II SA/Wa 1731/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras, Sędziowie WSA Ewa Marcinkowska, Anna Mierzejewska (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Maria Zawada, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi B. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. oddala skargę 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz radcy prawnego I. K. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) powiększoną o kwotę 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) stanowiącą podatek VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej przyznanej z urzędu Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] maja 2010 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku B. M. o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 z późn. zm.), odmówił przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty – nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie te przesłanki winny być spełnione łącznie. Oznacza to, że brak choćby jednej z nich powoduje niemożność przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Organ podał, że z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że na przestrzeni 46 lat życia wnioskujący udowodnił okres ubezpieczenia wynoszący 14 lat, 3 miesiące i 12 dni okresów składkowych i 6 miesięcy i 8 dni okresów nieskładkowych. Ponadto w latach 1993-1996, 1997-1999 oraz 1999-2008 wystąpiły przerwy w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne i w tych okresach nie został udowodniony żaden okres pracy, za który płacono składki na ubezpieczenie społeczne. W dziesięcioleciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym ww. udokumentował okres składkowy 7 miesięcy i 3 dni. Dalej Prezes ZUS podkreślił, że nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód do wykonywania zatrudnienia i nabycia uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym, ponieważ w wymienionym okresie B. M. nie miał orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy i nie istniały obiektywne przeszkody do kontynuowania ubezpieczenia. Ponadto organ podał, że z oświadczenia wnioskującego wynika, iż podejmował on zatrudnienie na czarno, tj. bez zgłoszenia tego faktu do ubezpieczenia społecznego i podkreślił, że podejmowanie pracy bez ubezpieczenia było świadomym wyborem rodzącym określone skutki prawne. We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne rozpatrzenie sprawy, B. M. nie zgodził się ze stanowiskiem organu i wskazał, że obecnie jest na utrzymaniu rodziców emerytów. Wskazał na swoją bardzo złą sytuację zdrowotną, podając, że ma trzy razy w tygodniu [...]. Ponadto podkreślił bardzo trudną sytuację materialną, która nie pozwala mu na leczenie. Decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał z mocy zaskarżoną decyzję. Decyzja ta została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 15 marca 2011 r. uchylił zaskarżoną decyzję ze względów formalnych. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...], wobec uchylenia zaskarżonej decyzji przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 15 marca 2011 r., utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] maja 2010 r. i w uzasadnieniu decyzji podkreślił, że z dokumentacji rentowej wynika, iż B. M. od [...] października 1993 r. do [...] stycznia 1996 r., od [...] grudnia 1997 r. do [...] kwietnia 1999 r. oraz od [...] lipca 1999 r. do [...] lutego 2010 r., tj. do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy nie podejmował zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Analiza ubezpieczenia prowadzi do wniosku, że niespełnienie warunków do świadczenia na zasadach ogólnych nie było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym, bowiem we wskazanych okresach wobec wnioskującego nie była orzeczona przez lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy, a więc nie istniały przeciwwskazania medyczne, uniemożliwiające kontynuowanie zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Dalej organ wskazał, że bezrobocie i trudności w znalezieniu pracy, a także trudne warunki materialne, były brane pod uwagę, ale nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Organ podkreślił również, że praca "na czarno", jest świadomym wyborem, który rodzi określone skutki prawne. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której B. M. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi podkreślił swoją bardzo trudną sytuację materialną i życiową. W szczególności wskazał, że ze względu na swoją niesprawność nie może podjąć pracy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powołując argumenty jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), do rozpoznawania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. –Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną wydanej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 153, poz. 1227 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem, ubezpieczonym oraz pozostałym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty – nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w niej przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. W sprawie niniejszej bezsporne jest, że B. M. orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy od dnia [...] lutego 2010 r. Udowodniony okres zatrudnienia poparty opłacaniem składek wynosi 14 lat, 9 miesięcy i 20 dni i słusznie organ uznał, że jest on nieadekwatny do wieku skarżącego. W okresach od [...] października 1993 r. do [...] stycznia 1996 r., od [...] grudnia 1997 r. do [...] kwietnia 1999 r. oraz od [...] lipca 1999 r. do [...] lutego 2010 r. nastąpiły przerwy w zatrudnieniu, które nie były spowodowane niezdolnością do pracy. Jak wskazano wyżej data powstania całkowitej niezdolności do pracy została ustalona przez lekarza orzecznika ZUS na dzień [...] lutego 2010 r. Na podstawie zebranego materiału dowodowego słusznie organ wskazał, iż skarżący spełnia trzy z pierwszych warunków do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Jest ubezpieczony, nie może podjąć pracy z uwagi na orzeczoną całkowitą niezdolność do pracy i nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Nie został jednak spełniony czwarty konieczny warunek do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, a mianowicie przesłanka szczególnych okoliczności określona w art. 83 cytowanej ustawy. Analizując przedmiotową sprawę, Sąd nie dopatrzył się przekroczenia granic uznania administracyjnego przez organ, który w sposób wnikliwy rozpatrzył sporną kwestię i jej rozstrzygnięcie uzasadnił. W ocenie Sądu, organ prawidłowo ustalił przy istnieniu pozostałych przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy, że brak jest szczególnych okoliczności, zaistnienie których może usprawiedliwiać niespełnienie warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. W orzecznictwie przyjmuje się, że winny to być okoliczności od strony (ubezpieczonego) niezależne i niezawinione. Przy ustalaniu prawa do świadczenia na tej podstawie organ rentowy bierze pod uwagę łączny okres ubezpieczenia na przestrzeni całego życia pracownika. Okres ten powinien być adekwatny do jego wieku, a niespełnienie przez ubezpieczonego warunków do uzyskania świadczenia winno wynikać ze szczególnych okoliczności niezależnych od ubezpieczonego i niemożliwych do pokonania. W ocenie Sądu, brak jest usprawiedliwienia dla przerwy w ubezpieczeniu skarżącego. Również nie można pominąć okoliczności, że kiedy skarżący był zdrowy i zdolny do pracy wykonywał ją bez opłacania składek na ubezpieczenie społeczne co pociągnęło za sobą niekorzystne dla nie niego skutki prawne. Natomiast sama trudna sytuacja materialna osoby wnoszącej o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, nie może być podstawą do przyznania tego świadczenia. Świadczenie z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy nie jest bowiem świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet, gdy potrzeby te są uzasadnione. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 w zw. z art. 132 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w pkt 1 sentencji. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu Sąd orzekł na mocy art. 250 cyt. ustawy oraz § 15 i § 16 w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349).