II SA/Wa 1773/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Stanisław Marek Pietras (spr.), Sędzia WSA - Andrzej Kołodziej, Asesor WSA - Jacek Fronczyk, Protokolant - Anna Siwonia, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 listopada 2006 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z obowiązku zwrotu równowartości kosztów poniesionych na utrzymanie i naukę w szkole wojskowej - uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] maja 2006 r. nr [...], - zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. M. B. w okresie od dnia 4 listopada 1997 r. do dnia 6 lipca 2001 r., tj. przez okres 3 lat, 8 miesięcy i 2 dni pobierał naukę w Wojskowym Liceum [...] . Następnie od dnia 7 lipca 2001 r. rozpoczął pełnienie zawodowej służby wojskowej, po czym w dniu [...] stycznia 2006 r. złożył wypowiedzenie stosunku zawodowej służby wojskowej, wnosząc jednocześnie o skrócenie okresu wypowiedzenia i zwolnienie go ze służby w dniu [...] lutego 2006 r. Szef Sztabu Generalnego WP rozkazem z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...], zwolnił skarżącego ze służby wojskowej z dniem [...] lutego 2006 r. i w oparciu o art. 54 ust. 4 i 5 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750 ze zm.), stwierdził o zobowiązaniu wymienionego chorążego do zwrotu zwaloryzowanych na dzień zwolnienia ze służby równowartości kosztów poniesionych na jego utrzymanie i naukę. Dowódca Jednostki Wojskowej [...] w S. decyzją z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...], działając na podstawie art. 54 ust. 1 – 5 i 7 cytowanej już wyżej ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz § 15 i 18 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 24 maja 2004 r. w sprawie kierowania i udzielania pomocy żołnierzom zawodowym w związku z pobieraniem przez nich nauki oraz ustalaniem równowartości kosztów poniesionych w związku z nauką (Dz. U. Nr 135, poz. 1451), ustalił zwaloryzowaną równowartość kosztów poniesionych na utrzymanie i naukę w Wojskowym Liceum [...] podlegającą zwrotowi na kwotę 49 285,09 zł. W uzasadnieniu powołał się na wyżej podany stan faktyczny i podał, że skarżący pełnił zawodową służbę wojskową przez okres 4 lat, 7 miesięcy i 21 dni, zaś wypowiedzenie stosunku zawodowej służby wojskowej nastąpiło w okresie nieprzekraczającym okresu dwa razy dłuższego od czasu trwania nauki, licząc od dnia zakończenia służby. W piśmie z dnia 24 lutego 2006 r. do Ministra Obrony Narodowej skarżący wniósł o "umorzenie" powyższych kosztów i w uzasadnieniu podał, że wypowiedzenie stosunku zawodowej służby wojskowej było efektem obaw przed likwidacją zajmowanego przez niego stanowiska, zaś on sam "stracił" rodzinę, ponieważ nie był w stanie zapewnić jej podstawowych warunków bytowych, m.in. poprzez wynajęcie mieszkania. Aktualnie jest zobowiązany do świadczeń alimentacyjnych, zaś właściwi przełożeni nie poinformowali go o tak wysokiej kwocie przysługującej do zwrotu. Reasumując, jego sytuacja jest krytyczna, a ponieważ nie może liczyć nawet na pomoc rodziny, kwota równowartości za utrzymanie i naukę nie jest przez niego możliwa do uiszczenia. Minister Obrony Narodowej decyzją z dnia [...] maja 2006 r. nr [...], działając na podstawie art. 104 § 1 k.p.a. w zw. z art. 54 ust. 1 i ust. 6 pkt 2 cytowanej wyżej ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, odmówił zwolnienia [...] M. B. z obowiązku zwrotu kwoty wymienionej w decyzji Dowódcy Jednostki Wojskowej [...] w S. z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...]. Uzasadniając swoje stanowisko i wskazując na przedstawiony wyżej stan faktyczny podał, że skarżący nie złożył odwołania od powyższej decyzji, zaś przesłanką zwolnienia żołnierza z obowiązku zwrotu kosztów w całości lub w części jest uzasadniona potrzeba Sił Zbrojnych oraz, zgodnie z treścią art. 54 ust. 6 pkt 2 ustawy, trudna sytuacja rodzinna i materialna. Natomiast – zdaniem skarżącego – uzasadnieniem jego sytuacji finansowej jest fakt orzeczonego rozwodu i zasądzenie alimentów na rzecz jego dziecka w wysokości 500 zł. Taki zaś dokument przesłał skarżący na wezwanie organu z dnia 26 kwietnia 2006 r. Analiza powyższej sytuacji w zestawieniu z faktem, że nie jest on osobą