II SA/Wa 1734/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Iwona Malicka po rozpoznaniu w dniu 6 września 2016 r. w Warszawie na posiedzeniu niejawnym wniosku M. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia dokumentów wskazanych we wniosku dotyczących [...] postanawia: 1. odmówić przyznania M. M. prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, 2. umorzyć postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. M. M. wnioskiem z dnia 17 sierpnia 2016 r. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną – M. M. oraz dwójką małoletnich dzieci. Podniósł, że od wielu lat jest bezrobotny, a żona, jako prezes spółki [...] Sp. z o.o., podlega egzekucji na kwotę 150. 000 zł. Podał, że źródłem utrzymania rodziny jest wynagrodzenie żony z tytułu umowy zlecenia w wysokości 1.800 zł oraz czynsz z najmu mieszkania w kwcie 1.200 zł, łącznie 3.000 zł. Oświadczył, że posiada dwa mieszkania w [...]: o powierzchni 105 m2 i 39 m2 oraz działkę w [...] o wielkości 384 m2, natomiast nie posiada oszczędności. Wyjaśnił, że ciążą na nim zobowiązania z tytułu kredytu mieszkaniowego, nominowanego w euro w wysokości 38 tys., którego rata miesięczna wynosi około 1.400 zł, a opłaty za mieszkanie i media wynoszą 800 zł. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.). Prawo to może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 1 i 2). W myśl zaś art. 246 § 1 pkt 1 tej ustawy, prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jak wynika z akt sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 1 lutego 2016 r. utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 15 grudnia 2015 r., odmawiające przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Rozpoznając kolejny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy złożony w tej samej sprawie, obejmujący zarówno zwolnienie od kosztów sądowych, jak i ustanowienie adwokata, nie można odstąpić od oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy, zawartej we wskazanym wcześniej prawomocnym postanowieniu referendarza sądowego z dnia 15 grudnia 2015 r. Możliwość zmiany bądź uchylenia tego orzeczenia daje art. 165 ustawy, jednakże pod warunkiem wykazania, że nastąpiły zmiany okoliczności sprawy. W przypadku wniosku o przyznanie prawa pomocy będą to okoliczności wskazujące na znaczne pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. Zgodnie z art. 249a powołanej ustawy, jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Powyższy przepis może znaleźć zastosowanie w sytuacji, gdy strona powtórnie wnosi o przyznanie prawa pomocy po uprzedniej odmowie przyznania jej tego prawa, a więc w postępowaniach toczących się w trybie art. 165 cytowanej ustawy (por. R. Hauser, M Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo CH Beck, Warszawa 2015, str. 989). Wnioskodawca w obecnie złożonym wniosku nie wskazał na zmianę swojej sytuacji materialnej ani nie podał żadnych okoliczności faktycznych, które uzasadniałyby zmianę stanowiska co do oceny jego zdolności płatniczych. Wskazane w rozpatrywanym wniosku informacje w żaden sposób nie odbiegają od informacji wcześniej podanych, które nie okazały się wystarczające do uznania wniosku strony o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienie od kosztów sądowych za zasadny (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 30 sierpnia 2016 r., sygn. akt III SA/Łd 165/16). Wobec faktu, że Sąd już rozpoznawał w niniejszej sprawie wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych, postępowanie w tym zakresie należało umorzyć. Jednocześnie, stosownie do art. 245 § 1 i 3 powołanej ustawy, prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie częściowym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy wtedy, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że na wnioskodawcy ciąży obowiązek przekonania Sądu, iż znajduje się w sytuacji określonej w powołanym wyżej przepisie (por. "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym – komentarz" B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek; wydanie II – Kantor Wydawniczy ZAKAMYCZE 2006; str. 554). Należy podkreślić, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Prawo dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani do zwolnienia od kosztów sądowych. Jak wskazuje się w doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezdomnym, bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku (granice ubóstwa). Deklarowany dochód rodziny skarżącego wynosi 3.000 zł. Nadto wnioskodawca jest właścicielem dwóch mieszkań w [...], z których jedno wynajmuje, oraz działki w [...] o powierzchni 384 m2. W związku z powyższym trzeba stwierdzić, że wnioskodawca nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z tego względu, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 249a oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono, jak w sentencji.