II SA/Wa 1729/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Fronczyk, Sędziowie WSA Adam Lipiński (spr.), Janusz Walawski, Protokolant Sekretarz sądowy Sylwia Mikuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 października 2011 r. sprawy ze skargi I. J. – przedstawiciela ustawowego małoletnich R. i W. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku: 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję poprzedzającą z dnia [...] września 2010 r. 2) zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy swoją poprzedzającą decyzję z dnia [...] września 2010 r. odmawiającą I. J. działającemu w imieniu małoletniego syna R., urodzonego w 2000 r., oraz małoletniej córki W. G., urodzonej w 2002 r., przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłej w dniu [...] marca 2010 r. K. G. – matce wyżej wymienionych dzieci. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi I. J. na powyższą decyzję, wyrokiem z dnia 8 marca 2011 r. sygn. akt II SA/Wa 2106/10 z przyczyn proceduralnych uchylił zaskarżoną decyzją Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2010 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po ponownym rozpatrzeniu wniosku ojca dzieci o ponowne rozparzenie sprawy, na zasadzie art. 138 § 1 Kpa decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r. utrzymał w mocy swoją poprzedzającą decyzję z dnia [...] września 2010 r. odmawiającą przyznania wnioskowanego świadczenia. W niniejszej sprawie organ ustalił, iż K. G. zmarła w wieku 28 lat, legitymowała się okresem składkowym i nieskładkowym łącznie w wymiarze 1 roku, 10 miesięcy i 9 dni, zamiast wymaganym okresem 4 lat. Po osiągnięciu pełnoletniości (marzec 1999 r.) matka dzieci przez okres 6 i pół roku, to jest do 19 grudnia 2005 r. sprawowała opiekę nad dziećmi, co w ocenie organu stanowi jej wybór i nie może usprawiedliwiać braku wypracowania stosownego okresu ubezpieczenia, tym bardziej, iż zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lipca 2009 r. dopiero w roku 2009 była niezdolna do pracy. Średni miesięczny dochód na osobę w tej rodzinie wynosi 304,83 zł brutto. Organ nie dopatrzył się szczególnych okoliczności usprawiedliwiających niespełnianie przez matkę małoletnich dzieci wymogów związanych z ubezpieczeniem społecznym, co uzasadniało odmową przyznania świadczenia w drodze wyjątku, określonego w przepisach art. 83 § 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący I. J., działający w imieniu małoletniego syna R. oraz małoletniej córki W. wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę, pełnomocnik Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wnosił o jej oddalenie, wskazując na argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. W niniejszej sprawie sądem tym jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, wojewódzki sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Badana pod tym kątem skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków. Wydanie decyzji w powyższym zakresie wymaga zatem rzetelnego zbadania zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego i dokonania na jego podstawie oceny czy w niniejszej sprawie wystąpiły okoliczności usprawiedliwiające po stronie matki dzieci – K. G. brak wymaganego minimalnego okresu ubezpieczenia społecznego. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych rozpoznał niniejszą sprawę bardzo pobieżnie, nie wyjaśniając istotnych dla jej rozstrzygnięcia zagadnień. Zaniechał także ustosunkowania się do twierdzeń zaprezentowanych już w samym wniosku o przyznanie świadczenia. Takim działaniem organ naruszył zasady wymienione w treści art. 7, art. 8, art. 75 § 1, art. 77 § 1 Kpa, co w rezultacie doprowadziło do nieprawidłowości w uzasadnieniu decyzji odnośnie oceny zgromadzonego materiału dowodowego (art. 107 § 3 Kpa) i wydania decyzji odmownej bez rzetelnego zgromadzenia i oceny zebranego materiału dowodowego. Z akt sprawy wynika (co zostało całkowicie pominięte przez organ), iż K. G. w 1997 r. urodziła pierwsze dziecko – M. Organ abstrahuje od tej okoliczności. Miała wówczas około 16 lat. Z wniosku I. J. z dnia 31 sierpnia 2010 r., inicjującego niniejszą sprawę wynika, iż K. G. z uwagi na problemy alkoholowe swojej matki i brata, po urodzeniu pierwszego dziecka – M. musiała wyprowadzić się