bezrobotną w żadnej mierze nie pozwala na stwierdzenie, że skarżący znajduje się w szczególnie trudnej sytuacji. Tym bardziej, że był on świadomy obowiązku zwrotu kosztów jego wykształcenia. We wniosku z dnia 6 czerwca 2006 r. do Ministra Obrony Narodowej o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący uznał, że jego sytuacja materialna odpowiada przesłance zwolnienia go od kosztów i to tym bardziej, że podejmowana przez niego praca dorywcza w charakterze muzyka wystarcza mu jedynie na własne utrzymanie i zobowiązanie alimentacyjne, a w dalszej części uzasadnienia powołał się na argumenty przedstawione już we wniosku z dnia 24 lutego 2006 r. Minister Obrony Narodowej decyzją z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...], mając za podstawę art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] maja 2006 r. i w uzasadnieniu powołał się na argumenty w niej zawarte dodając jednoczenie, że fakt nieuregulowanej sytuacji związanej z uzyskiwaniem bliżej nieokreślonych dochodów i ciążący na skarżącym obowiązek alimentacyjny, nie daje podstaw do zwolnienia go z kosztów. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. B. wniósł o uchylenie zaskarżonej oraz poprzedzającej ją decyzji, zarzucając jej obrazę prawa materialnego. W uzasadnieniu wskazał na zarzuty zawarte już we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dodając ponadto, że w miejscu pełnienia służby był źle traktowany i dlatego podjął decyzję o wypowiedzeniu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej. Niezależnie od powyższego stwierdził, że choruje, a na dowód powyższego załączył stosowną dokumentację lekarską. W odpowiedzi na skargę Minister Obrony Narodowej wniósł o jej oddalenie, a wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne oraz prawne dodał, że okoliczność choroby skarżącego nie była znana organowi w trakcie rozpatrywania przedmiotowej sprawy. Tym bardziej nie ma to znaczenia, że skarżący nie wskazuje, jakie konkretnie dolegliwości finansowe niesie za sobą jego ewentualna rehabilitacja i fakt samego leczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona i poprzedzającą ją decyzja Ministra Obrony Narodowej zostały wydane z naruszeniem prawa. Zgodnie z art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Stosownie natomiast do treści art. 8 k.p.a., organy administracji publicznej obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli. Zgodnie zaś z art. 9 k.p.a., organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień oraz wskazówek. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy strona nie jest zorientowana w problematyce prawnej, która wiąże się z jej żądaniem (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 listopada 1998 r. sygn. akt II SA 1428/98 – LEX nr 41815). W rozpoznawanej sprawie Minister Obrony Narodowej nie wywiązał się właściwie z przedstawionych powyżej obowiązków, przez co naruszył powołane przepisy postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Należy bowiem wskazać, że pismo skarżącego z dnia 24 lutego 2006 r. dowodzi o braku jego orientacji, co do przysługujących mu w postępowaniu administracyjnym środków procesowych. Zgodnie bowiem z art. 54 ust. 6 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1759 ze zm.), Minister Obrony Narodowej może zwolnić żołnierza zawodowego, o którym mowa w ust. 1 i 2, z obowiązku zwrotu kosztów w całości lub w części w przypadkach uzasadnionych potrzebami Sił Zbrojnych oraz ze względu na: 1) zaistnienie wypadku losowego; 2) trudną sytuację rodzinną i materialną; 3) powołanie do innej służby publicznej. W takiej sytuacji organ administracji publicznej powinien był dołożyć należytej – adekwatnej do potrzeb skarżącego w zakresie realizacji jego uprawnień w postępowaniu przez ten organ prowadzonym – staranności w zakresie udzielania niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Skoro zatem powyższe pismo wyrażało niezadowolenie z rozstrzygnięcia zawartego w decyzji Dowódcy Jednostki Wojskowej [...] w S. z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...], a ponadto zawarto w nim i następnie skreślono wzmiankę o odwołaniu się od wymienionej decyzji, a także sformułowano nieznajdujący oparcia w cytowanym już