliczności w ogóle nie ustosunkowuje się i z tych przyczyn jest wadliwa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dopatrzył się naruszenia prawa przy podejmowaniu powyższych decyzji polegający na braku wszechstronnego wyjaśnienia sprawy. Zabrakło tu zarówno wnikliwości, jak i dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, czym naruszono art. 7 i art. 12 par. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Organ nie wyciągnął również oczywistych wniosków ze zgromadzonych w sprawie dowodów. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie uchybienia te są istotne w niniejszej sprawie i muszą w konsekwencji skutkować uchyleniem podjętej w taki sposób decyzji. Ponownie rozpatrując niniejszą sprawę, organ powinien dokładnie wyjaśnić sprawę we wskazanych wyżej w uzasadnieniu kierunkach. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 132 i art. 145 par. 1 ppkt 1 c przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, orzekł jak w sentencji. O wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.