z domu i od tego czasu do 2005 r. opiekowała się dziećmi. Dalej z materiału dowodowego, zgromadzonego w aktach sprawy wynika, iż w 2000 r. K. G. rodzi syna R., zaś urodzona przez nią w 2002 r. W. już od 6 miesiąca życia była niepełnosprawna. Nadto z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lipca 2009 r. wynika, iż K. G. od 2008 r. leczyła się na nowotwór [...] i w dacie wydania tego orzeczenia była nadal niezdolna do pracy. W dniu [...] lipca 2009 r. przyznano jej świadczenie rehabilitacyjne. Nadto na k. 19 akt administracyjnych znajduje się zaświadczenie o odbyciu przez K. G. przygotowania zawodowego w okresie od dnia [...] grudnia 2005 r. do dnia [...] czerwca 2006 r. Już z tych wyżej przedstawionych informacji wynika, iż organ nie zbadał sprawy dokładnie i dogłębnie. Nie wyjaśniono jakie możliwości pracy miała K. G., jakie miała wykształcenie, czy istotnie musiała w wieku 16-17 lat po urodzeniu pierwszego dziecka opuścić dom i jakie to miało konsekwencje dla zdobycia przez nią wykształcenia, zawodu. Czy istotnie opiekowała się urodzoną przez siebie trójką dzieci i jakie miała inne możliwości ułożenia sobie życia, skoro od 2002 r. jej córka W. była niepełnosprawna. Po zakończeniu opieki nad dziećmi K. G. próbuje zdobyć wykształcenia zawodowe sprzedawcy i pracować w tym zawodzie (zaświadczenie o odbyciu przez K. G. przygotowania zawodowego w okresie od [...] grudnia 2005 r. do dnia [...] czerwca 2006 r.). Jednocześnie, co wynika z treści orzeczenia lekarza orzecznika ZUS od 2008 r. choruje na nowotwór i w roku 2009 jest nadal niezdolna do pracy, zaś w następnym w wieku 28 lat umiera. Obowiązkiem organu było zatem zbadać, w drodze opinii lekarza orzecznika ZUS, od jakiej daty K. G. była niezdolna do pracy (z orzeczenia zawartego w aktach sprawy wynika, iż w dacie wydania tego orzeczenia była nadal niezdolna do pracy, ale nie wynika data powstania tej niezdolności), ustalić czy okres ten poprzedzała częściowa niezdolność do pracy i w jakim okresie ona występowała. Następnie organ winien ustalić jakie były możliwości (realne) świadczenia pracy w P. przez osobę jedynie częściowo zdolną do pracy z wykształceniem posiadanym przez K. G., jako samotną matką z trójką dzieci. Wskazać także należy, iż wychowywanie dzieci nie jest wyborem kobiety ale naturalną jej powinnością. Tę zasadę należy tu szczególnie podkreślić ponieważ K. G. urodziła pierwsze dziecko jako osoba niepełnoletnia i jak podaje wnioskodawca (wniosek inicjujący sprawę o świadczenie w drodze wyjątku), z uwagi na konflikty ze swoją matką i z bratem na podłożu nadużywania alkoholu, musiała wyprowadzić się z domu i sama wychowywać dzieci. Obowiązkiem organu było sprawdzić te okoliczności, albowiem mają one znaczenie na ocenę możliwości świadczenia pracy przez K. G. i w przypadku ich potwierdzenia mogą usprawiedliwiać brak legitymowania się przez nią wymaganym okresem ubezpieczenia. Przy czym z uwagi na nieznaną (nie została jak dotąd ustalona przez lekarza orzecznika ZUS) datę powstania całkowitej niezdolności do pracy, wymagany minimalny okres ubezpieczenia może okazać się krótszy niż zakłada organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ma obowiązek przestrzegania zasady dochodzenia do prawdy materialnej – art. 7 Kpa – poprzez podejmowanie wszelkich niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Spoczywa na nim także obowiązek wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego – art. 77 § 1 i art. 80 Kpa – oraz obowiązek uzasadnienia rozstrzygnięcia według wymagań określonych w art. 107 § 3 Kpa. W niniejszej sprawie zasad powyższych organ nie dochował. Gdy zestawi się z powyższymi zasadami wszystkie powyżej opisane i udokumentowane w aktach sprawy okoliczności, uznać należy, że organ administracji nie rozważył całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego, pominął szereg zagadnień istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ponownie badając niniejszą sprawę powinien odnieść się do wskazanych w uzasadnieniu niniejszego wyroku zagadnień. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 132 i 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i w związku z treścią art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku. O wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.