wyżej przepisie ustawy pragmatycznej wniosek dotyczący "umorzenia", to obowiązkiem organu było przekazanie stronie stosownych informacji w ramach zadań wynikających z art. 9 k.p.a. o jej sytuacji procesowej, przysługujących jej środkach obrony, prawach oraz uwarunkowaniach ich złożenia. W tym celu, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa (vide: np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 listopada 2004 r. sygn. akt IV SA 4339/03 – LEX nr 164511). Zatem organ powinien był najpierw ustalić rzeczywistą wolę skarżącego nieprecyzyjnie wyrażoną w powyższym piśmie, a dopiero następnie nadać jemu dalszy bieg. Tym bardziej – a wynika to z wyjaśnienia skarżącego na rozprawie – że najprawdopodobniej w macierzystej jednostce wojskowej poinformowano go, iż w piśmie tym nie może on "ująć takich słów", co w konsekwencji doprowadziło do skreślenia przez niego słów: "Odwołanie od decyzji Nr [...] Dowódcy Jednostki Wojskowej [...] z dnia [...].02.2006". Ponadto organ w żadnym wypadku nie był uprawniony do samodzielnego sprecyzowania, a tym bardziej do modyfikacji, treści złożonego żądania. Dotyczy to pisma organu z dnia 24 kwietnia 2006 r. skierowanego do skarżącego, w którym zawarto wyraźne sformułowanie o zwolnieniu od kosztów, nie wyjaśniając przy tym, że zgodnie z przepisami skarżącemu nie przysługuje żądanie ich umorzenia. Zgodnie z utrwalonym już orzecznictwem sądów administracyjnych, przy ustaleniu, jaki charakter ma pismo procesowe strony, nie ma decydującego znaczenia jego tytuł, ani nawet dosłowne powołanie poszczególnych zawartych w nim zwrotów, ale ocena intencji strony dokonana w oparciu o całokształt podniesionych okoliczności. Jeżeli charakter pisma budzi wątpliwości, to organ administracji ma obowiązek wyjaśnić rzeczywistą wolę strony (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 5 grudnia 2001 r. sygn. akt II SA/Gd 315/00 – LEX nr 76101, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 listopada 2004 r. sygn. akt IV SA 4339/06 – LEX nr 164511). Rzeczą oczywistą jest, że stosownie do treści zawartych w art. 63, art. 65, art. 128 i art. 140 k.p.a., zasadą jest prowadzenie postępowania administracyjnego tak, aby sprawa mogła być rozpoznana zgodnie z intencją i interesem strony bez zbędnego formalizmu. Nie można jednak przyjąć, że jeżeli żądanie jest zredagowane niezręcznie i mało zrozumiale, to organ administracji publicznej jest uprawniony samodzielnie dokonać sprecyzowania jego treści. Jest to niedopuszczalne chociażby dlatego, że mogłoby to doprowadzić do niedopuszczalnej zmiany żądania, wbrew intencji osoby wnoszącej podanie (vide: wyrok Naczelnego Sąd Administracyjnego z dnia 4 kwietnia 2002 r. sygn. akt I SA 2188/00 – LEX nr 81741). Należy także zauważyć, że skarżący powyższe pismo wniósł w terminie przewidzianym na złożenie odwołania do decyzji Dowódcy Jednostki Wojskowej [...] w S. z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...]. W tych okolicznościach podstawowym obowiązkiem organu, do którego pismo złożono, było ustalenie, czy faktycznie nie stanowi ono odwołania od powołanej decyzji. Jeżeli bowiem przepis szczególny nie stanowi inaczej, pismo strony postępowania administracyjnego wniesione do organu odwoławczego w ustawowym terminie do złożenia odwołania, wyrażające niezadowolenie z decyzji nieostatecznej, podlega rozpatrzeniu jako odwołanie od decyzji (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 1996 r. sygn. akt III ARN 14/96 – OSNP z 1997 r. nr 2, poz. 16). Reasumując, organ rozpoznając na nowo przedmiotową sprawę ma obowiązek ustalić rzeczywistą wolę skarżącego wyrażoną w piśmie z dnia 24 lutego 2006 r., zgodnie z przedstawionymi już wyżej regułami. Na marginesie dodać należy, że organ w sposób niezwykle lakoniczny uzasadnił zaskarżoną decyzję i w żaden sposób nie wyjaśnił, dlaczego sytuacji skarżącego nie uznał za trudną. Wszak nie można takich wniosków wyprowadzać tylko i wyłącznie na podstawie, że nie jest on zarejestrowany jako osoba bezrobotna i to bez odniesienia do faktycznej kwoty podlegającej zwrotowi. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 145 § 1 pkt 1c w zw. z art. 152 i art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji wyroku.