II SA/Wa 1752/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Grochowska-Jung, Sędziowie WSA Adam Lipiński (spr.), Eugeniusz Wasilewski, Protokolant specjalista Aleksandra Weiher, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 marca 2016 r. sprawy ze skargi C. G. na orzeczenie Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej przy Komendancie Głównym Państwowej Straży Pożarnej z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia orzeczenia dyscyplinarnego - oddala skargę - Odwoławcza Komisja Dyscyplinarna przy Komendancie Głównym Państwowej Straży Pożarnej, działając na podstawie art. 437 § 2 Kodeksu postępowania karnego w związku z art. 124n ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (Dz. U. z 2013 r., poz. 1340 ze zm.), orzeczeniem z dnia [...] czerwca 2015 r. uchyliła, zaskarżone przez rzecznika dyscyplinarnego przy [...] Komendancie Wojewódzkim PSP w B., orzeczenie Komisji Dyscyplinarnej przy [...] Komendancie Wojewódzkim PSP w B. z dnia [...] kwietnia 2015 r. i przekazała sprawę do ponownego rozpoznania Komisji Dyscyplinarnej przy [...] Komendancie Wojewódzkim PSP w B. W uzasadnieniu orzeczenia Odwoławcza Komisja Dyscyplinarna przy Komendancie Głównym PSP wskazała, co następuje: Komendant Powiatowy PSP w M. decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r. na podstawie art. 118 ust. w zw. z art. 30 ust. 1 i art. 115 ust. 1 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej wymierzył [...] C. G. - dowódcy Jednostki Ratowniczo-Gaśniczej w Komendzie Powiatowej PSP w M. karę dyscyplinarną upomnienia. W uzasadnieniu podał, że C. G. w dniu [...] grudnia 2014 r., podczas rozmowy ze [...] S. S. – Zastępcą Komendanta Powiatowy PSP w M., zachował się lekceważąco wobec przełożonego opuszczając miejsce rozmowy, wbrew jego sprzeciwowi. Opisana sytuacja miała miejsce na Stanowisku Kierownika Komendanta Powiatowego, gdzie pełnił służbę [...] A. S. – Dyspozytor, funkcjonariusz podległy D-cy JRG. Takie zachowanie D-cy JRG mogło zostać odebrane przez podległego mu Dyspozytora, jako powszechne w stosunkach między podwładnym a przełożonym, co dodatkowo potęguje ciężar przewinienia. [...] C. G. postąpił sprzecznie ze złożonym ślubowaniem, poprzez naruszenie dyscypliny służbowej i niewykonanie polecenia przełożonego, czym spełnił dyspozycje art. 115 ust. 1 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej. Obwiniony odwołał się do Komisji Dyscyplinarnej przy [...] Komendancie Wojewódzkim PSP w B., która po rozpatrzeniu sprawy, orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 2015 r. uniewinniła obwinionego od zarzucanego mu czynu. Komisja Dyscyplinarna przy [...] Komendancie Wojewódzkim PSP w B. przeprowadziła postępowanie dowodowe w trakcie którego odebrała wyjaśnienia obwinionego i przesłuchała świadków zdarzenia. W trakcie tego postępowania potwierdzono, iż obwiniony nie zareagował na wezwanie przełożonego tj. zastępcy Komendanta Powiatowego PSP w M.: "Jeszcze nie skończyłem" (cytat z przesłuchania świadka [...] A. S.) i oddalił się ze stanowiska kierowania. Jednak Komisja Dyscyplinarna stwierdziła, że istniało prawdopodobieństwo, iż obwiniony odebrał telefon na stanowisku kierowania i ta rozmowa telefoniczna mogła spowodować, że nie słyszał słów przełożonego. Zdaniem Komisji, argumentem przemawiającym dodatkowo na korzyść obwinionego jest niespójność w zeznaniach świadka [...] A. S. w stosunku do notatki służbowej z dnia [...] grudnia 2014 r. dotyczącej przewinienia popełnionego przez obwinionego. Komisja Dyscyplinarna stwierdziła, że nie istnieją jednoznaczne dowody świadczące na niekorzyść obwinionego. Z całokształtu materiału