II SA/Wa 1729/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras, Sędziowie WSA Ewa Grochowska-Jung (spr.), Asesor WSA, Przemysław Szustakiewicz, Protokolant Elwira Sipak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 marca 2005 r. sprawy ze skargi K. K. i M. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty w drodze wyjątku 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą 2) zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. W dniu 22 lipca 2003 r. K. K. zwróciła się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przyznanie jej oraz jej małoletnim dzieciom M., Ł., P. i A. K. renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym w dniu 26 kwietnia 2003 r. T. K.. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w dniu [...] października 2003 r. wydał dwie decyzje o tym samym numerze [...], w których na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych odmówił przyznania tego rodzaju świadczenia z przyczyn podanych w uzasadnieniu. Z uzasadnienia jednej decyzji wynika, iż dotyczy ona K. K. i z uwagi na fakt, iż ma ona 46 lat, nie została uznana za niezdolną do pracy, nie spełnia przesłanki dotyczącej wieku emerytalnego wynoszącego 60 lat dla kobiet lub całkowitej niezdolności do pracy, o której mowa w art. 83, brak jest możliwości przyznania renty w drodze wyjątku. Z uzasadnienia drugiej decyzji wynika, iż dotyczy ona dzieci zmarłego. Organ wskazał, iż renta rodzinna przysługuje w sytuacji, jeżeli osoba, po której renta ma być przyznana posiada odpowiednio długi w stosunku do wieku, łączny okres składkowy i nieskładkowy, a do wymaganego ustawowego okresu ubezpieczenia, od którego zależy prawo do renty brakuje niewielki okres. Ostatnio udowodniony okres składek na ubezpieczenie społeczne przez zmarłego ojca dzieci przypada na dzień 30 czerwca 1997 r., zaś zgon nastąpił po 6 latach 9 miesiącach i 27 dniach. W związku z powyższym, zdaniem organu, nie stwierdzono szczególnych okoliczności, które spowodowały niespełnienie warunków do renty na zasadach ustawowych. K. K. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy renty w drodze wyjątku dla dzieci, nie odwołała się natomiast od decyzji odmawiającej świadczenia dla niej samej. Podniosła, iż w okresie ostatnich 5 lat przed śmiercią mąż jej pracował w N., skierowany tam przez Urząd Pracy, przesłała dokumenty potwierdzające pracę w N. oraz kserokopię paszportu męża. Podkreślała również, iż z uwagi na sytuację na rynku pracy, mąż pomimo starań pracy znaleźć nie mógł, z uwagi na duże bezrobocie na terenie, na którym zamieszkują. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] maja 2004 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, iż przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: ” jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, ” nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, ” nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, ” nie ma niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie te przesłanki muszą być spełnione łącznie. Renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. Zdaniem organu, z akt sprawy nie wynikają szczególne okoliczności, na skutek których ojciec dzieci nie nabył uprawnień do świadczenia ustawowego. Z dokumentacji wynika, iż udokumentował w okresie od 1 maja 1975 r. do 30 czerwca 1997 r. okres zatrudnienia poparty opłaceniem składek na ubezpieczenie społeczne w ilości 21 lat 11 miesięcy i 22 dni. W okresie 6 lat i 9 miesięcy przed śmiercią nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, co spowodowało brak uprawnień do renty ustawowej. W tym okresie był osobą zdolną do pracy, a zatem nie istniały przeciwwskazania uniemożliwiające kontynuowanie zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Nadto, [...] instytucja ubezpieczeniowa ZUA w B. nie potwierdziła żadnego okresu ubezpieczenia na terenie N.. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła K. K., a następnie M. K., która w dniu [...] lipca 2004 r. ukończyła 18 lat. Skarżące, wnosząc o uchylenie decyzji, podnosiły iż zmarły T. K. przez cały czas poszukiwał pracy, pracował dorywczo u rolników, od których otrzymywał płody rolne oraz niewielkie kwoty pieniędzy, przez cały czas był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w K., lecz nigdy nie zaproponowano mu nawet pracy interwencyjnej. Na terenie, na którym mieszkają nie ma pracy, do najbliższego miasta jest 30 kilometrów. