II SA/Wa 1751/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Werpachowska (spr.), Sędziowie WSA Anna Mierzejewska, Eugeniusz Wasilewski, Protokolant Agnieszka Kolasa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 listopada 2007 r. sprawy ze skargi G. O. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] w przedmiocie świadczenie w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku G. O. z dnia 3 października 2006 r., w którym wymieniony wskazał m.in., że w okresie od stycznia 2000 r. do stycznia 2001 r. otrzymywał rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, decyzją z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...], na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił przyznania renty w drodze wyjątku. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawca nie zgodził się z twierdzeniem organu, że w jego sprawie nie zaszły szczególne okoliczności. Stwierdził, że zarówno stan jego zdrowia, jak i toczące się od 2002 r. postępowanie o przyznanie świadczenia w trybie zwykłym, a także uchybienia, do jakich wówczas doszło, stanowią okoliczności szczególne. Podał, że w postępowaniu o przyznanie renty w trybie zwykłym nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy, pomimo jego złego stanu zdrowia. Wskazał, że wydane w dniu [...] marca 2007 r. przez lekarza orzecznika ZUS orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy również wydaje się nie uwzględniać rzeczywistej daty powstania choroby, określając datę powstania całkowitej niezdolności na czerwiec 2006 r. w sytuacji, gdy choroba istniała już w 2004 r., co potwierdzają zdjęcia RTG. Podał też, że pozostaje na wyłącznym utrzymaniu żony. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymał w mocy swoje poprzednie rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu organ podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił, że powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego rodzaju świadczenia. Prezes ZUS stwierdził, że renta w drodze wyjątku nie może zostać przyznana, gdyż w sprawie brak jest szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły uzyskanie uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Podał, że okolicznością szczególną może być jedynie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, że wnioskodawca na przestrzeni 56 lat życia w chwili powstania całkowitej niezdolności do pracy, posiada udowodniony łącznie okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 21 lat, 11 miesięcy i 23 dni. W okresach od 16 listopada 1989 r. do 31 lipca 1991 r. oraz od 23 listopada 1995 r. do 14 czerwca 1997 r. wystąpiły przerwy w ubezpieczeniu, co między innymi spowodowało brak uprawnień do świadczenia przyznawanego na zasadach ogólnych. We wskazanych okresach nie była wobec wnioskodawcy orzeczona całkowita niezdolność do pracy i nie istniały przeciwwskazania do kontynuowania zatrudnienia. Organ podkreślił, że za okoliczność szczególną, która uniemożliwiła nabycie uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym, nie można uznać faktu, że w okresie od ustania ostatniego okresu składkowego, jakim było pobieranie zasiłku dla bezrobotnych w lutym 2002 r. do czasu orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy w czerwcu 2006 r., tj. przez ponad 4 lata i 4 miesiące nie został udowodniony jakikolwiek okres poparty opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Przyczyną tego nie był stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od woli wnioskodawcy, którego nie można było przewidzieć. Odnosząc się do zarzutów z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ wskazał, że lekarz orzecznik ZUS orzekając o niezdolności do pracy uwzględnił całość przedstawionej przez wnioskodawcę dokumentacji medycznej oraz dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych i na jej podstawie wskazał datę powstania całkowitej niezdolności do pracy. Organ podkreślił, iż dla ustalenia daty powstania niezdolności do pracy nie mogą być uznane za wystarczające dowolne przypuszczenia, lecz konieczne są dowody zawierające dane, pozwalające na niewątpliwe bądź z przeważającym prawdopodobieństwem ustalenie daty powstania niezdolności do pracy. Orzeczenie lekarza orzecznika ZUS jest w niniejszej sprawie wiążące dla Prezesa ZUS. Organ stwierdził, że w sprawie wnioskodawcy nie występują okoliczności szczególne, które uniemożliwiły kontynuowanie zatrudnienia, zwłaszcza, że nie była wobec strony orzeczona całkowita niezdolność do pracy z powodu choroby. Całkowita niezdolność do pracy została stwierdzona orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] marca 2007 r., w którym wskazano, że istnieje ona od czerwca 2006 r. do marca 2010 r. Lekarz stwierdził jednocześnie, że brak jest podstaw do ustalenia niezdolności do pracy powstałej przed 30 lipca 2002 r. Zatem, przed powstaniem całkowitej niezdolności strona miała możliwość wykonywania zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem. Organ wskazał przy tym, że aktualny brak możliwości podjęcia pracy ze względu na orzeczoną całkowitą niezdolność do pracy oraz podnoszone trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie G. O. wniósł o uchylenie zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji Prezesa ZUS. Zarzucił naruszenie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS oraz art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 art. 80 oraz art. 107 § 3 kpa. W uzasadnieniu wskazał, że organ nie uwzględnił szeregu okoliczności, które w ocenie strony miały wpływ na rozstrzygnięcie, dotyczących głównie stanu zdrowia i niezdolności do pracy w latach 2002-2006, które skarżący szczegółowo przedstawił w dniu [...] sierpnia 2007 r. członkowi Zarządu ZUS, przesyłając następnie dokumentację lekarską. Podał, że w latach 2002-2006 nie pracował z uwagi na zły stan zdrowia. Podlegał wówczas kilkakrotnie leczeniu szpitalnemu, a więc nie był w stanie czynnie poszukiwać zatrudnienia jak też podjąć stałej pracy. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, przywołując dotychczasowe ustalenia. Dodatkowo wskazał, że skarżący w dniu 31 sierpnia 2007 r. skierował do ZUS dokumentację medyczną mającą potwierdzić zły stan jego zdrowia od 2001 r., kiedy to zakończono wypłatę renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy (pobieranej przez dwa lata). Organ podał, że dokumentacja ta przesłana została do Departamentu Orzecznictwa Lekarskiego, który powiadomił następnie, że po rozpoznaniu sprawy w trybie nadzoru ustalono, że orzeczenie z dnia [...] marca 2007 r. nie budzi zastrzeżeń. Wszystkie przedstawione przez skarżącego dokumenty lekarskie były przedmiotem oceny organu. Zostały wzięte przez organ pod uwagę w trybie nadzoru nad prawidłowością orzeczeń lekarskich i po raz kolejny w dniu 24 września 2007 r. ustalono, że skarżący przed czerwcem 2006 r. nie był niezdolny do pracy. Organ podniósł, że również Sąd Apelacyjny rozpoznający sprawę w 2006 r. nie potwierdził, by po utracie w 2001 r. prawa do renty skarżący stał się ponownie niezdolny do pracy. Raz jeszcze organ zwrócił uwagę na liczne przerwy w ubezpieczeniu oraz, że skarżący na 38 lat aktywności zawodowej w zatrudnieniu pozostawał przez 14,5 roku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że jeżeli zaskarżona decyzja prawa nie narusza, sąd obowiązany jest skargę oddalić. Zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę postępowanie w sprawie świadczenia w drodze wyjątku przeprowadzone zostało zgodnie z wymogami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej również kpa, a ustalenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie braku spełnienia łącznie wszystkich przesłanek uprawniających do przyznania wymienionego świadczenia jest prawidłowe. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Powołany przepis pozwala na uzyskanie świadczenia w drodze wyjątku przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Zgodnie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. Jednym z warunków przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest zaistnienie szczególnych okoliczności, z powodu których nie zostały spełnione warunki ustawowe do uzyskania świadczenia. W ocenie Sądu, za okoliczność szczególną uznać należy wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 czerwca 2000 r., sygn. akt II SA 306/00). W niniejszej sprawie okoliczności takich nie wykazano. W dziesięcioleciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy skarżący udowodnił jedynie 2 lata 4 miesiące i 28 dni ubezpieczenia. W czasie, gdy nie były odprowadzane składki na ubezpieczenie społeczne, nie istniały niezależne od skarżącego przeszkody uniemożliwiające kontynuowanie zatrudnienia, których nie można byłoby przezwyciężyć. W okresie niewykonywania zatrudnienia wobec skarżącego nie była też orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Ustalenia organu w tym zakresie są prawidłowe, a w konsekwencji zarzuty w odniesieniu do tych ustaleń uznać należy za nietrafne. Wojewódzki Sąd Administracyjny za zasadny uznał natomiast zarzut naruszenia art. 107 § 3 kpa. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ istotnie nie odniósł się bowiem do podnoszonego przez stronę we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, faktu częstej hospitalizacji w 2004 r., która jak podał skarżący, uniemożliwiała mu poszukiwanie pracy. Powyższe uchybienie organu nie miało jednak, co należy podkreślić, wpływu na wynik sprawy. Kłopoty zdrowotne od czasu ustania częściowej niezdolności do pracy, na które skarżący powoływał się we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, oraz toczące się od 2002 r. postępowanie o przyznanie świadczenia w trybie zwykłym, nie stanowią okoliczności szczególnej, o której mowa w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Wskazywanie przez skarżącego, iż już w 2004 r. miała początek jego choroba, która utrudniała mu poszukiwanie pracy, oraz poddanie wówczas leczeniu szpitalnemu także nie stanowią szczególnej okoliczności. Nadto, powyższe nie stanowi podstawy do przyjęcia przez organ innej daty powstania całkowitej niezdolności do pracy, niż wskazana w orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] marca 2007 r., od którego to orzeczenia skarżący nie wniósł sprzeciwu i nie zgłosił zarzutu wadliwości. Dokumentacja medyczna z roku 2004 nie była wprawdzie poddana ocenie lekarza orzecznika, jednakże, jak wynika z odpowiedzi na skargę, oceniono ją w ramach nadzoru Prezesa ZUS nad wykonywaniem orzecznictwa o niezdolności do pracy przez lekarzy orzeczników i komisje lekarskie. Naczelny Lekarz ZUS stwierdził, że orzeczenie lekarza orzecznika z [...] marca 2007 r. ustalające całkowitą niezdolność do pracy od czerwca 2006 r. nie budzi zastrzeżeń, co do zgodności z zasadami orzecznictwa lekarskiego. Wobec niespełnienia przesłanki w postaci szczególnych okoliczności, o której mowa w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, brak było podstaw do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Zgodzić należy się również z Prezesem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, że w takim przypadku, sama trudna sytuacja materialna wnioskodawcy, nie stanowi wystarczającej podstawy przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Z tego względu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w wyroku.