nie wynika, że obwiniony dopuścił się przewinienia obwarowanego karą dyscyplinarną, zaś zdarzenie, jakie zaistniało w dniu [...] grudnia 2014 r. w obecności przełożonego, nie zostało jednoznacznie potwierdzone przez świadków oraz zanegowane przez odwołującego się. Przełożony dyscyplinarny również nie wskazał w uzasadnieniu swojej decyzji, jakiego konkretnie przewinienia dopuścił się jego podwładny. Komisja pierwszej instancji podniosła, że przepisy ustawy o Państwowej Straży Pożarnej w art. 124n regulują, iż stosuje się przepisy Kpk. Oznacza to, że zgodnie z art. 413 § 1 pkt 4 i § 2 pkt 1 Kpk., każdy wyrok powinien zawierać przytoczenie opisu i kwalifikację prawną czynu, którego popełnienie oskarżyciel zarzucił oskarżonemu. Wyrok skazujący powinien zawierać dokładne określenie przypisanego czynu oraz jego kwalifikację prawną. Te zasady mają również zastosowanie do art. 118 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej. Na etapie postępowania prowadzonego przez przełożonego dyscyplinarnego zakończonego decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r. warunki te nie zostały spełnione. Postępowanie prowadzone przez Komisję Dyscyplinarną również nie dało podstaw do uznania odwołującego się winnym zarzucanego mu czynu. W związku z powyższym Komisja pierwszej instancji uznała, że zarzuty podniesione w odwołaniu są zasadne i należało je uwzględnić i w związku z tym postanowiła uniewinnić C. G. od zarzucanego mu czynu. W wyniku odwołania Rzecznika Dyscyplinarnego przy [...] Komendancie Wojewódzkim PSP sprawę rozpatrzyła Odwoławcza Komisja Dyscyplinarna przy Komendancie Głównym PSP, która orzeczeniem z dnia [...] czerwca 2015 r. uchyliła w całości orzeczenie organu dyscyplinarnego pierwszej instancji, przekazując mu sprawę do ponownego rozpatrzenia. Odwoławcza Komisja Dyscyplinarna przy Komendancie Głównym PSP podzieliła zasadność zarzutów odwoławczych zgłoszonych przez Rzecznika dyscyplinarnego. W jej ocenie, Komisja 1 instancji wbrew treści art. 413 § 1 pkt 4 Kpk nie zamieściła w orzeczeniu opisu czynu zarzucanego obwinionemu i ustawowych znamion tego czynu, co doprowadziło Komisję do stwierdzenia, iż czyn przypisywany obwinionemu nie zawierał znamion przewinienia opisanego w art. 118 ust. 1 ustawy o PSP. Rolą Komisji jest wyegzekwowanie od rzecznika dyscyplinarnego dokonania dokładnego opisu zarzucanego czynu i jego kwalifikacji prawnej. Ponadto Komisja I instancji nie wskazała, które fakty uznała za udowodnione, na jakich oparła się dowodach i dlaczego nie uznała dowodów przeciwnych, tym bardziej, iż oparła swoje orzeczenie na podstawie wyłącznie wyjaśnień obwinionego z pominięciem odmiennych zeznań bezpośrednich świadków zdarzenia. Komisji I instancji umknął fakt, iż świadek [...] S. S. w dniu [...] marca 2015 r. zeznał, iż obwiniony w trakcie rozmowy odebrał przy wyjściu z pomieszczenia telefon i zaczął rozmawiać w sytuacji, gdy rozmowa z przełożonym nie była jeszcze zakończona. Nie sposób się natomiast zgodzić z zarzutem rzecznika, iż zaskarżone orzeczenie ma charakter kasatoryjny, gdyż nie może o tym stanowić wskazane w zarzutach zdanie, które zawarte było także w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia. O charakterze kasatoryjności orzeczenia decyduje jego sentencja, nie zaś treść uzasadnienia. Komisja I instancji w uzasadnieniu swego orzeczenia stwierdziła, że w trakcie postępowania dowodowego obwiniony nie zareagował na wezwanie przełożonego "jeszcze nie skończyłem" i oddalił się ze stanowiska kierowania. To stwierdzenie Komisji stoi w sprzeczności z sentencją wydanego orzeczenia, gdyż z jednej strony Komisja uznaje za udowodniony