II SA/Wa 1809/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Grochowska-Jung (spr.) Sędziowie WSA Ewa Pisula Dąbrowska WSA Sławomir Fularski Protokolant Dorota Kwiatkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi G. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] lipca 2009 r. 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r., nr [...], utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] lipca 2009 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), którą odmówił G. S. przyznania renty w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: * jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, * nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, * nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, * nie ma niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie. Po ponownym rozpatrzeniu wniosku, nie stwierdzono istnienia jednej z czterech przesłanek umożliwiających pozytywne załatwienie sprawy, tj. przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania. Zdaniem organu w celu ustalenia tego kryterium należy posiadane przez G. S. środki utrzymania ocenić na tle wysokości najniższej emerytury, która od 1 marca 2009 r. wynosi 675,10 zł brutto miesięcznie. Z akt sprawy wynika, iż skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną, która z tytułu zatrudnienia otrzymuje wynagrodzenie w wysokości [...] zł brutto miesięcznie. Wykazany dochód przypadający na osobę w rodzinie, wynoszący [...] zł miesięcznie, nie pozwala na uznanie, iż G. S. jest pozbawiony niezbędnych środków utrzymania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie G. S. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, wskazując, iż stan jego zdrowia jest krytyczny, kwoty, które musi wydawać na leki i rehabilitację, są bardzo wysokie. Po opłaceniu świadczeń za wynajem domu, prądu, węgla, kwota, która pozostaje na życie, jest bardzo niska. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wnosił o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe argumenty faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W przypadku uwzględnienia skargi, zgodnie z art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd orzeka wyłącznie kasacyjnie. Oznacza to, że nie jest możliwe uwzględnienie wniosku strony zawartego w skardze, dotyczącego wydania rozstrzygnięcia co do istoty sprawy, stanowiącej przedmiot zaskarżonej decyzji. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów, stwierdzić należy, iż skarga, zasługuje na uwzględnienie, stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j.: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), ubezpieczonym oraz pozostającym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej wysokości odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. W orzecznictwie podkreśla się, iż świadczenie w drodze wyjątku przyznawane jest uznaniowo i nie jest utożsamiane ze świadczeniami, które muszą być przyznane po spełnieniu precyzyjnie określonych ustawowych przesłanek. Te pierwsze świadczenia są przyznawane decyzjami konstytutywnymi i przysługują od dat wynikających ze wskazanych w decyzji, natomiast w przypadku świadczeń przysługujących obligatoryjnie, których dotyczą decyzje deklaratoryjne, decyduje data spełnienia ustawowych warunków. Uznaniowość decyzji odnosi się bowiem zarówno do przyznania prawa do świadczenia, jak i daty powstania tego prawa (patrz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2001 r., sygn. akt II SA 227/01 – publik. LEX nr 53782). Analogiczne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 października 2000 r., sygn. akt II SA 1243/00 (publik. – LEX nr 51002) podkreślając, iż nie stosuje się, w odniesieniu do świadczeń przyznanych w trybie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, przepisów regulujących przyznanie prawa do emerytury lub renty w trybie ustawowym. Dlatego też organ, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, bierze pod uwagę stan faktyczny istniejący w dacie orzekania. Przepis art. 83 ust. 1 powołanej ustawy uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku niezbędnych środków utrzymania. Zgodzić należy się z organem, że w celu ustalenia kryterium braku niezbędnych środków utrzymania – wobec niezdefiniowania tej przesłanki w ustawie o emeryturach i rentach z FUS – należy posiadane przez skarżącego środki utrzymania oceniać na tle wysokości minimalnej emerytury brutto, albowiem ten pogląd został już w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany. Bezsporne jest, co wynika z akt administracyjnych, iż skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną, która otrzymuje wynagrodzenie w wysokości [...] zł brutto miesięcznie, a więc dochód przypadający na osobę w rodzinie wynosi [...] zł brutto miesięcznie. Ma rację organ, przyjmując, iż najniższa emerytura od dnia 1 marca 2009 r. wynosi 675,10 zł brutto miesięcznie. Jednakże, o czym organ zapomniał, skarżący został – orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS – z dnia [...] kwietnia 2009 r. uznany za całkowicie niezdolnego do pracy oraz do samodzielnej egzystencji. Z tego tytułu przysługuje mu, zgodnie z art. 75 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, dodatek pielęgnacyjny, który obecnie wynosi 153,00 zł. Tak więc, zdaniem Sądu, należy przyjąć, iż kwotę najniższej emerytury, wynoszącą 675,10 zł, należy powiększyć o przysługujący skarżącemu dodatek pielęgnacyjny w wysokości, co daje łącznie kwotę 828,00 zł. W tej sytuacji uznać należy, iż skarżący nie posiada niezbędnych środków utrzymania, a więc wydane przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzje zostały wydane z naruszeniem przepisu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.