II SA/Wa 1756/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Walawski, Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska, Ewa Kwiecińska(spr.), Protokolant starszy sekr. sądowy Sylwia Rosińska-Czaykowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 czerwca 2017 r. sprawy ze skargi ze skargi J.F. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr: [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do emerytury rolniczej w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 23) i art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2016 r., poz. 277), decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] wydaną w przedmiocie odmowy przyznania J. F. prawa do emerytury rolniczej. Decyzją z dnia [...] stycznia 2001 r. Prezes KRUS przyznał J. F. prawo do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy. Decyzją z dnia [...] października 2005 r. strona uzyskała również prawo do rolniczej renty rodzinnej po zmarłym mężu. Wypłata renty rodzinnej w myśl art. 33 ust. 1 ustawy została zawieszona, a kontynuowano wypłatę renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy, jako świadczenia korzystniejszego. Pismem z dnia [...] stycznia 2015 r. Oddział Regionalny KRUS w P. poinformował, że strona nie spełnia warunków do przyznania prawa do emerytury rolniczej, bowiem nie podlegała ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez wymagany okres, wynoszący co najmniej 25 lat. Udokumentowany okres tego ubezpieczenia wynosił 24 lata i 1 miesiąc, tj. od 1 marca 1977 r. do 31 marca 2001 r. Do pobieranej przez J. F. renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy organ uwzględnił okres pracy w jednostkach gospodarki uspołecznionej wynoszący 7 lat, 5 miesięcy i 29 dni. W dniu [...] stycznia 2015 r. Prezes KRUS uzyskał informację z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. (pismo z dnia [...] stycznia 2015 r. znak: [...]), z którego wynikało, że ZUS przyznał stronie prawo do emerytury pracowniczej na mocy art. 24 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i świadczenie to zgodnie z art. 33 ust. 2 ustawy zostało zawieszone z powodu pobierania renty rolniczej z KRUS, która była świadczeniem korzystniejszym. W dniu [...] lutego 2015 r. do Prezesa KRUS wpłynął wniosek z dnia [...] stycznia 2015 r. w którym J. F. zwróciła się o przyznanie prawa do emerytury rolniczej w drodze wyjątku. We wniosku strona podała, że jest uprawniona do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy i nie spełnia warunków do emerytury rolniczej, gdyż podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników tylko przez 24 lata i 1 miesiąc. W oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, uwzględniając fakt, iż strona ma przyznane prawo do świadczeń ustawowych z KRUS i ZUS oraz otrzymuje rentę rolniczą i tym samym nie jest pozbawiona niezbędnych środków utrzymania, Prezes Kasy decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r. odmówił prawa do emerytury rolniczej w drodze wyjątku. J. F. złożyła wniosek z dnia [...] maja 2015 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej wspomnianą decyzją. Postanowieniem z dnia [...] lipca 2016 r. Prezes KRUS przywrócił termin do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku z dnia [...] maja 2015 r. strona podniosła, że zgodnie z art. 20 ust. 1 pkt 3 i ust. 2 ustawy do okresów ubezpieczenia, o których mowa w art. 19 ust. 1 pkt 2, zalicza się okresy, od których zależy prawo do emerytury zgodnie z przepisami emerytalnymi. Podkreśliła, że ma przyznane prawo do emerytury pracowniczej na mocy art. 24 ustawy o emeryturach i rentach z FUS i w związku z tym spełnia kryterium, o którym mowa w art. 20 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, pozwalające przyznać prawo do emerytury rolniczej. J. F. stwierdziła, iż uzyskiwana kwota renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy powinna być zwiększona o kwotę składek z tytułu zatrudnienia w fabryce narzędzi chirurgicznych [...] w N. Poinformowała również, że okres pobierania świadczenia rentowego powinien być zaliczany do wymaganego okresu podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, od którego ustala się prawo do emerytury rolniczej. Podała, że łączny okres opłacania składek emerytalno-rentowych wynosi 42 lata, zaś zmarły w wieku 55 lat małżonek podlegał ubezpieczeniu przez 28 lat. Podkreśliła, że była pouczona, iż w trakcie pobierania renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy nie ma obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie, a okres pobierania tego świadczenia zostanie zaliczony do okresu, od którego zależy prawo do emerytury rolniczej. Wśród okresów zaliczanych do rolniczego ubezpieczenia emerytalno-rentowego nie ma okresów pobierania renty rolniczej. Ponadto z art. 20 ust. 3 ustawy wynika, że ustępu 1 pkt 3 nie stosuje się do osób urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r. (tak jak strona). Osoba urodzona po dniu 31 grudnia 1948 r., mająca ukończony wiek emerytalny, uzyska prawo do emerytury rolniczej, jeżeli będzie legitymowała się okresem 25 lat podlegania wyłącznie ubezpieczeniu społecznemu rolników. Przy ustalaniu prawa do emerytury rolniczej Prezes KRUS nie uwzględnia okresów podlegania innemu ubezpieczeniu społecznemu, np. w ZUS, ani też okresów pobierania renty rolniczej. Na prawo do emerytury rolniczej nie ma wpływu również długość okresu ubezpieczenia małżonka osoby wnioskującej. Natomiast wysokość rolniczych świadczeń emerytalno-rentowych nie zależy od wysokości opłaconych składek na ubezpieczenie społeczne w ZUS, ale od długości okresów podlegania temu ubezpieczeniu. Za każdy rok podlegania ubezpieczeniu społecznemu z tytułu zatrudnienia część składkowa renty rolniczej zwiększona jest o 1,5% emerytury podstawowej (obecnie wynoszącej 882,56 zł) i należne świadczenie zostało zwiększone z tytułu podlegania ubezpieczeniu w ZUS. Aktualnie strona pobiera świadczenie ustawowe, którym jest renta rolnicza z tytułu niezdolności do pracy w kwocie 1.103,20 zł brutto miesięcznie (937,20 zł netto). Organ stwierdził też, że J. F. mieszka razem z synem i synową oraz dwoma wnukami w domu jednorodzinnym, zajmując dolną część budynku. Syn i synowa są zatrudnieni i uzyskują własne dochody. Aktem notarialnym z dnia [...] czerwca 2008 r. strona przekazała gospodarstwo rolne wraz z nieruchomościami rolnymi i maszynami rolniczymi synowi, który za darowiznę zobowiązał się zapewnić opiekę i pomoc. Organ zaznaczył, że do protokołu z wizytacji strona załączyła faktury za drewno, usługi telekomunikacyjne, wodę, ścieki, energię i leki. Zdaniem organu syn strony również powinien partycypować w kosztach utrzymania domu, w którym zamieszkuje wraz z rodziną. Prezes KRUS zauważył, że oprócz wypłacanej renty rolniczej skarżąca ma przyznane prawo do dwóch innych świadczeń ustawowych, tj. rolniczej renty rodzinnej z KRUS oraz emerytury pracowniczej z ZUS, ale wypłaty tych świadczeń zostały zawieszone, gdyż zgodnie z obowiązującymi przepisami wypłacane jest tylko jedno świadczenie korzystniejsze, w tym przypadku renta rolnicza z KRUS. Świadczenie w drodze wyjątku może otrzymać tylko taka osoba, która nie otrzymała prawa do innego ustawowego świadczenia emerytalno-rentowego (z ZUS, KRUS lub innego organu rentowego), bowiem świadczenie wyjątkowe nie może być uzupełnieniem świadczenia ustawowego. Biorąc pod uwagę sytuację materialną J. F., organ wskazał, że trudna sytuacja życiowa i materialna nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, gdyż renty (emerytury) przyznane w drodze wyjątku nie są świadczeniami socjalnymi i nie zależą wyłącznie od potrzeb osoby ubiegającej się o świadczenie, nawet jeśli te potrzeby są uzasadnione. Podsumowując, organ stwierdził, że stronie przysługuje prawo do trzech świadczeń ustawowych, z których wypłacana jest renta rolnicza z tytułu niezdolności do pracy, jako świadczenie najkorzystniejsze, tym samym nie jest pozbawiona środków utrzymania. Ponadto organ zauważył, że strona ma syna, który zobowiązany jest do świadczenia pomocy i opieki w zamian za przekazane gospodarstwo rolne. Na powyższą decyzję J. F. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze zarzucono naruszenie konstytucyjnej zasady równości wobec prawa wyrażonej w art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez nieuwzględnienie przy ustalaniu prawa do emerytury rolniczej okresów podlegania pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu. Skarżąca wskazała, iż stosownie do art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przy ustalaniu prawa do emerytury pracowniczej oraz przy obliczaniu jej wysokości uwzględnia się okresy ubezpieczenia społecznego rolników, za które opłacono przewidziane w przepisach odrębnych składki, jeżeli okresy składkowe są krótsze od okresu wymaganego do przyznania emerytury, w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu. Natomiast zgodnie z art. 20 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniach społecznych rolników – osobom urodzonym po 31 grudnia 1948 r. (a do tej kategorii zalicza się skarżącą) do okresów wymaganych do emerytury rolniczej nie wlicza się okresów podlegania pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu, to znaczy ubezpieczeniu w systemie powszechnym. Wobec tej sprzeczności skarżąca wniosła przedstawienie na podstawie art. 4 ustawy z dnia 22 lipca 2016 r. o Trybunale Konstytucyjnym sygnalizowanej sprzeczności pomiędzy art. 20 ust. 