zarzucany czyn, a z drugiej strony uniewinnia od jego popełnienia. Ponadto Komisja I instancji stwierdziła, że "istniało prawdopodobieństwo, iż obwiniony odebrał telefon na stanowisku kierowania i rozmowa przez ten telefon mogła spowodować, że odwołujący się nie słyszał słów przełożonego". Komisja dyscyplinarna wydając orzeczenie nic może się opierać na uprawdopodobnieniu faktu, lecz wyłącznie na udowodnieniu faktu. Wszystkie te wątpliwości i niejasności powinny być ponownie szczegółowo zbadane przez Komisję I instancji. Jednocześnie Komisja pierwszej instancji przy ponownym rozpoznawaniu sprawy powinna wziąć pod uwagę podstawowe zasady postępowania zawarte w Kpk, a zwłaszcza zasadę prawdy materialnej (art. 2 Kpk) oraz zasadę obiektywizmu (art. 4 Kpk), bo to właśnie członkowie komisji pierwszej instancji, stykający się z dowodami bezpośrednio, mają z tego powodu lepsze szanse prawidłowej oceny, niż członkowie komisji drugiej instancji, którzy orzekają na podstawie pisemnego materiału akt. Oznacza to, że Komisja musi ustalić stan faktyczny w sposób jednoznaczny, niebudzący żadnych wątpliwości, a jej orzeczenie nie może być oparte na upodobnieniu. Zatem tylko i wyłącznie precyzyjne ustalenie za pomocą dostępnych środków dowodowych stanu faktycznego sprawy daje podstawę do podjęcia rozstrzygnięcia nieobarczonego błędami, których negatywne skutki mogą być nie do odwrócenia. Komisja w swoich rozważaniach powinna brać pod uwagę także treść art. 174 Kpk, zabraniającego zastępowania zeznań oskarżonego lub zeznań świadków treścią pism, notatek służbowych lub zapisków. C. G. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę, w której orzeczeniu Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej przy Komendancie Głównym PSP zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 14 w zw. z art. 17 § 1 pkt 9 oraz z art. 439 §1 pkt 9, art. 413 §1 pkt 4 i § 2 pkt 1 Kpk w zw. z art. 124n ustawy o Państwowej Straży Pożarnej, polegające na uchyleniu orzeczenia Komisji Dyscyplinarnej przy [...] Komendancie Wojewódzkim PSP w B. i przekazaniu niniejszej sprawy do ponownego rozpoznania, w sytuacji, gdy z w/w przepisów Kodeksu Postępowania Karnego wynika, że przedmiotowe postępowanie powinno być umorzone, ponieważ "stanowisko" Rzecznika Dyscyplinarnego, w którym nie wskazano skonkretyzowanego czynu zarzucanego skarżącemu, nie spełnia wymogów skargi oskarżyciela publicznego; b) art. 5 § 1 i art. 74 § 1 Kpk w zw. z art.124 n ustawy o Państwowej Straży Pożarnej polegające na uznaniu, że skarżący powinien udowodnić fakt odebrania telefonu od żony, w trakcie, gdy [...] S. S. mówił do niego (co świadczy o jego niewinności) - w sytuacji, gdy z przepisów Kodeksu Postępowania Karnego, które stosuje się odpowiednio do przedmiotowego postępowania dyscyplinarnego, wynika, że to na Rzeczniku Dyscyplinarnym spoczywa obowiązek udowodnienia winy, a z żadnego przepisu prawa nie można wywnioskować obowiązku dowodzenia niewinności. Wskazując na powyższe zarzuty C. G. wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego orzeczenia i zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Odwoławcza Komisja Dyscyplinarna przy Komendancie Głównym PSP wniosła o jej oddalenie. W uzasadnieniu organ wskazał, że postępowanie dyscyplinarne zostało wszczęte na wniosek obwinionego. Natomiast zarzut w tym postepowaniu został skonkretyzowany, poprzez stanowisko Rzecznika Dyscyplinarnego, które podtrzymało stanowisko zawarte w decyzji o ukaraniu. W decyzji tej skonkretyzowano zarzut, a stanowisko rzecznika stanowiło jedynie rozwiniecie zarzutów wskazanych w decyzji. Organ podkreślił, także, iż to na Komisji Dyscyplinarnej