II SA/Wa 174/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Grochowska – Jung (spr.), Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska, Sławomir Antoniuk, Protokolant starszy sekretarz sądowy Maria Zawada, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 maja 2015 r. sprawy ze skargi małoletniej P. J. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego A. J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] października 2014 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, którą odmówił małoletniej P. J. reprezentowanej przez przedstawicielkę ustawową A. J. przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku. W uzasadnieniu organ podniósł, iż przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.) jest możliwe jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, nie ma niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie. Powołany wyżej art. 83 może być ponadto zastosowany tylko do sytuacji wyjątkowych, gdy mimo dołożenia wszelkiej staranności zaistniały niemożliwe do przezwyciężenia przeszkody w uzyskaniu świadczenia na ogólnych zasadach. Organ wyjaśnił, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z powyższym w pierwszej kolejności bada się uprawnienia do świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej, a następnie przez wnioskodawcę-członka rodziny po osobie zmarłej. Organ wskazał, iż z akt sprawy wynika, że na przestrzeni 38 lat życia ojciec dziecka udokumentowano 13 lat, 5 miesięcy, 26 dni okresów składkowych i nieskładkowych. W 10-leciu przed dniem śmierci A. J. zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym posiadał 2 lata, 2 miesiące i 13 dni tych okresów. Od dnia 19 listopada 1999 r. do dnia 15 listopada 2006 r. wystąpiła przerwa w opłacaniu składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. We wskazanej przerwie nie była wobec ojca dziecka orzeczona całkowita niezdolność do pracy, zatem przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od woli ubezpieczonego, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec. Orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] września 2014 r. ustalono, że ojciec dziecka nie był niezdolny do pracy do dnia śmierci. Nadto z dokumentacji rentowej wynika, iż średni dochód trzyosobowej rodziny małoletniej P.J. wynosi brutto 6668,91zł a więc na osobę w rodzinie przypada brutto 2222,97zł, tym samym kwota ta jest wyższa od kwoty najniższej emerytury. Organ podkreślił, iż dochód przypadający na osobę w rodzinie może nie zaspakajać wszystkich potrzeb życiowych małoletniego dziecka, jednakże trudno uznać, iż nie pozwala na zaspokojenie potrzeb niezbędnych, podstawowych, zatem nie można uznać, że małoletnia P. J. pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania. Dla oceny braku niezbędnych środków utrzymania należy posiadane środki utrzymania oceniać na tle wysokości najniższej emerytury, która od 1 marca 2014 r. wynosi brutto 844,45 zł. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła P. J. reprezentowana przez przedstawicielkę ustawową A.J. Podniosła, iż jej córce należy się renta po ojcu, ponieważ nie jej winą jest, iż A.J. nie spełnia wymagań ZUS-u. Powołała się na 4 zasadę Deklaracji Praw Dziecka oraz Konstytucję RP. Zdaniem skarżącej potrzeby jej 16 letniej córki są znaczne większe niż potrzeby małego dziecka nadto wskazała, iż podana przez organ kwota dochodu na osobę w rodzinie jest kwotą brutto. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe argumenty faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skargę uznać należy za niezasadną. Zgodnie z treścią przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia, zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny stanu faktycznego, przedstawionego przez wnioskodawczynię, przez pryzmat art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tj. Dz. U. z 2013 r, poz. 1440 ze zm.). Wyżej przytoczony przepis formułuje trzy przesłanki, których łączne spełnienie determinuje możliwość otrzymania świadczenia w drodze wyjątku. Przesłankami tymi są: - brak uprawnień do uzyskania emerytury lub renty; - niemożliwość podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, spowodowana całkowitą niezdolnością do pracy lub wiekiem; - brak niezbędnych środków utrzymania. Podkreślić jeszcze raz należy, iż powyższe okoliczności muszą występować łącznie, aby możliwym było przyznanie świadczenia wyjątkowego. Brak występowania którejkolwiek z powyższych przesłanek uniemożliwia zaś pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie omawianego świadczenia. Przechodząc do realiów niniejszej sprawy, wskazać należy, iż stan faktyczny ustalony w sprawie prowadzi do konkluzji, że nie została spełniona trzecia z wyżej wymienionych okoliczności. Analizując przepisy ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, stwierdzić należy, iż nie zawierają one definicji pojęcia "niezbędne środki utrzymania". Zachodziła więc konieczność wypracowania przez judykaturę i organy administracji sposobu rozumienia tego pojęcia. Należy przychylić się do stanowiska organu, iż metodą wyjaśnienia spornego pojęcia może być odniesienie się do najniższej kwoty świadczenia przyznawanego w trybie zwykłym. Za uzasadnione należy bowiem uznać twierdzenie, iż najniższe świadczenie przyznawane w trybie zwykłym umożliwia zabezpieczenie podstawowych potrzeb uprawnionej osoby. Podkreślić przy tym wypada, iż chodzi tutaj jedynie o potrzeby natury podstawowej, które swym zakresem mogą znacznie odbiegać od potrzeb w szerszym znaczeniu. Odniesienie takie jak wyżej stanowi więc obiektywny miernik spełnienia przesłanki ustawowej. W świetle wyżej przedstawionych wywodów, uznać należało, iż organ właściwie przyjął, iż po stronie skarżącej nie istnieje wymagana przez ustawodawcę okoliczność braku środków utrzymania. Okolicznością niesporną w sprawie jest bowiem to, iż dochód na osobę w rodzinie skarżącej wynosi 2222,97zł brutto i przewyższa kwotę najniższego świadczenia przyznawanego w trybie zwykłym, które od dnia 1 marca 2014 r. wynosi 844,45zł brutto. Powyższe prowadzi więc w konsekwencji do niemożliwości zastosowania wobec skarżącej dyspozycji art. 83 omawianej ustawy i przyznania jej renty w trybie specjalnym. Analizując skarżoną decyzję, tutejszy Sąd nie dopatrzył się także nieprawidłowości w zakresie ustalania wysokości dochodu w rodzinie. Organ prawidłowo brał pod uwagę wartość brutto, gdyż odnosił ją do kwoty najniższej emerytury, określonej także jako wartość brutto. Nie zachodziła więc rozbieżność w sposobie ustalenia kwot stanowiących podstawę oceny sytuacji materialnej skarżącej. Rozpoznając przedmiotową skargę, Sąd pragnie też zwrócić uwagę na to, że nie neguje istnienia po stronie skarżącej trudnej sytuacji materialnej. Niemniej jednak niniejsza sprawa może być badana i oceniana jedynie przez pryzmat przepisu art. 83 przedmiotowej ustawy. Ta zaś norma prawna nie odnosi się do świadczeń mających naturę świadczeń pomocy socjalnej. Dla przyznania świadczenia w drodze wyjątku konieczne jest spełnienie przez wnioskującą ściśle określonych w ustawie przesłanek. Brak zaś ich łącznego występowania sprawia, iż skarżona decyzja nie naruszyła prawa. Na marginesie podnieść jedynie należy, iż rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie nie uniemożliwia wystąpienia w przyszłości z tożsamym wnioskiem, gdyby sytuacja materialna skarżącej uległa zmianie. W świetle powyższego, uznając iż skarżona decyzja nie narusza prawa, a organ administracji prawidłowo ocenił stan faktyczny i dokonał prawidłowej subsumcji normy prawnej, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).