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników a art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych celem rozstrzygnięcia, czy owa sprzeczność nie stanowi naruszenia zasady równego traktowania z art. 32 ust. 1 Konstytucji oraz zakazu dyskryminacji z jakiejkolwiek przyczyny, zapisanego w art. 14 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą. Jednocześnie skarżąca wniosła o zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego do czasu rozstrzygnięcia sprawy przez Trybunał Konstytucyjny. W odpowiedzi na skargę Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1066 z późn. zm.), sądy administracyjne, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. przepisami prawa obowiązującego w dniu podjęcia zaskarżonego aktu lub czynności. Skarga analizowana w aspekcie tych podstaw nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Stosownie do art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników Prezes Kasy może przyznać emeryturę, rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy lub rentę rodzinną rolnikowi lub domownikowi lub członkom rodziny zmarłego rolnika lub domownika, pomimo niespełnienia, wskutek szczególnych okoliczności, warunków określonych w ustawie, jeżeli zainteresowana osoba nie ma niezbędnych środków utrzymania i nie może ich uzyskać ze względu na wiek lub stan zdrowia. W niniejszej sprawie bezsporne jest, iż decyzją Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] stycznia 2001 r. skarżącej została przyznana renta rolnicza w trybie zwykłym, a następnie w dniu [...] października 2005 r. prawo do rolniczej renty rolniczej po zmarłym mężu J. F. na podstawie przepisów powołanej wyżej ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Ponadto Skarżąca nabyła prawo do emerytury pracowniczej, na podstawie art. 24 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wyklucza to zatem zastosowanie art. 55 ust. 1 tej ustawy, bowiem przepisy te pozwalają jedynie na przyznanie emerytury rolniczej w drodze wyjątku, czyli w przypadku niespełnienia warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Organ prawidłowo odmówił więc uwzględnienia wniosku skarżącej, gdyż w jej przypadku tryb art. 55 ustawy nie ma zastosowania. Podnoszony przez skarżącą zarzut naruszenia przez organ art. 20 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników należy uznać za nieuzasadniony. Przepis ten stanowi, iż do okresów ubezpieczenia wymaganych zgodnie z art. 19 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2 i ust. 3, zalicza się okresy: 1) podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników indywidualnych i członków ich rodzin w latach 1983-1990, 2) prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w gospodarstwie rolnym, po ukończeniu 16. roku życia, przed dniem 1 stycznia 1983 r., 3) od których zależy prawo do emerytury zgodnie z przepisami emerytalnymi (§ 1). Okresów natomiast, o których mowa powyżej, nie zalicza się do okresów ubezpieczenia, jeżeli zostały one zaliczone do okresów, od których zależy prawo do emerytury lub renty na podstawie odrębnych przepisów (§ 2). Przepisu ust. 1 pkt 3 nie stosuje się do osób urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r. (§ 3). Z przepisu tego wynikają zatem przesłanki niezbędne do uzyskania emerytury rolniczej w trybie zwykłym. W ocenie Sądu nie może być mowy o ich naruszeniu w niniejszej sprawie, gdyż nie był on podstawą wydania zaskarżonych decyzji. Organ rozpoznawał wniosek o emeryturę rolniczą w trybie szczególnym, nie zaś w trybie zwykłym, i dlatego swoje rozstrzygnięcie oparł na podstawie art. 55 ustawy. Przepisu ust. 1 pkt 3 nie stosuje się do osób urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r. (§ 3). Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.