II SA/Wa 180/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Pisula – Dąbrowska, Sędziowie WSA Eugeniusz Wasilewski (spr.), Janusz Walawski, Protokolant sekretarz sądowy Marcin Borkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lipca 2016 r. sprawy ze skargi E.G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] listopada 2015 r. o odmowie przyznania E.G. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu organ podał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz.U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, nie ma niezbędnych środków utrzymania. W ocenie organu w sprawie nie stwierdzono istnienia przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek których wnioskodawca nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Nie wykazał bowiem, aby niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym spowodowane było okolicznościami, na które nie miał wpływu. Z akt sprawy wynika, że na przestrzeni 59 lat życia, tj. do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy wnioskodawca, posiada udokumentowany łączny okres ubezpieczenia wynoszący tylko 12 lat, 9 miesięcy i 9 dni okresów składkowych. Ponadto w ocenianym do uprawnień 10-leciu przed dniem zgłoszenia wniosku o rentę z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym jak i w 10 - leciu przed dniem powstania niezdolności do pracy, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych nie został udowodniony żaden z tych okresów. Organ wskazał, iż w okresach od 31 lipca 1975 r. do 2 maja 1978 r. oraz od 1 czerwca 1984 r. do 20 września 2011 r. tj. przez łączny okres wynoszący ponad 27 lat wnioskodawca nie podejmował zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi, co spowodowało brak uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. W ocenie organu, analiza przebiegu ubezpieczenia prowadzi do wniosku, że niespełnienie warunków do świadczenia na zasadach ogólnych nie było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym, bowiem wobec wnioskodawcy w wyżej wymienionych okresach nie była ustalona przez lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy. Zatem nie istniały przeciwwskazania, ze względu na stan zdrowia lub inne szczególne okoliczności, które uniemożliwiały kontynuowanie zatrudnienia, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Trwała, całkowita niezdolność do pracy została u wnioskodawcy ustalona orzeczeniem Komisji Lekarskiej ZUS dnia [...] marca 2013 r., dopiero od [...] września 2011 r. Organ wskazał, iż zgodnie z art. 14 ust. 3 ww. ustawy, podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji stanowi orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej. Z powyższego wynika, że orzeczenie lekarza orzecznika ZUS albo komisji lekarskiej jest wiążące dla organu rentowego, jak również dla Prezesa ZUS, co oznacza, że ta przesłanka nie podlega tzw. uznaniu administracyjnemu. W związku z powyższym, po przeanalizowaniu wszystkich okoliczności sprawy pod kątem przesłanek wynikających z art. 83 ustawy organ uznał, że w sprawie nie zachodzą szczególne okoliczności, które były powodem niespełnienia warunków do świadczenia na zasadach ogólnych. Prezes ZUS dodał, że wprawdzie sytuacja materialna wnioskodawcy jest niewątpliwie bardzo trudna, jednakże nie stanowi ona wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, bowiem świadczenia na podstawie przepisu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie są świadczeniami socjalnymi, przyznawanymi jedynie według potrzeb, lecz są świadczeniami z ubezpieczeń społecznych, za czym przemawia sam fakt zamieszczenia powyższego przepisu właśnie we wspomnianej ustawie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie E.G. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2015 r. i zasądzenie kosztów postępowania. Skarżący podniósł, iż powyższe rozstrzygnięcie jest krzywdzące ponieważ niepodejmowanie zatrudnienia ani innej działalności przez okres 27 lat, było wynikiem jego choroby. Stwierdził, iż wykazał dokumentami lekarskimi, że jest trwale i całkowicie niezdolny do pracy. Zostało to potwierdzone opiniami biegłych lekarzy [...] i [...], którzy przyjęli datę niezdolności do pracy od dnia [...] lutego 2012 r. – [...] i od dnia [...] września 2011 r. – [...] – skarżący wskazał, iż leczy się z powodu schorzeń od wielu lat, lecz nie rokuje to poprawy zdrowia. Stan zdrowia był przyczyną, iż nie mógł pracować i tym samym nie miał możliwości wypracowania emerytury bądź renty na zasadach ogólnych. W piśmie procesowym z dnia 17 maja 2016 r., ustanowiona z urzędu pełnomocnik skarżącego podtrzymała jego dotychczasowe stanowisko w sprawie. Ponadto podniosła, iż skarżący kwestionuje ustalenia poczynione w przedmiocie orzeczonej niezdolności do pracy i wskazuje, że w toku sprawy przed organami administracji publicznej, jak też przed Sądem Okręgowym w