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargi wniósł o ich oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Wskazał dodatkowo, iż skarżąca M. K. stała się osobą pełnoletnią i w związku z tym jako osoba zdolna do pracy, nie może się ubiegać o świadczenie w drodze wyjątku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, iż skargi zasługują na uwzględnienie. Zgodnie z art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczonym oraz pozostałym po niech członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przedstawionych w ustawie. Brak choćby jednej z tych przesłanek wyklucza możliwość przyznania tego świadczenia. Prezes ZUS, podejmując decyzję administracyjną w sprawie świadczenia przyznawanego w drodze wyjątku, jest związany rygorami procedury administracyjnej, określającej obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. Musi w szczególności przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelki kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Jest też zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania (art. 9 kpa). Wreszcie, ma obowiązek wyczerpująco zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie stosownie do wymagań określonych w przepisie art. 107 § 3 kpa. W sprawie niniejszej reguły te nie były przestrzegane, co w ocenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Odmawiając dochodzonego świadczenia, Prezes ZUS nie poparł swego rozstrzygnięcia wyczerpującymi ustaleniami, nie poddał szczegółowej analizie zebranych w sprawie materiałów dowodowych, jak również nie ustosunkował się do całokształtu argumentacji skarżących. W szczególności nie rozważył, iż zmarły w dniu 26 kwietnia 2003 r. T. K. w chwili śmierci miał [...] lat, legitymował się, jak wynika z akt postępowania, prawie 22-letnim okresem pracy popartym opłacaniem składek ubezpieczeniowych. W chwili śmierci miał przepracowane 21 lat 11 miesięcy i 22 dni. W kontekście osiągniętego wieku okresu tego nie można uznać za krótki. Powinno to więc skłonić Prezesa ZUS do bliższego wyjaśnienia okoliczności, z powodu których skarżący nie "wypracował" dłuższego stażu ubezpieczeniowego skutkującego ustawowymi uprawnieniami do renty. Jest to o tyle istotne, iż w aktach sprawy znajduje się pismo podpisane przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia 21 lipca 2003 r., skierowane do Prezesa ZUS, z którego wynika, iż ośrodek zabiegał o uzyskanie pracy zarówno dla zmarłego T. K., jak i jego żony, ale z powodu dużego bezrobocia wśród byłych pracowników państwowych i spółdzielczych gospodarstw nie udało się znaleźć dla nich pracy. Ośrodek wskazywał również, iż charakterystyczne dla gminy B. jest to, iż 40% ludności tego ternu związało swój los z dawnym PGR-em i spółdzielniami, a po ich likwidacji jedynie 10% pracowników znalazło pracę. Prezes ZUS nie rozważył również kwestii podnoszonych przez skarżące, iż zmarły był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w K., lecz nie zaproponowano mu żadnej pracy, nawet interwencyjnej. Nadto nie rozważył również, iż wykazywał on aktywność zawodową, bowiem próbował wielokrotnie podejmować zatrudnienie na terytorium N., jednak pracodawca nie odprowadzał za niego składek do [...] systemu ubezpieczeń społecznych, pomimo, iż z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, iż takie okresy zatrudnienia występowały. W tej sytuacji, zdaniem Sądu, należało wnikliwie rozważyć, czy w niniejszej sprawie nie został spełniony warunek szczególnych okoliczności uzasadniający przyznanie świadczenia. Wprawdzie decyzja o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku ma charakter decyzji uznaniowej, jednak nie zwalnia to organu od obowiązku wszechstronnego zbadania materiału dowodowego i wydania decyzji wyczerpującej wszelkie ustalenia faktyczne i prawne istotne w sprawie. Podniesiony w odpowiedzi na skargę zarzut, iż M. K. uzyskała w dniu [...] lipca 2004 r. pełnoletność, nie ma znaczenia, albowiem w dacie wydania decyzji zarówno przez organ I, jak i II instancji była ona osobą małoletnią. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 145 § 1 pkt 1c i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji.