II SA/Wa 1757/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube (spr.), Sędzia WSA Ewa Grochowska-Jung, Asesor WSA Jarosław Trelka, Protokolant Joanna Głowala, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2008 r. sprawy ze skargi T.D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy T.D. od decyzji z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] odmawiającej przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (...) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnia następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił jednocześnie, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. W toku sprawy ustalono, że T.D. w wieku 52 lat posiada 23 lata i 27 dni udowodnionego okresu ubezpieczenia. Mieszka wraz z mężem, dwiema pełnoletnimi córkami, niepełnoletnim synem i matką. Sześcioosobowa rodzina utrzymuje się z: zasiłku chorobowego w kwocie [...] zł, płatnego do [...] lipca 2007 r., zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności wnioskodawczyni w kwocie [...] zł, renty rodzinnej matki w kwocie [...] zł, wynagrodzenia męża z tytułu wykonywanego zatrudnienia w kwocie [...] zł oraz zasiłku rodzinnego na syna w kwocie [...] zł. Pełnoletnie córki oraz syn uczą się i pozostają na utrzymaniu rodziców. Organ podniósł, że w wykonywaniu przez T.D. zatrudnienia wystąpiła nieuzasadniona przerwa w ubezpieczeniu od [...] maja 1999 r. do [...] listopada 2005 r. W tym czasie nie była wobec ubezpieczonej orzeczona całkowita niezdolność do pracy z powodu choroby, a zatem to nie stan zdrowia był przyczyną niepodejmowania zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. Niezdolność do pracy została u wnioskodawczyni stwierdzona orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] marca 2007 r., w którym wskazano, że całkowita niezdolność do pracy i niezdolność do samodzielnej egzystencji istnieje do [...] marca 2008 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że podane przez T.D. we wniosku o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku z dnia [...] kwietnia 2007 r. przerwy w zatrudnieniu spowodowane bezrobociem nie mają charakteru okoliczności szczególnej, o której mowa w art. 83 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Nie są bowiem takimi okolicznościami ani brak ofert pracy dla bezrobotnych w danej miejscowości, ani też dłuższe przerwy w zatrudnieniu bez jednoczesnego wykazania przyczyn ustania poszczególnych okresów zatrudnienia. O wyjątkowości podnoszonych przez ubezpieczoną okoliczności nie może zwłaszcza przesądzać subiektywne przekonanie strony, lecz muszą to być takie okoliczności, które ze względów obiektywnych mogą być traktowane jako szczególne. Do takich okoliczności nie można jednak zaliczyć trudności w znalezieniu pracy. Reasumując Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że nie zostały wykazane przez wnioskodawczynię szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w podjęciu zatrudnienia i nabyciu uprawnień do świadczenia ustawowego. Organ stwierdził, że kwestia trudnych warunków materialnych nie stanowi wystarczającej podstawy do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie to nie jest bowiem świadczeniem socjalnym przyznawanym wyłącznie według potrzeb nawet, gdy potrzeby te są uzasadnione. W skardze do Sądu, T.D. zakwestionowała zaskarżoną decyzję, uznając ją za krzywdzącą i wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu wskazała, że przerwa w zatrudnieniu w okresie od [...] maja 1999 r. do [...] listopada 2005 r. była spowodowana wysokim bezrobociem oraz złym stanem zdrowia. Podkreśliła, iż została zaliczona do lekkiego stopnia niepełnosprawności przez Powiatową Komisję ds. Niepełnosprawności w D., a stan zdrowia utrudniał jej znalezienie pracy. Jednocześnie podała, że dostarczyła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wszystkie zaświadczenia, których od niej żądano. Natomiast o orzeczenia Komisji nikt jej nie pytał, a sama nie miała wglądu w akta sprawy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do zarzutów skargi stwierdził, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności nie ma zastosowania dla celów rentowych, a orzeczony wobec niej lekki stopień niepełnosprawności nie można przełożyć na istnienie od 1999 r. niezdolności do pracy w rozumieniu przepisów rentowych. Samo bezrobocie również nie ma charakteru okoliczności szczególnej. Dodatkowo wskazano, iż skarżąca nie przedstawiła dokumentów potwierdzających brak ofert pracy w PUP, kart aktywności bezrobotnego oraz zaświadczeń potwierdzających odmowę zatrudnienia jej przez konkretnych pracodawców. