II SA/Wa 1742/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras, Sędzia WSA Janusz Walawski, Sędzia WSA Przemysław Szustakiewicz (spr.), Protokolant: Maria Zawada, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lutego 2009 r. sprawy ze skargi I. M. przedstawicielki ustawowej małoletniej M. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Decyzją z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] czerwca 2008 r. i odmówił przyznania małoletniej M. M. – reprezentowanej przez matkę I. M., renty rodzinnej po zmarłym ojcu S. M. w drodze wyjątku. W uzasadnieniu do ww. decyzji Prezes ZUS podniósł, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia następujące warunki: • jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; • nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności; • nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; • nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił również, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. Zdaniem Prezesa ZUS renta nie może być przyznana, bowiem nie została spełniona przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania. Jak wynika z oświadczenia pełnomocnika małoletniej, źródłem jej utrzymania jest wynagrodzenie za pracę w kwocie [...] zł, zasiłek rodzinny w kwocie [...] zł oraz dodatek mieszkaniowy w kwocie [...] zł. Pełnoletni syn skarżącej – A. M. – prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Tak więc, łączna kwota dochodu na dwuosobową rodzinę składającą się z I. i M. M. wynosi [...] zł, co na osobę daje [...] zł i przekracza wartość najniższej emerytury, która jest wyznacznikiem braku niezbędnych środków utrzymania. W ocenie Prezesa ZUS brak jest więc warunków do przyznania świadczenia z art. 83 cyt. ustawy. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi I. M. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca podniosła zarzut, że zmarły mąż miał długi 29-letni okres ubezpieczenia, a łączny okres składkowy i nieskładkowy wynosi zamiast ustawowych 5 lat – 4 lata, 4 miesiące i 25 dni. Mąż długo chorował i wymagał stałej opieki dlatego nie mógł podjąć pracy. Nadto wskazała na trudną sytuację finansową swojej rodziny bowiem tylko z jednego swojego wynagrodzenia musi utrzymać swój dom, zaś nieletnia córka nie ma żadnych środków utrzymania. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie przytaczając argumenty zawarte w decyzji wydanej w drugiej instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na podstawie art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Rozpoznawana pod tym względem skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wskazać, że podstawę materialnoprawną wydania zaskarżonych decyzji stanowił przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.). Z treści tego przepisu wynika, że Prezes ZUS może przyznać świadczenie w drodze wyjątku, jeżeli wnioskodawca spełnia łącznie następujące przesłanki: ─ jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, ─ nie spełnia warunków ustawowych określonych w art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z FUS wskutek szczególnych okoliczności, ─ nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, ─ nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Zaznaczyć należy, że renta rodzinna jest świadczeniem pochodnym świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej, dlatego też w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega spełnienie powyższych przesłanek przez osobę zmarłą, a następnie ustalane jest prawo do tego świadczenia wnioskodawcy – członka rodziny po osobie zmarłej. Z użytego w powołanym art. 83 ust. 1 sformułowania "może przyznać" wynika, że podejmowane na tej podstawie decyzje mają charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ decyzyjny posiada swobodę działania i możliwości wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy. Do oceny Prezesa ZUS należało zatem podjęcie decyzji o przyznaniu skarżącej świadczenia w drodze wyjątku lub odmowa przyznania tego świadczenia. Sądowa kontrola tego rodzaju decyzji jest ograniczona. Nie obejmuje ona bowiem celowości zaskarżonej decyzji. Sąd może zatem tylko badać czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc czy organ rozstrzygający zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy. Prezes ZUS podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczeń w trybie określonym w powołanym art. 83 ust. 1, jest związany rygorami procedury administracyjnej. Wynika to wyraźnie z przepisu art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Przepis ten stanowi, że w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w tej ustawie, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Prezes ZUS winien więc przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 3 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa. W niniejszej sprawie Prezes ZUS przestrzegał wszystkich tych reguł procesowych, czego dowodem są przede wszystkim uzasadnienia obu jego decyzji. W uzasadnieniach decyzji powołano wszystkie okoliczności faktyczne w sprawie i na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego Prezes ZUS odmówił skarżącej prawa do renty rodzinnej w drodze wyjątku dla jej małoletniej córki po zmarłym ojcu. W ocenie Sądu decyzjom tym nie można przypisać przekroczenia granic uznania administracyjnego bowiem organ słusznie wykazał, że skarżąca nie spełnia jednej z przesłanek uprawniających ją do uzyskania świadczenia, mianowicie "braku niezbędnych środków utrzymania". Ta niezbędność jest oceniana zarówno przez organ rentowy jak i sądy administracyjne wedle kryterium dochodu na jednego domownika, z którym mieszka wnioskodawca. Dochód ten nie może przekraczać kwoty najniższej renty wypłacanej w trybie zwykłym (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 stycznia 2007 r., sygn. akt II SA/Wa 2252/06 – niepublikowany). Jak bowiem wynika z akt sprawy źródłem utrzymania małoletniej córki jest wynagrodzenie za pracę jej matki, która prowadzi gospodarstwo domowe, w kwocie [...] zł, zasiłek rodzinny w kwocie [...] zł oraz dodatek mieszkaniowy w kwocie [...] zł. Tak więc łączna kwota dochodu na dwuosobową rodzinę składającą się z I. M. i M. M. wynosi [...] zł, co na osobę daje [...] zł i przekracza wartość najniższej emerytury, która jest wyznacznikiem braku niezbędnych środków utrzymania. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 w związku z art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.