pierwszej instancji, a nie na obwinionym, spoczywa obowiązek przeprowadzenia takich dowodów, z których będzie wynikł wpływ odebrania telefonu od żony, na rozmowę z przełożonym, a nie tylko jego uprawdopodobnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 118 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej, za przewinienie dyscyplinarne mniejszej wagi, nieuzasadniające wszczęcia postępowania dyscyplinarnego, przełożony dyscyplinarny może wymierzyć karę upomnienia na piśmie, nie później jednak niż przed upływem 3 miesięcy od powzięcia wiadomości o przewinieniu (ust. 1). Od kary upomnienia wymierzonej przez przełożonego dyscyplinarnego przysługuje ukaranemu odwołanie do właściwej komisji dyscyplinarnej. W takim przypadku komisja nie może orzec na niekorzyść ukaranego (ust. 2). Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że postępowanie wszczęte przed właściwą komisją dyscyplinarną na podstawie art. 118 ust. 2 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej jest postępowaniem dyscyplinarnym i na orzeczenie kończące to postępowanie w drugiej instancji stronie służy skarga do sądu administracyjnego, zgodnie z art. 124j tej ustawy (por. uchwała NSA w składzie siedmiu sędziów z dnia 10 stycznia 2011 r. sygn. I OPS 4/10 publ. ONSAiWSA 2011/2/24, LEX nr 672627). Komisja Dyscyplinarna przy [...] Wojewódzkim PSP w B., wydając orzeczenie z dnia [...] kwietnia 2015 r., działała jako organ I instancji w sprawie wszczętej odwołaniem skarżącego od decyzji Komendanta Powiatowego PSP w M. z dnia [...] stycznia 2015 r. Zatem rację ma Odwoławcza Komisja Dyscyplinarna, wskazując że Komisja Dyscyplinarna nie mogła wydać orzeczenia kasacyjnego, ponieważ takie rozstrzygnięcie co do zasady jest rozstrzygnięciem przysługującym organowi II instancji. Komisja pierwszej instancji winna natomiast po przeprowadzeniu czynności wskazanych w art. 124b ust. 1 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej, tj. po przeprowadzeniu rozprawy oraz po wysłuchaniu głosów rzecznika dyscyplinarnego, obwinionego lub jego obrońcy, wydać orzeczenie. Ustawa o Państwowej Straży Pożarnej w rozdziale 11 o odpowiedzialności dyscyplinarnej strażaków nie wskazuje jakie elementy orzeczenie takie powinno zawierać, wskazuje jednak, że w sprawach nieuregulowanych w niniejszym rozdziale, w zakresie postępowania dyscyplinarnego stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania karnego (art. 124n ustawy). Zatem, stosując odpowiednio przepis art. 413 Kpk w zw. art. 124n ustawy o Państwowej Straży Pożarnej należy wskazać, że orzeczenie komisji dyscyplinarnej wydane w I instancji winno zawierać m.in. rozstrzygnięcie, a w przypadku orzeczenia o wymierzeniu kary dyscyplinarnej dokładne określenie przypisanego obwinionemu czynu oraz jego kwalifikację prawną, a także rozstrzygnięcia co do kary. Natomiast o możliwości uchylenia orzeczenia o ukaraniu można mówić - stosownie do art. 437 § 1 Kpk w zw. art. 124n ustawy o Państwowej Straży Pożarnej, dopiero na etapie orzekania drugoinstancyjnego z powodów wskazanych w art. 438 Kpk, m.in. obrazy przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia oraz błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia. Stąd też słuszny był zarzut Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej przy Komendancie Głównym PSP, że orzeczenie Komisji Dyscyplinarnej przy [...] Komendancie Wojewódzkim PSP w B. nie odpowiadało wymogom orzeczenia wydanego w I instancji. Ma rację organ dyscyplinarny drugiej instancji, gdy wskazuje na wady orzecznicze zawarte w rozstrzygnięciu Komisji dyscyplinarnej z dnia [...] kwietnia 2015 r. Obowiązkiem Komisji