G. przedstawił dowody z których treści wynika, że dwukrotnie w 1982 r. został uznany za niezdolnego do pracy w stopniu ograniczonym i wymagał rehabilitacji do 31 stycznia 1983 r. Zdaniem skarżącego powyższe dowody z orzeczenia Zakładowego Zespołu ds. Rehabilitacji Zawodowej z [...] maja 1982 r. i [...] listopada 1982 r. potwierdzają, że leczył się w tamtym czasie w przychodni zakładowej z powodu niedomagań kardiologicznych i uprawdopodabniają, że proces jego leczenia nie zakończył się w tamtym czasie. Zdaniem skarżącego, Prezes ZUS z naruszeniem przepisów art. 7 i 77 kpa, nie zbadał sprawy w sposób wnikliwy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ Sąd przeprowadzając kontrolę zaskarżonej decyzji nie stwierdził aby Prezes ZUS naruszył przepisy prawa materialnego, ewentualnie przepisy postępowania administracyjnego, w stopniu w jakim mogłoby to mieć wpływ na wynik sprawy. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek — podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. Analizując przedmiotową sprawę, Sąd nie dopatrzył się przekroczenia granic uznania administracyjnego przez organ, który wnikliwie rozpatrzył sprawę i jej rozstrzygnięcie uzasadnił dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami. Organ prawidłowo przyjął, że w niniejszej sprawie nie występują szczególne okoliczności usprawiedliwiające brak aktywności zawodowej skarżącego. Za okoliczność szczególną uniemożliwiającą wypracowanie stażu skutkującego nabyciem świadczeń w trybie przepisów ustawy o emeryturach i rentach na potrzeby stosowania powołanego wyżej przepisu art. 83 przyjmuje się wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Z przepisu tego wynika zatem konieczność wskazania, iż ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień, nie wypracował prawa do świadczenia ubezpieczeniowego na ogólnych zasadach w następstwie zaistnienia pewnych szczególnych okoliczności, które mu to uniemożliwiały. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 grudnia 2012 r., sygn. akt I OSK 2364/12, dla oceny zaistnienia przesłanki "szczególnych okoliczności" istotny jest cały okres poprzedzający moment wystąpienia z żądaniem przyznania świadczenia w drodze wyjątku, a nie tylko okoliczności istniejące w chwili złożenia wniosku. W niniejszej sprawie łączny okres ubezpieczenia 59 letniego w dacie powstania niezdolności do pracy wynosi zaledwie 12 lat i 9 miesięcy, przy czym na 10 lecie ocenione do uprawnień nie przypada żaden okres ubezpieczenia. Skarżący przyznaje w skardze, że przez okres 27 lat nie podejmował zatrudnienia ani innej działalności powiązanej z ubezpieczeniem. Zasadnie organ podnosi, że zgodnie z art. 147 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji stanowi orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej. Oznacza to, że orzeczenie lekarza orzecznika ZUS albo komisji lekarskiej jest wiążące dla organu i nie mógł on przyjąć daty wcześniejszej, aniżeli ustalona – [...] września 2011 r. powstania niezdolności do pracy. Zauważyć należy, iż materiału akt postępowania administracyjnego wynika, iż Sąd Apelacyjny w G. w uzasadnieniu wyroku z dnia [...] maja 2015 r., sygn.. akt [...] wydanego w sprawie skarżącego przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. o prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy wskazał, iż Sąd dysponował zarówno opinią lekarza orzecznika ZUS i Komisji Lekarskiej ZUS, oraz opinią biegłego [...] i specjalisty chorób wewnętrznych z dnia [...] grudnia 2013 r. oraz opinią uzupełniającą z dnia [...] marca 2014 r., a także opinią biegłego [...] z dnia [...] maja 2014 r. wszystkie przytoczone opinie zawierają oznaczenie daty powstania niezdolności do pracy ubezpieczonego na dzień [...] września 2011 r. wobec czego Sąd odwoławczy nie miał podstaw aby uznać, iż w okolicznościach tej sprawy istnieją wątpliwości w tym przedmiocie. Sąd zauważył także, na co wskazywali kolejni biegli, iż ubezpieczony nie dysponował żadną dokumentacją medyczną ani innymi dowodami, uzasadniającymi twierdzenie, iż niezdolność do pracy powstała przed dniem [...] września 2011 r. Jednocześnie wskazał, iż to na ubezpieczonym spoczywał ciężar wykazania prawdziwości tego twierdzenia i przedstawienia stosownych dowodów, jako stronie bezpośrednio wywodzącej z niego skutki prawne. Reasumując stwierdzić należy, że organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego oraz prawidłowo ocenił, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki do przyznania świadczenia w drodze wyjątku określone w przepisie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Podzielić przy tym należy stanowisko organu, że trudna sytuacja materialna skarżącego nie stanowi wystarczającej podstawy do przyznania świadczenia, nie jest to bowiem świadczenie socjalne. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w wyroku.