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do przepisu art. 1 § 2 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, a wydane w sprawie decyzje podlegają uchyleniu, albowiem Sąd stwierdził naruszenie prawa procesowego (art. 7, 8, 9 oraz 107 § 3 kpa), które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (...), który stanowi, że ubezpieczonym oraz pozostającym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej wysokości odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Mimo, iż przyznawanie tego świadczenia ma charakter wyjątkowy i dotyczy ograniczonego kręgu ubezpieczonych, to wydający w tym przedmiocie decyzję uznaniową Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest zobligowany do przedstawienia jasnych kryteriów, którymi kierował się przy jej wydaniu. Dotyczy to szczególnie sytuacji, w których organ administracji publicznej odmawia obywatelowi określonego dobra lub uprawnienia. Organ podejmując decyzję administracyjną w tego rodzaju sprawach jest zatem związany rygorami procedury administracyjnej określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania. Musi przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 kpa), której realizacja wymaga, aby dopuścić jako dowód w sprawie wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia stanu faktycznego, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 75 kpa), jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 kpa i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 kpa. Za zbyt ogólnikowe i niepoparte bliższą analizą zebranych materiałów dowodowych i całokształtu okoliczności faktycznych sprawy, należy uznać stwierdzenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o braku po stronie ubezpieczonej szczególnych okoliczności niewypracowania ustawowych uprawnień do świadczeń o charakterze emerytalno-rentowym. Jak wynika z akt sprawy skarżąca mając 52 lata legitymuje się stosunkowo długim stażem pracy wynoszącym 23 lata i 27 dni. W oświadczeniu z dnia [...] czerwca 2007 r. o stanie rodzinnym, majątkowym i o sytuacji materialnej wskazała, że powodem powstałej przerwy w ubezpieczeniu było bezrobocie oraz zły stan zdrowia. W ocenie Sądu, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiając T.D. świadczenia w drodze wyjątku z powodu braku szczególnych okoliczności w zupełności pominął te twierdzenia skarżącej i nie zbadał w sposób wyczerpujący czy podane przez nią okoliczności, wynikające z sytuacji na rynku pracy i stanu zdrowia, mogły przyczynić się do powstania przerwy w zatrudnieniu. O tym, iż organ nie przeanalizował pełnej dokumentacji medycznej skarżącej świadczy, znajdujące się w aktach administracyjnych, orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] marca 2007 r., w którym wskazano, że u ubezpieczonej całkowita niezdolność do pracy istnieje do [...] marca 2008 r. W orzeczeniu tym nie ustalono od kiedy wnioskodawczyni jest całkowicie niezdolna do pracy, zaś akta tej sprawy nie zawierają dowodów wskazujących, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych skorzystał ze swych kompetencji nadzorczych (art. 14 ust. 4-5 powołanej ustawy o emeryturach i rentach (...) w brzemieniu obowiązującym w dniu wydania decyzji), aby te kwestie wyjaśnić. Należy wskazać, że dołączone do skargi orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w W. z dnia [...] listopada 1999 r. oraz orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w D. z dnia [...] grudnia 2001 r. i z dnia [...] stycznia 2005 r., z których wynika, że skarżąca została zaliczona do lekkiego stopnia niepełnosprawności od 1999 r. do [...] grudnia 2007 r., potwierdzają fakt, że już od 1999 r. jej stan zdrowia znacznie się pogorszył, co niewątpliwie mogło mieć wpływ na powstałą przerwę w zatrudnieniu, czego jednak organ w żaden sposób nie wyjaśnił. W ocenie Sądu fakt ten oraz okoliczność, że skarżąca stała się całkowicie niezdolna do pracy wskutek pogarszającego się stanu zdrowia, którego początek, według twierdzeń skarżącej, zbiega się w czasie z przerwą w zatrudnieniu oraz przebieg zatrudnienia przed 1999 r. w powiązaniu z długim stażem ubezpieczeniowym może świadczyć, iż wykazana przez organ przerwa w ubezpieczeniu była skutkiem przyczyn zewnętrznych, od niej niezależnych, które należałoby oceniać w kontekście okoliczności szczególnych, o których mowa w przepisie art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach (...). Również w świetle powołanych wyżej okoliczności nie można wykluczyć, że szczególną przyczyną, uniemożliwiającą wypracowanie odpowiednio dłuższego stażu ubezpieczeniowego, który skutkowałby przyznaniem renty na zasadach ogólnych, mogły być trudności z uzyskaniem pracy wynikające zarówno z istniejącego bezrobocia, jak też uwarunkowań zdrowotnych skarżącej. Okoliczności te powinny być szczegółowo zbadane i wyjaśnione przez organ. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym, dotyczącym stosowania art. 83 ust. 1 powoływanej ustawy, nie jest bowiem wykluczone uznanie bezrobocia jako szczególnej okoliczności, o jakiej mowa w tym przepisie. Należy zwrócić uwagę, że pogląd ten również podzielił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 grudnia 2005 r. sygn. akt OSK 807/05. Zatem organ, rozpoznając powtórnie wniosek T.D. o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, powinien wyjaśnić, czy powstała w okresie od [...] maja 1999 r. do [...] listopada 2005 r. przerwa w zatrudnieniu skarżącej była spowodowana szczególnymi okolicznościami. W związku z powyższym orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). O wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono na mocy art. 152 powołanej ustawy.