dyscyplinarnej jest dokładne sprecyzowanie w swoim orzeczeniu zarzutu stawianego obwinionemu, na podstawie wcześniej określonego przez Rzecznika dyscyplinarnego zarzutu. W tym aspekcie, wskazać należy, iż sformowanie samego zarzutu w decyzji o ukaraniu jest mało precyzyjne. Wyjaśnić także należy (gdyż jak widać z odmiennego stanowiska w tej materii prezentowanego przez obrońcę obwinionego i Rzecznika dyscyplinarnego), na obwinionym nie ciąży żaden obowiązek dowodowy, ma on jedynie prawo do inicjatywy dowodowej. Natomiast to na Rzeczniku dyscyplinarnym spoczywa obowiązek sprecyzowani i udowodnienia zarzutu dyscyplinarnego, zwłaszcza gdy jest on tak nieprecyzyjny jak we wspomnianej wyżej decyzji o ukaraniu z dnia [...] stycznia 2015 r. Następnie, Komisja dyscyplinarna musi określić czy działanie skarżącego wypełnia zarzut oraz czy działanie takie, przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności sprawy, było w ocenie Komisji dyscyplinarnej istotnie naganne, czy też nie. Komisja w uzasadnieniu swojego orzeczenia musi wykazać, w oparciu o przeprowadzone dowody i ich ocenę, dlaczego w jej ocenie należało wydać takie a nie inne rozstrzygnięcie (uniewinnienie, ukaranie). Komisja pierwszej instancji musi także, na co trafnie zwróciła uwagę Odwoławcza komisja, wprost i konkretnie opowiedzieć się, czy zgromadzony materiał dowodowy przekonuje ją co do tezy obwinionego, iż odebranie przez niego telefonu spowodowało, iż nie usłyszał co do niego mówił przełożony. Przepisy Kodeksu postepowania karnego wskazują na zasady oceny różnego rodzaju domniemań i Komisja pierwszej instancji z tych zasad powinna korzystać. Szczególnie trafne są tu wskazania, iż wszystkie wątpliwości i niejasności powinny być ponownie szczegółowo zbadane przez Komisję I instancji. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy, Komisja pierwszej instancji powinna wziąć pod uwagę podstawowe zasady postępowania zawarte w Kpk, a zwłaszcza zasadę prawdy materialnej (art. 2 Kpk) oraz zasadę obiektywizmu (art. 4 Kpk), bo to właśnie członkowie komisji pierwszej instancji, stykający się z dowodami bezpośrednio, mają z tego powodu lepsze szanse prawidłowej ich oceny, niż członkowie komisji drugiej instancji, którzy orzekają jedynie na podstawie akt. Oznacza to, że Komisja musi ustalić stan faktyczny w sposób jednoznaczny, niebudzący żadnych wątpliwości, a jej orzeczenie nie może być oparte na upodobnieniu. Zatem tylko i wyłącznie precyzyjne ustalenie za pomocą dostępnych środków dowodowych stanu faktycznego sprawy daje podstawę do podjęcia rozstrzygnięcia nieobarczonego błędami, których negatywne skutki mogą być nie do odwrócenia. Komisja w swoich rozważaniach powinna brać pod uwagę także treść art. 174 Kpk, zabraniającego zastępowania zeznań oskarżonego lub zeznań świadków treścią pism, notatek służbowych lub zapisków. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wytyczne te są w sprawie niezbędne do jej prawidłowego zakończenia. Natomiast wywody skargi są generalnie chybione, gdyż nie jest prawdą, iż postępowanie przed Komisji Dyscyplinarnej przy [...] Komendancie Wojewódzkim PSP w B. toczyło się bez przedstawienia obwinionemu jakichkolwiek zarzutów. Zarzuty te zawierała przecież decyzja o ukaraniu obwinionego oraz zarzuty te określił w tym postępowaniu Rzecznik dyscyplinarny. Brak jest natomiast określenia powyższych zarzutów w orzeczeniu Komisji Dyscyplinarnej przy [...] Komendancie Wojewódzkim PSP w B., co stanowi istotną wadę, trafnie wytkniętą temu orzeczeniu przez Odwoławczą Komisję Dyscyplinarną przy Komendancie Głównym PSP. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji wyroku.